مبحث سوم – ایرادات و موانع رسیدگی
ماده ۸۴ – در موارد زیر خوانده میتواند ضمن پاسخ نسبت به ماهیت دعوا ایراد کند:
۱ – دادگاه صلاحیت نداشته باشد.
۲ – دعوای بین همان اشخاص در همان دادگاه یا دادگاه هم عرض دیگری قبلاً اقامه شده و تحت رسیدگی باشد و یا اگر همان دعوا نیست، دعوایی باشد که با ادعای خواهان ارتباط کامل دارد.
۳ – خواهان به جهتی از جهات قانونی از قبیل صغر، عدم رشد، جنون یا ممنوعیت از تصرف در اموال در نتیجه حکم ورشکستگی، اهلیت قانونی برای اقامه دعوا نداشته باشد.
۴ – ادعا متوجه شخص خوانده نباشد.
۵ – کسی که به عنوان نمایندگی اقامه دعوا کرده از قبیل وکالت، ولایت یا قیمومت و سمت او محرز نباشد.
۶ – دعوی طرح شده سابقاً بین همان اشخاص یا اشخاصی که اصحاب دعوا قائممقام آنان هستند، رسیدگی شده و نسبت به آن حکم قطعی صادر شده باشد.
۷ – دعوا بر فرض ثبوت، اثر قانونی نداشته باشد، از قبیل وقف و هبه بدون قبض.
۸ – مورد دعوا مشروع نباشد.
۹ – دعوا جزمی نبوده بلکه ظنی یا احتمالی باشد.
۱۰ – خواهان در دعوی مطروحه ذینفع نباشد.
۱۱ – دعوا خارج از موعد قانونی اقامه شده باشد.
صلاحیت ذاتی مربوط به نوع مرجع (مثلاً دادگاه حقوقی در مقابل دادگاه کیفری یا دیوان عدالت اداری) است و در هر مرحلهای قابل طرح و بررسی است. صلاحیت محلی مربوط به قلمرو جغرافیایی دادگاه است و باید در همان جلسه اول مطرح شود.
صلاحیت ذاتی مربوط به نوع مرجع (مثلاً دادگاه حقوقی در مقابل دادگاه کیفری یا دیوان عدالت اداری) است و در هر مرحلهای قابل طرح و بررسی است. صلاحیت محلی مربوط به قلمرو جغرافیایی دادگاه است و باید در همان جلسه اول مطرح شود.
این ایراد به معنای آن است که دعوای مشابه (با همان خواسته، همان اصحاب و همان سبب) قبلاً در همان دادگاه یا دادگاه همعرض دیگری اقامه شده و در حال رسیدگی است
این ایراد زمانی مطرح میشود که دعوای مشابه قبلاً رسیدگی شده و حکم قطعی در مورد آن صادر شده باشد. در این صورت دادگاه باید قرار رد دعوا صادر کند.
اگر خواهان به موجب قانون از اقامه دعوا ممنوع باشد یا ذینفع نباشد (مانند بند ۵)، خوانده میتواند ایراد کند. همچنین، ایراد عدم توجه دعوا به خوانده (بند ۸) نیز از ایرادات ماهوی شبیه به عدم ذینفعی است.
چگونه خوانده میتواند ایرادات ماده ۸۴ را به طور مؤثر در دادگاه مطرح کند؟
- طرح ایرادات در لایحه اول:
خوانده باید لایحه دفاعیه خود را به گونهای تنظیم کند که قبل از ورود به ماهیت و پاسخ به ادعاهای خواهان، تمامی ایرادات شکلی و ماهوی (موضوع ماده ۸۴) را به صورت شفاف و مستدل مطرح نماید.
- ارائه دلایل اثباتی:
برای هر ایراد، باید دلایل مربوطه را ارائه دهد؛ مثلاً برای ایراد امر مطروحه، کپی دادخواست و تعیین وقت دعوای قبلی، و برای ایراد امر مختومه، کپی حکم قطعی را ضمیمه کند.
- درخواست تصمیم فوری:
از آنجا که ایرادات شکلی (مانند صلاحیت) باید قبل از ماهیت تعیین تکلیف شوند، خوانده باید از دادگاه درخواست کند که در خصوص این ایرادات، تصمیم لازم را اتخاذ نماید (مثلاً قرار عدم صلاحیت یا قرار رد دعوا صادر کند).




