هدر سایت مالیاتی

دسته: قانون بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران

🏦💵📜 قانون بانک مرکزی | ساختار، وظایف و اختیارات بانک مرکزی در تنظیم سیاست‌های پولی و اعتباری کشور

  • ماده ۷ قانون بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران

    ماده ۷ قانون بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران

    مبحث دوم ـ هیأت عالی

    ترکیب هیأت عالی

    ماده ۷ ـ

    الف ـ اعضای هیأت عالی عبارتند از:

    ۱ـ رئیس‌کل (رئیس هیأت عالی)

    ۲ـ وزیر امور اقتصادی و دارایی

    ۳ـ رئیس سازمان برنامه و بودجه کشور

    ۴ـ دو نفر اقتصاددان متخصص در زمینه سیاستگذاری پولی و ارزی

    ۵ـ دو نفر متخصص در حوزه بانکداری (یک نفر در زمینه حقوق بانکی و یک نفر در زمینه امور مالی)

    ۶ـ معاون سیاستگذاری پولی

    ۷ـ معاون تنظیم‌گری و نظارت

    ۸ـ دادستان کل کشور

    دو نفر از نمایندگان مجلس شورای اسلامی مقرر در تبصره بند «الف» ماده (۶) این قانون به‌عنوان ناظر (بدون حق رأی) در جلسات هیأت عالی شرکت می‌کنند. این افراد مشمول قواعد مدیریت تعارض منافع هستند.

    تبصره ـ اعضای موضوع اجزای (۱)، (۴)، (۵)، (۶) و (۷) این بند باید تسلط کافی به مبانی بانکداری اسلامی و روش‌های اجرای آن داشته باشند.

    ب ـ رئیس‌کل مطابق ترتیبات مذکور در مصوبه ۱۳۹۳/۸/۲۴ مجمع تشخیص مصلحت نظام در خصوص نحوه اداره بانک مرکزی توسط رئیس جمهور منصوب و عزل می‌شود. همچنین رئیس‌کل علاوه بر شرط مذکور در تبصره بند «الف» این ماده باید از کفایت علمی و تجربی و سایر شرایط مذکور در مصوبه یادشده برخوردار باشد.

    پ ـ اعضای موضوع اجزای (۴) و (۵) بند «الف» این ماده به پیشنهاد رئیس کل و تأیید و حکم رئیس جمهور منصوب می‌شوند و عزل آنان نیز قبل از اتمام مدت حکم، به پیشنهاد رئیس‌کل و تأیید رئیس‌جمهور امکان‌پذیر است.

    ت ـ دوره مسؤولیت اعضای موضوع اجزای (۴) و (۵) بند «الف» این ماده به مدت پنج سال می‌باشد و انتخاب مجدد آنها بلامانع است. به‌منظور ثبات‌بخشی به سیاست‌های پولی کشور، در اولین دوره اجرای این قانون، حکم یکی از دو عضو یادشده برای مدت دو سال و نیم و حکم عضو دیگر برای مدت پنج سال صادر می‌شود. در دوره‌های بعدی، احکام همه اعضا پنج‌ساله خواهد بود. در صورت فوت، استعفا یا عزل هر یک از اعضای موضوع اجزای (۴) و (۵)، جایگزین وی باید ظرف یک ماه تعیین شود. حکم عضو جایگزین برای باقی‌مانده دوره عضو متوفی، مستعفی یا معزول صادر می‌شود.

    ث ـ اعضای موضوع جزء (۴) بند «الف» این ماده باید مدرک دکتری علوم اقتصادی داشته و از دانش کافی در زمینه اقتصاد کلان و سیاستگذاری پولی و ارزی و حداقل ده سال تجربه مرتبط برخوردار باشند.

    ج ـ اعضای موضوع جزء (۵) بند «الف» این ماده باید از شرایط اختصاصی زیر برخوردار باشند:

    ۱ـ عضو متخصص در زمینه حقوق بانکی: داشتن مدرک دکتری در رشته حقوق با گرایش مرتبط و حداقل ده سال تجربه مرتبط

    ۲ـ عضو متخصص در امور مالی: داشتن مدرک دکتری در یکی از رشته‌های علوم اقتصادی، مالی، بانکداری یا حسابداری و حداقل ده سال تجربه مرتبط

    چ ـ اعضای موضوع اجزای (۴) و (۵) بند «الف» این ماده باید به‌صورت تمام وقت در خدمت بانک مرکزی بوده و نمی‌توانند شغل یا سمت موظف یا غیرموظف اعم از مدیریتی، کارشناسی یا مشاوره‌ای در بخش دولتی یا غیردولتی داشته باشند. این ممنوعیت شامل موارد مستثنی‌شده ذیل اصل یکصد و چهل و یکم (۱۴۱) قانون اساسی نمی‌شود. حقوق و مزایای اعضای یادشده مطابق حقوق و مزایای مقامات موضوع بند «ج» ماده (۷۱) قانون مدیریت خدمات کشوری مصوب ۱۳۸۶/۷/۸ توسط بانک مرکزی پرداخت می‌شود.

    تبصره ـ در صورتی که عضو هیأت عالی مستخدم رسمی یا پیمانی هر یک از دستگاه‌های اجرائی موضوع ماده (۵) قانون مدیریت خدمات کشوری باشد، دستگاه موظف است بلافاصله پس از صدور حکم عضویت وی در هیأت عالی، او را به بانک مرکزی مأمور نموده و هرگونه افزایش در حقوق قانونی، از جمله ارتقاء، افزایش حقوق سنواتی، افزایش گروه، رتبه و سایر موارد را در طول دوره مأموریت اعمال کند.

    ح ـ اعضای موضوع اجزای (۴)، (۵)، (۶) و (۷) بند «الف» این ماده باید واجد شرایط عمومی زیر باشند:

    ۱ـ وثاقت، امانت، اعتقاد و التزام عملی به اسلام، ولایت فقیه، نظام جمهوری اسلامی و قانون اساسی

    ۲ـ تابعیت جمهوری اسلامی ایران و نداشتن تابعیت مضاعف یا پروانه اقامت دائم در کشور خارجی برای خود، همسر و فرزندان تحت تکفل

    ۳ـ داشتن حُسن شهرت و توانایی انجام وظایف

    ۴ـ نداشتن سابقه محکومیت کیفری مؤثر و محکومیت قطعی به جرائم اقتصادی

    ۵ـ نداشتن سابقه محکومیت قطعی انتظامی به مجازات‌های مذکور در بندهای «د»، «و» و «ی» ماده (۹) قانون رسیدگی به تخلفات اداری مصوب ۱۳۷۲/۹/۷

  • ماده ۶ قانون بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران

    ماده ۶ قانون بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران

    مبحث اول ـ مجمع عمومی

    ماده ۶ ـ

    الف ـ اعضای مجمع عمومی بانک مرکزی عبارتند از:

    ۱ـ رئیس جمهور (رئیس مجمع)

    ۲ـ وزیر امور اقتصادی و دارایی

    ۳ـ رئیس سازمان برنامه و بودجه کشور

    ۴ـ دو نفر از وزرا به انتخاب هیأت وزیران

    تبصره ـ دو نفر از نمایندگان مجلس شورای اسلامی به انتخاب مجلس به‌عنوان ناظر (بدون حق رأی؛ یک‌نفر از بین اعضای کمیسیون اقتصادی و یک نفر از بین اعضای کمیسیون برنامه و بودجه و محاسبات) و رئیس‌کل بانک مرکزی به‌عنوان دبیر (بدون حق رأی) در جلسات مجمع شرکت می‌کنند.

    ب ـ وظایف مجمع عمومی بانک مرکزی به شرح زیر است:

    ۱ـ انتخاب اعضای هیأت نظار به پیشنهاد وزیر امور اقتصادی و دارایی

    ۲ـ بررسی و تصویب صورت‌های مالی بانک مرکزی

    ۳ـ اتخاذ تصمیم نسبت به گزارش‌های هیأت نظار

    ۴ـ تصویب بودجه و تفریغ بودجه بانک مرکزی با رعایت اصول پنجاه و دوم (۵۲) و پنجاه و پنجم (۵۵) قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران

    ۵ـ سایر وظایفی که به موجب این قانون بر عهده مجمع عمومی بانک مرکزی قرار داده شده است

  • ماده ۵ قانون بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران

    ماده ۵ قانون بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران

    فصل سوم: ساختار

    ماده ۵ ـ ارکان بانک مرکزی عبارت است از:

    ۱ـ مجمع عمومی

    ۲ـ هیأت عالی

    ۳ـ هیأت عامل

    ۴ـ هیأت نظار

    ۵ـ شورای فقهی

  • ماده ۴ قانون بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران

    ماده ۴ قانون بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران

    ماده ۴ ـ وظایف و اختیارات بانک مرکزی با رعایت قوانین مربوط به شرح زیر است:

    الف ـ وظایف:

    ۱ـ جلوگیری از بروز تخلف توسط «اشخاص تحت نظارت» و تنبیه متخلفان

    ۲ـ تنظیم‌گری نظام پرداخت کشور

    ۳ـ ایجاد زیرساخت‌های فنی لازم برای تحقق اهداف بانک مرکزی از جمله تشکیل پایگاه(های) جامع جمع‌آوری و تحلیل داده

    ۴ـ توسعه نهادهای تضمین و توثیق مورد نیاز در عملیات و خدمات بانکی

    ۵ـ ایجاد زیرساخت‌های بانکی لازم برای تسهیل مبادلات خارجی کشور

    ۶ـ ایجاد زیرساخت‌ها و پیگیری لازم برای انعقاد پیمان‌های پولی دو یا چندجانبه با سایر کشورها

    ۷ـ ایجاد و تقویت زمینه‌ها، ابزارها و نهادهای لازم برای تأمین مالی بانکی خُرد فراگیر

    ۸ـ ایجاد زمینه لازم برای گسترش تعاون عمومی و سنت قرض‌الحسنه از طریق توسعه مؤسسات قرض‌الحسنه و ترویج وقف و حبس پول

    ۹ـ جلوگیری از صوری‌سازی عقود اسلامی و رفع موانع موجود در اجرای آن

    ۱۰ـ تکمیل و به‌روزرسانی الگوی عملیاتی بانکداری اسلامی با استفاده از مراکز علمی حوزوی و دانشگاهی و تهیه پیش‌نویس لوایح لازم

    ۱۱ـ برنامه‌ریزی و تمهید مقدمات برای دسترسی عادلانه عموم خانوارها و بنگاه‌ها به تسهیلات و خدمات بانکی

    ۱۲ـ توسعه روش‌های تأمین مالی بانکی زنجیره تولید

    ۱۳ـ تنظیم‌گری در حوزه رمزپول‌ها و نظارت بر مبادله آنها در چارچوب قوانین مربوط

    ۱۴ـ گسترش و تنظیم‌گری فناوری نوین مالی (فین‌تک) فعال در حوزه نقل و انتقال پول و ابزارهای پرداخت

    ۱۵ـ پایش مستمر وضعیت اقتصاد کشور و انتشار گزارش‌های فصلی درباره میزان تحقق اهداف بانک مرکزی

    ۱۶ـ پایش مستمر عملکرد «اشخاص تحت نظارت» و تهیه گزارش‌های فصلی درباره میزان همسویی آنها با اهداف بانک مرکزی

    ۱۷ـ ارائه مشاوره به دولت و مجلس شورای اسلامی درباره طرح‌ها و لوایح مرتبط با اهداف، وظایف و اختیارات بانک مرکزی

    ۱۸ـ ایفای نقش به عنوان بانکدار انحصاری دولت و مؤسسات اعتباری

    ۱۹ـ ایفای نقش نظارتی مصرح در قوانین مربوط به صادرات و واردات طلا و معاملات طلای شمش و مسکوک

    ۲۰ـ نگهداری و مدیریت ذخایر بین‌المللی کشور نظیر ارز و طلا

    ۲۱ـ تحکیم حکمرانی پول ملی از طریق نظارت مؤثر بر آن

    ۲۲ـ ایفای نقش نظارتی مصرح در قوانین مرتبط با ورود و خروج ارز و پول رایج کشور

    ۲۳ـ نگهداری جواهرات ملی

    ب ـ اختیارات:

    ۱ـ بکارگیری ابزارهای سیاست‌های ارزی و پولی

    ۲ـ خرید و فروش طلا و ارز با هدف مدیریت بازار و حفظ ارزش ذخایر بین‌المللی کشور

    ۳ـ طراحی و انتشار انواع اوراق مالی و خرید و فروش آنها و سایر اوراق بهادار به منظور مدیریت (کنترل) حجم نقدینگی و اعتبارات

    ۴ـ انتشار انواع اسکناس، مسکوک و پول رقومی (دیجیتال) بانک مرکزی (سی.بی.دی.سی)

    ۵ـ دریافت کارمزد در برابر ارائه خدمات در چارچوب دستورالعمل‌های مصوب هیأت عالی

    ۶ـ مشارکت و عضویت در نهادهای پولی و سازمان‌های بین‌المللی با رعایت اصول ۷۷، ۱۲۵ و ۱۳۹ قانون اساسی

    ۷ـ انجام عملیات بانکی و تبادل خدمات بانکی با مؤسسات اعتباری خارجی و نهادهای پولی بین‌المللی

    ۸ـ همکاری با بانک مرکزی سایر کشورها

    ۹ـ ایجاد شعبه یا نمایندگی در داخل یا خارج از کشور

    ۱۰ـ ایجاد و توسعه بازارهای متشکل ارز و رمزپول‌های مجاز

    ۱۱ـ ایجاد و اداره مؤسسات آموزشی و پژوهشی مرتبط با وظایف بانک مرکزی در چارچوب قوانین و ضوابط مربوط

    تبصره ۱ ـ تصمیم‌گیری در خصوص جواز یا عدم جواز نگهداری و مبادله انواع رمزپول در چارچوب قانون برعهده هیأت عالی است.

    تبصره ۲ ـ سهام بانک مرکزی در شرکت‌های تابعه یا وابسته به بانک مرکزی که مشمول گروه دو ماده (۲) قانون اجرای سیاست‌های کلی اصل ۴۴ قانون اساسی مصوب ۱۳۸۶/۱۱/۸ با اصلاحات و الحاقات بعدی هستند، به عنوان سهام ممتاز تلقی شده و تعیین اعضای هیأت مدیره و مدیرعامل و کلیه اختیارات مدیریتی شرکت‌های مزبور با بانک مرکزی است.
    بانک مرکزی مکلف به جبران ضرر و زیان ناشی از اجرای این حکم نسبت به سهامدارانی است که قبل از لازم‌الاجرا شدن این حکم، سهامدار شرکت‌های مذکور بوده‌اند و در صورت درخواست آنان، موظف به خرید سهام آنها با جبران کاهش ارزش ناشی از اجرای این تبصره می‌باشد.
    رعایت مواد (۲) و (۳) قانون اجرای سیاست‌های کلی اصل ۴۴ قانون اساسی در مورد شرکت‌های تابعه یا وابسته به بانک مرکزی الزامی است.

  • ماده ۳ قانون بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران

    ماده ۳ قانون بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران

    فصل دوم: مسؤولیت، اهداف، وظایف و اختیارات

    ماده ۳ :

    الف ـ مسؤولیت استقرار بانکداری اسلامی و پیگیری اجرای قوانین مرتبط با بخش پولی و بانکی بر عهده بانک مرکزی است.

    ب ـ بانک مرکزی باید اهداف زیر را با رعایت سیاست‌های کلی نظام موضوع اصل یکصد و دهم (۱۱۰) قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران محقق کند:

    ۱ـ مهار (کنترل) تورم

    ۲ـ ثبات و سلامت شبکه بانکی و سایر «اشخاص تحت نظارت»

    ۳ـ حمایت از رشد اقتصادی و اشتغال

    ۴ـ کمک به حفظ و ارتقای ارزش پول ملی

    ۵ـ کمک به تحقق عدالت اجتماعی

  • ماده ۲ قانون بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران

    ماده ۲ قانون بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران

    ماده ۲ ـ اهداف این قانون عبارت است از:

    الف ـ کمک به تحقق اهداف و احکام اقتصادی مندرج در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران به‌ویژه بند (۵) اصل چهل‌ و سوم (۴۳) و سیاست‌های کلی نظام به‌ویژه بندهای (۱) و (۹) سیاست‌های کلی اقتصاد مقاومتی.

    ب ـ افزایش استقلال بانک مرکزی در بکارگیری ابزارهای قانونی مورد نیاز برای تحقق اهداف مندرج در ماده (۳) این قانون.

    پ ـ افزایش توان نظارت بانک مرکزی بر «اشخاص تحت نظارت».

    ت ـ ارتقای سلامت، اثربخشی و پاسخگویی شبکه بانکی.

    ث ـ مدیریت اعتبارات و تنظیم جریان نقدینگی کشور، به منظور هدایت تسهیلات و اعتبارات در جهت توسعه زیرساخت‌های کشور و تأمین مالی پایدار و عادلانه واحدهای اقتصادی و خانوارها و جلوگیری از توزیع و انباشت غیرقانونی ثروت.

  • ماده ۱ قانون بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران

    ماده ۱ قانون بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران

    قانون بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران

    فصل اول: کلیات

    ماده ۱ ـ اختصارات و اصطلاحات بکاررفته در این قانون، در معانی مشروح ذیل است:

    الف ـ بانک مرکزی: بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران

    ب ـ هیأت عالی: هیأت عالی بانک مرکزی

    پ ـ رئیس کل: رئیس کل بانک مرکزی

    ت ـ معاون سیاستگذاری پولی: معاون سیاستگذاری پولی بانک مرکزی

    ث ـ معاون تنظیم‌گری و نظارت: معاون تنظیم‌گری و نظارت بانک مرکزی

    ج ـ شورای فقهی: شورای فقهی بانک مرکزی

    چ ـ عملیات بانکی: دریافت سپرده از اشخاص حقیقی یا حقوقی و اعطای تسهیلات یا ایجاد اعتبار

    ح ـ مؤسسه اعتباری: اشخاص حقوقی که با مجوز بانک مرکزی یا به‌موجب قانون، تحت عنوان «بانک» یا «مؤسسه اعتباری غیربانکی» به انجام عملیات بانکی مبادرت می‌نمایند.

    خ ـ خدمات بانکی: مجموعه اقداماتی غیر از عملیات بانکی، نظیر صدور ضمانتنامه و گشایش اعتبار اسنادی که مؤسسه اعتباری می‌تواند در چهارچوب قوانین مربوط به مشتریان ارائه دهد و در قبال آن کارمزد دریافت کند.

    د ـ بانکداری اسلامی: الگوی خاصی از بانکداری است که در آن، عملیات و خدمات بانکی در چهارچوب اهداف نظام اسلامی و سازگار با شریعت و موازین اسلامی تنظیم می‌گردد.

    ذ ـ شبکه بانکی: مجموعه مؤسسات اعتباری که به‌موجب قانون یا با مجوز بانک مرکزی به انجام عملیات بانکی اشتغال دارند.

    ر ـ اشخاص تحت نظارت: کلیه مؤسسات اعتباری، صندوق‌های قرض‌الحسنه، تعاونی‌های اعتبار و سایر مؤسسات سپرده‌پذیر، شرکت‌های واسپاری (لیزینگ)، صرّافی‌ها، شرکت‌های مدیریت دارایی‌های مؤسسات اعتباری، شرکت‌های اعتبارسنجی ارائه‌دهنده خدمات به مؤسسات اعتباری و سایر اشخاصی که به انجام عملیات یا ارائه خدمات بانکی و ارائه ابزارهای پرداخت اشتغال دارند، در این قانون، با عنوان «اشخاص تحت نظارت» یاد می‌شوند. تشخیص مصادیق بر عهده بانک مرکزی است.

    ز ـ اشخاص مرتبط: اشخاص حقیقی یا حقوقی که با «اشخاص تحت نظارت» واجد رابطه مالکیتی مؤثر، شراکت تجاری، نمایندگی (اعم از قراردادی، قانونی و قضائی) یا مدیریتی بوده یا دارای قرابت نسبی یا سببی (طبقه اول یا درجه یک از طبقه دوم) با سهامداران مؤثر یا مدیران «اشخاص تحت نظارت» باشند. تشخیص مصادیق بر عهده بانک مرکزی است.

    ژ ـ گزیر: مجموعه اقداماتی که تحت راهبری بانک مرکزی به‌منظور صیانت از منافع عموم و حفظ ثبات مالی در خصوص مؤسسات اعتباری که با ناترازی مواجه شده یا در معرض ورشکستگی قرار گرفته‌اند، در چهارچوب قانون، اجرا می‌شود.

    س ـ بازسازی: مجموعه اقداماتی که «اشخاص تحت نظارت» باید حسب درخواست بانک مرکزی در چهارچوب این قانون و به منظور بازیابی سلامت مالی یا بهبود شاخص‌های احتیاطی خود انجام دهند.

    ش ـ سهامدار مؤثر: سهامداری که به تشخیص بانک مرکزی، یک یا چند عضو هیأت مدیره «شخص تحت نظارت» به تنهایی توسط او انتخاب می‌شود.

    ص ـ نظام پرداخت: مجموعه ابزارها، نهادها، فرایندها و فناوری‌ها که در چهارچوب قوانین مربوط، به منظور پرداخت وجه معاملات و بازپرداخت دیون بکار گرفته می‌شود.

    ض ـ رمز پول: نوعی پول رقومی (دیجیتال) رمزنگاری شده است که در بستر پایگاه داده اشتراکی به صورت متمرکز (با محوریت بانک مرکزی) یا غیرمتمرکز ایجاد و به صورت غیرمتمرکز مبادله می‌شود.