تاریخ سند: 1395/10/06
شماره سند: 200/95/80پ
کد سند: م/تبصره 4 ماده 181 قانون مالیات های مستقیم//80
وضعیت سند: معتبر

آیین نامه اجرایی موضوع تبصره 4 ماده اصلاحی 181 قانون مالیات های مستقیم مصوب 1394/04/31

آیین‌نامه اجرایی موضوع تبصره 4 ماده اصلاحی 181 قانون مالیات‌های مستقیم مصوب 1394/04/31

ماده 1) در این آیین‌نامه عبارت‌های زیر در معانی مشروح به کار می‌روند:

الف) سازمان: سازمان امور مالیاتی کشور؛

ب) قانون: قانون مالیات‌های مستقیم مصوب اسفند ماه 1366 و اصلاحات و الحاقات بعدی آن؛

پ) قانون مالیات بر ارزش افزوده: قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب اردیبهشت ماه 1387 و الحاقات بعدی آن؛

ت) واحد بازرسی مالیاتی: واحد سازمانی است که به منظور کنترل دفاتر، اسناد و مدارک مودیان اعم از دستی و ماشینی (مکانیزه) با هدف نظارت بر اجرای قوانین و مقررات مالیاتی در ستاد سازمان امور مالیاتی کشور و واحدهای استانی آن در مراکز استان‌ها، در سقف تشکیلات مصوب، ایجاد می‌شود. به این واحد در ستاد سازمان، واحد بازرسی مالیاتی ستاد سازمان و در واحدهای استانی آن، واحد اجرایی بازرسی مالیاتی اطلاق می‌شود؛

ث) واحد اجرایی بازرسی مالیاتی: واحدی است که به منظور اجرای مقررات ماده 181 قانون، با تشخیص سازمان و حسب مورد به صورت گروه مالیاتی، امور مالیاتی یا معاونت امور مالیاتی و در سقف تشکیلات مصوب، در مراکز استان‌ها تشکیل و با هماهنگی واحد بازرسی مالیاتی ستاد سازمان اقدامات لازم را انجام می‌دهد؛

ج) هیأت: هیأت بازرسی مالیاتی موضوع ماده 181 قانون؛

چ) دفاتر: هرگونه دفتری که جهت ثبت فعالیت‌های اقتصادی مورد استفاده قرار می‌گیرد؛

ح) اسناد و مدارک: اسناد و مدارک مالی، اطلاعات و سوابق مالی نزد مودیان، اعم از کاغذی یا داده‌های الکترونیکی؛

خ) مودیان مالیاتی: مودیانی مالیاتی، موضوع قانون و قانون مالیات بر ارزش افزوده؛

ماده 2) سازمان به منظور ساماندهی، اجرا و نظارت بر امور اجرایی موضوع ماده 181 قانون، اقدام به تشکیل واحد بازرسی مالیاتی در ستاد سازمان و واحدهای اجرایی بازرسی مالیاتی در مراکز استان‌ها زیر نظر رییس امور یا مدیران کل مالیاتی حسب مورد خواهد نمود.

تبصره 1) سازمان مکلف است به منظور ثبت، نگهداری و تحلیل اطلاعات مرتبط با فرآیند بازرسی، نسبت به طراحی و پیاده‌سازی سامانه مدیریت اطلاعات گزارش‌های بازرسی اقدام نماید.

تبصره 2) دسترسی و بهره‌برداری از اطلاعات تولید شده در فرآیند بازرسی و سامانه موضوع تبصره 1 این ماده، با رعایت مفاد قانون و قانون مالیات بر ارزش افزوده امکان‌پذیر خواهد بود.

ماده 3) وظایف واحد بازرسی مالیاتی ستاد سازمان

1. کنترل، نظارت و هماهنگی بر اجرای مقررات ماده 181 قانون توسط واحدهای اجرایی بازرسی مالیاتی؛
2. نظارت بر عملکرد هیأت؛
3. پیگیری و جمع‌آوری گزارش‌های سه‌ماهه واحدهای اجرایی بازرسی مالیاتی و ارائه گزارش از روند اقدامات و نتایج بازرسی‌ها به رییس کل سازمان یا اشخاص مجاز از طرف ایشان؛
4. شناسایی، بررسی و پیشنهاد اجرای ماده 181 قانون به رییس کل سازمان یا اشخاص مجاز از طرف ایشان؛
5. انجام هماهنگی‌های لازم با واحدهای اجرایی بازرسی مالیاتی جهت اجرای همزمان بازرسی از چند محل فعالیت مودی که مکان‌های فعالیت و نگهداری دفاتر و اسناد و مدارک وی در محدوده جغرافیایی دو یا چند اداره کل امور مالیاتی واقع شده باشند.

ماده 4) وظایف واحد اجرایی بازرسی مالیاتی

1. شناسایی، بررسی و پیشنهاد اجرای ماده 181 قانون به رییس امور یا مدیران کل مالیاتی حسب مورد؛
2. هماهنگی اعزام هیأت‌ها به محل انجام مأموریت حسب احکام صادره؛
3. ارجاع دفاتر و اسناد و مدارک بدست آمده به گروه‌های رسیدگی، استخراج و طبقه‌بندی اطلاعات و متعاقباً عودت اسناد و مدارک به مودی حداکثر ظرف دو هفته از تاریخ انجام بازرسی با اخذ رسید؛
4. ارسال اطلاعات استخراجی و تلخیص شده به اداره امور مالیاتی ذیربط جهت رسیدگی و صدور برگ تشخیص یا مطالبه مالیات؛
5. تهیه پیش‌نویس احکام اعزام هیأت؛
6. ارائه گزارش‌های سه‌ماهه از روند اقدامات و نتایج بازرسی‌ها به واحد بازرسی مالیاتی ستاد سازمان و نگهداری سوابق اسناد و مدارک؛
7. انجام هماهنگی‌های لازم با واحد بازرسی مالیاتی ستاد جهت اجرای همزمان بازرسی از چند محل فعالیت مودی.

ماده 5)

دادستان عمومی و انقلاب یا دادگستری محل پس از دریافت درخواست معرفی نمایندگان دادستان یا دادگستری از طرف رییس کل سازمان یا اشخاص مجاز از طرف وی، حداکثر ظرف مدت یک هفته نسبت به معرفی نمایندگان موضوع ماده 181 قانون برای مدت یک سال اقدام خواهد نمود.

ماده 6)

هیأت حداقل مرکب از سه نفر مطلع و بصیر در امر حسابرسی مالی، مالیاتی و فناوری اطلاعات می‌باشد که از بین اشخاص دارای احکام عضویت در هیأت‌های بازرسی انتخاب می‌شوند. یکی از اعضای هیأت، نماینده دادستان عمومی و انقلاب یا دادگستری خواهد بود. در احکام اعزام هیأت‌ها، یک نفر از اعضا حسب مورد به عنوان سرپرست هیأت تعیین خواهد شد تا برابر مقررات بر اجرای صحیح حکم بازرسی توسط اعضای هیأت مدیریت، هماهنگی و نظارت نماید.

تبصره 1) نمایندگان دادستان عمومی و انقلاب یا دادگستری از بین کارکنان سازمان امور مالیاتی کشور با معرفی رییس کل سازمان یا اشخاص مجاز از طرف ایشان یا از بین کارکنان مراجع قضایی به موجب احکام صادره منصوب می‌شوند. نمایندگان مذکور مکلفند عملکرد هیأت را در دوره‌های شش ماهه به مراجع مذکور گزارش نمایند.

تبصره 2) اعضای هیأت به استثنای نماینده دادستان عمومی و انقلاب یا دادگستری، با حکم رییس کل سازمان یا اشخاص مجاز از طرف وی تعیین می‌شوند.

ماده 7)

احکام اعزام هیأت‌ها از طرف رییس کل سازمان یا اشخاص مجاز از طرف وی صادر می‌شود. در احکام صادره موارد زیر تصریح می‌شود:

1. شماره و تاریخ حکم بازرسی؛
2. موضوع حکم بازرسی؛
3. مشخصات اعضای هیأت و سمت آنها؛
4. نام مودی و حسب مورد شهرت کسبی وی؛
5. تاریخ مراجعه هیأت؛
6. نشانی محل مراجعه هیأت.

تبصره – در اجرای مفاد این ماده، چنانچه محل مورد بازرسی منزل مسکونی باشد، نسبت به اخذ مجوز ورود و بازرسی از مرجع قضایی ذیربط اقدام خواهد شد.

ماده 8) وظایف هیأت

1. بازرسی کلیه دفاتر، اسناد و مدارک، اطلاعات و سوابق مالی نزد مودی (مربوط به مودی و سایر اشخاص) به منظور نظارت بر اجرای صحیح قوانین و مقررات مالیاتی؛
2. در صورت لزوم، انتقال دفاتر، اسناد و مدارک به محل واحد اجرایی بازرسی مالیاتی با ارائه رسید به مودی؛
3. تنظیم صورتمجلس اجرای بازرسی مالیاتی و گزارش نتیجه بازرسی.

ماده 9)

هیأت‌ها موظفند در مراجعات خود کلیه دفاتر و اسناد و مدارک سال جاری و در صورت لزوم دفاتر و اسناد و مدارک سنوات قبل را بررسی کنند و مصادیق عدم رعایت قانون و قانون مالیات بر ارزش افزوده را در صورتمجلس درج نمایند.

تبصره 1) هیأت‌ها موظفند در تاریخ مراجعه، ذیل آخرین ثبت دفتر روزنامه و حداقل یک حساب از دفتر کل را امضاء نمایند.
تبصره 2) با توجه به موقعیت محل مراجعه هیأت، در صورت لزوم با ابلاغ دستور دادستان محل از مأموران نیروی انتظامی به عنوان همراه استفاده می‌شود.
تبصره 3) هیأت حسب مورد می‌تواند تنها مودی یا نماینده وی را در محل پذیرفته و سایر مستخدمین مودی را از دسترسی به اسناد و مدارک و رایانه‌ها منع نماید.
تبصره 4) چنانچه هیأت در روند رسیدگی با مشکلات مواجه شود، با مجوز مرجع قضایی می‌تواند محل نگهداری دفاتر، اسناد و مدارک و تجهیزات را پلمپ یا انتقال دهد.
تبصره 5) دفاتر یا اسناد و مدارک سایر مودیان مالیاتی نیز مطابق مقررات مورد بررسی قرار می‌گیرد.
تبصره 6) شکایت از اقدامات اجرایی هیأت طبق ماده 264 و 265 قانون از طریق دادستانی انتظامی مالیاتی قابل پیگیری است.

ماده 10)

صورتمجلس بازرسی مالیاتی باید شامل موارد زیر باشد:

1. نام و مشخصات مودی؛
2. نشانی محل مراجعه هیأت؛
3. شماره و تاریخ حکم مأموریت و مرجع صدور آن؛
4. ساعت و تاریخ مراجعه هیأت؛
5. مشخصات دفاتر ارائه شده؛
6. اسناد و مدارک ارائه شده یا بدست آمده؛
7. شماره و تاریخ آخرین سند ثبت شده با قید شماره صفحه و نوع دفتر؛
8. قید موارد عدم رعایت قانون و مقررات؛
9. نام و مشخصات و امضاء اعضای هیأت؛
10. نام و مشخصات و امضاء مودی یا نماینده وی؛
11. ذکر مصادیق عدم همکاری مودی و استنکاف از امضاء صورتمجلس.

ماده 11)

در موارد انتقال دفاتر و اسناد و مدارک توسط هیأت، باید رسید مشخصات دفاتر و اسناد و مدارک به امضاء مودی یا نماینده قانونی وی برسد.

تبصره) چنانچه دسترسی به داده‌های الکترونیکی یا نرم‌افزارهای مالی منوط به انتقال رایانه‌ها یا تجهیزات جانبی باشد، با درج اقلام یادشده در رسید تنظیمی، نسبت به انتقال آنها نیز اقدام خواهد شد.

ماده 12)

واحد اجرایی بازرسی مالیاتی پس از دریافت دفاتر و اسناد و مدارک، مکلف است بررسی و نتیجه را با تنظیم گزارش به همراه مستندات به اداره امور مالیاتی ذیربط ارسال نماید و کلیه دفاتر و اسناد و مدارک مأخوذه را حداکثر ظرف دو هفته به مودی مسترد نماید.

ماده 13)

صورتمجلس موضوع ماده 10 باید در چهار نسخه تنظیم شود:

1. یک نسخه به مودی؛
2. یک نسخه به مرجع قضایی ذیربط؛
3. یک نسخه به اداره امور مالیاتی ذیربط؛
4. یک نسخه در اختیار واحد اجرایی بازرسی مالیاتی به عنوان سوابق نگهداری.

ماده 14)

چنانچه امکان دسترسی به تجهیزات مکانیزه یا محل نگهداری اسناد و مدارک مودی فراهم نباشد، هیأت می‌تواند تجهیزات را به واحد اجرایی بازرسی مالیاتی منتقل یا با موافقت مودی، محل نگهداری پلمپ شود. مودی موظف است حداکثر ظرف سه روز کاری امکان دسترسی فراهم نماید.

این آیین‌نامه با استناد به تبصره 4 ماده 181 قانون مشتمل بر 14 ماده و 12 تبصره در تاریخ 1395/10/06 مشترکاً به تصویب وزرای امور اقتصادی و دارایی و دادگستری رسیده و از تاریخ تصویب لازم‌الاجرا می‌باشد.

مصطفی پوراحمدی / وزیر دادگستری
علی طیب‌نیا / وزیر امور اقتصادی و دارایی

یادداشت 1: به موجب دادنامه شماره 10490 مورخ 1400/03/11 هیأت عمومی دیوان عدالت اداری، تبصره ماده 7 ابطال شد. این دادنامه به موجب بخشنامه شماره 10411/200/ص مورخ 1400/09/21 ارسال شد.