ماده ۹۰ – هرگاه ایرادات تا پایان جلسه اول دادرسی اعلام نشده باشد، دادگاه مکلف نیست جدا از ماهیت دعوا نسبت به آن رأی دهد.
طبق ماده ۸۵، حق ایراد (به جز ایرادات نظم عمومی مانند صلاحیت ذاتی و امر مختومه) ساقط میشود. اما اگر ایراد مطرح شده باشد، ماده ۹۰ صرفاً بیان میکند که دادگاه دیگر مکلف نیست رأی جداگانه دهد و میتواند آن را همراه با ماهیت بررسی کند.
رأی جداگانه (مانند قرار عدم صلاحیت یا رد دعوا) قبل از ماهیت صادر میشود و معمولاً قابل تجدیدنظرخواهی است. رأی توأمان بدین معناست که دادگاه ایراد را در همان حکم نهایی ماهوی خود (به عنوان یک مقدمه) بررسی کرده و رأی میدهد.
ایرادات مربوط به صلاحیت ذاتی (مانند رسیدگی دادگاه حقوقی به دعوای کیفری) و امر مختومه (دعوای سابقاً رسیدگی شده) به دلیل ارتباط با نظم عمومی، در هر مرحلهای از دادرسی قابل طرح و بررسی توسط دادگاه هستند، حتی اگر خوانده در مهلت مقرر آن را مطرح نکرده باشد.
هدف، تشویق طرفین به اطلاعرسانی سریع و بهموقع ایرادات و جلوگیری از سوءاستفادههای شکلی برای اطاله دادرسی است. دادگاه با این اختیار، فرآیند را تسریع میبخشد.
چگونه میتوان از ماده ۹۰ برای پیشگیری از رسیدگی توأمان و اطمینان از تصمیمگیری سریع استفاده کرد؟
- طرح فوری ایرادات:
به عنوان خوانده، لایحه ایرادات خود را حتماً قبل از اولین جلسه دادرسی به ثبت برسانید و در جلسه اول بر آن تأکید کنید تا دادگاه مکلف شود طبق ماده ۸۸، قبل از ماهیت، تصمیم لازم (قرار) را صادر کند.
- استناد به قانون:
اگر طرف مقابل پس از جلسه اول ایرادی مطرح کرد، به عنوان خواهان، به ماده ۸۵ و ۹۰ استناد کنید و درخواست نمایید که دادگاه به دلیل سقوط حق ایراد (ماده ۸۵)، به آن توجهی نکند یا حداقل آن را جداگانه بررسی نکرده و صرفاً در صورت نیاز، در حکم نهایی لحاظ نماید.
