[1368/01/21][30/4/33/1565][ایین نامه] *آئین نامه تبصره 1 ماده 95 نحوه تحریر دفاتر

تاریخ سند: 1368/01/21
شماره سند: 30/4/33/1565
وضعیت سند: –

آئین نامه تبصره 1 ماده 95 نحوه تحریر دفاتر

آئین‌نامه نحوه تنظیم و تحریر و نگاهداری دفاتر موضوع تبصره یک ماده 95 قانون مالیات‌های مستقیم مصوب 3/12/66

که در تاریخ 28/12/67 به تصویب وزیر امور اقتصادی و دارایی رسیده است

کلیات

ماده 1– مقررات این آئین‌نامه شامل مودیانی است که در موعد مقرر در قانون مالیات‌های مستقیم مصوب 3/12/66 مجلس شورای اسلامی، ترازنامه و حساب سود و زیان و یا حسب مورد حساب درآمد و هزینه و حساب سود و زیان خود را با رعایت مقررات مربوط تسلیم می‌نمایند.

تبصره 1– در صورتی که مودیان مالیاتی حسب مورد از اوراق مخصوص موضوع ماده 169 قانون مالیات‌های مستقیم استفاده ننمایند، دفاتر ابرازی برای تشخیص درآمد مشمول مالیات سال مربوط فاقد اعتبار بوده و به نفع آن‌ها قابل استناد نخواهد بود.

تبصره 2– مودیان در انتخاب یکی از روش‌های متداول حسابداری آزاد هستند ولی باید در سال‌های بعد نیز همان روش را اعمال نمایند و در صورتی که به جهات مشخصی تغییر روش داده باشند، مکلفند اثر حاصل از تغییر روش بر حساب سود و زیان را ضمن اظهارنامه و سایر صورت‌های مالی تسلیمی به حوزه مالیاتی ذیربط مشخص نمایند.

فصل اول – مشخصات دفاتر قانونی

ماده 2– دفاتر قانونی مشمول این آئین‌نامه عبارت است از:

• کلیه دفاتر روزنامه و کل اعم از مشترک یا جدا از یکدیگر
• دفتر مشاغل (دفتر درآمد و هزینه)

که قبل از ثبت هرگونه عملیات حسابداری در آن‌ها:

• دفاتر روزنامه و کل مطابق مقررات مواد 11 و 12 قانون تجارت مصوب سال 1311 از طرف نماینده اداره ثبت اسناد
• دفتر مشاغل از طرف ادارات امور اقتصادی و دارایی ذیربط

امضاء و پلمپ شده و به فارسی تحریر شده باشد.

تبصره 1– اشتباه در شماره‌گذاری صفحات و همچنین اشتباهات ناشی از پلمپ دفاتر موجب بی‌اعتباری دفاتر نخواهد بود.

تبصره 2– ادارات امور اقتصادی و دارایی موظفند:

• فهرست دفاتر ثبت و پلمپ شده واصله از اداره ثبت اسناد
• همچنین فهرست دفاتر مشاغل ثبت و پلمپ شده از ناحیه خود

را به حوزه‌های مالیاتی مربوط ارسال نمایند.
همچنین مودیان موظفند در اظهارنامه مالیاتی خود تعداد و نوع دفاتری که برای سال مالیاتی مورد رسیدگی پلمپ کرده‌اند و نیز کلیه دفاتر نانویس موجود ثبت و پلمپ شده سال‌های قبل را ذکر نمایند.
ممیزین مالیاتی مکلفند پس از اطمینان از اینکه دفاتر قانونی مودی منحصر به دفاتر ابرازی است اقدام به رسیدگی نمایند.

ماده 3– دفتر روزنامه دفتری است که اشخاص حقوقی یا حقیقی کلیه عملیات مالی و پولی خود را اعم از خرید و فروش، دیون و مطالبات، ظهرنویسی و هرگونه فعالیتی که ایجاد دین یا طلب کند و نیز عملیات محاسباتی را به تاریخ وقوع و سایر عملیات که طبق اصول حسابداری و عرف متداول دفترداری در پایان دوره مالی برای تنظیم حساب سود و زیان و ترازنامه لازم است بلااستثناء به ترتیب در آن ثبت کنند.

تبصره– نگاهداری دفتر روزنامه واحد برای ثبت کلیه عملیات یا دفاتر روزنامه متعدد برای هر طبقه یا طبقاتی از آن‌ها امکان‌پذیر است؛
مانند:

• دفتر روزنامه صندوق
• دفتر روزنامه بانک
• دفاتر روزنامه غیرنقدی مانند خرید و فروش نسیه و اقساطی
• یا دفتر روزنامه دو یا چند مورد از حساب‌ها.

ماده 4– دفتر کل دفتری است که کلیه عملیات ثبت شده در دفتر یا دفاتر روزنامه برحسب سرفصل یا کدگذاری حساب‌ها در صفحات مخصوص آن ثبت می‌شود، به ترتیبی که نتیجتاً تنظیم حساب سود و زیان و ترازنامه از آن امکان‌پذیر باشد.

ماده 5– دفتر مشترک روزنامه و کل دفتری است که برای حساب‌های مورد نیاز موسسه بر طبق اصول متداول دفترداری متضمن ستون‌های سرفصل حساب باشد، به‌طوریکه با ثبت و نگاهداری دفتر مذکور بتوان نتایج تمام عملیات را از آن استخراج و حساب سود و زیان و ترازنامه تهیه کرد.

ماده 6– دفتر مشاغل (دفتر درآمد و هزینه) دفتری است که لااقل متضمن ستون‌هایی برای درج تاریخ، شرح موضوع، درآمد و هزینه و دارایی‌های قابل استهلاک باشد.
اقلام مذکور به ترتیب تاریخ وقوع در آن ثبت گردد، به‌طوریکه در پایان سال تعیین جمع درآمد و هزینه شغلی مودی و نتیجتاً تنظیم حساب سود و زیان از آن امکان‌پذیر باشد.

فصل دوم – سایر دفاتر و مدارک حساب

ماده 7– دفتر معین دفتری است که برای تفکیک و مجزا ساختن هر یک از حساب‌های دفتر کل برحسب مقتضیات و شرایط حساب ممکن است نگاهداری شود.
کارت‌های حساب در حکم دفاتر معین است.

ماده 8– کارت‌ها یا اوراق چاپ شده که با دست تکمیل می‌شوند، سیستم کارتی و اوراق چاپ شده که توسط ماشین‌های حسابگر مکانیکی یا الکترونیکی تهیه می‌شوند برحسب مورد سیستم‌های مکانیکی یا الکترونیکی نامیده می‌شوند.

ماده 9– برگ یا مدرک حساب یا سند حسابداری عبارت از نوشته‌ای است که در آن یک یا چند مورد از عملیات مالی و پولی و محاسباتی انجام شده به حساب‌هایی که حسب مورد بدهکار یا بستانکار گردیده تجزیه می‌شوند.
چنین مدرکی پس از امضاء مرجع ذی‌صلاح و صدور آن قابل ثبت در دفاتر معین و روزنامه و کل است.

ماده 10– مودیان که دفتر روزنامه و کل نگاهداری می‌نمایند، باید کلیه عملیات مالی، پولی و محاسباتی و مودیان مجاز به نگاهداری دفتر مشاغل (دفتر درآمد و هزینه) باید هرگونه درآمد و هزینه و خرید و فروش دارایی‌های قابل استهلاک خود را طبق مقررات این آئین‌نامه، حسب مورد، در دفاتر مربوط ثبت کنند و لو آنکه برای نگاهداری حساب از ماشین‌های مکانیکی یا الکترونیکی و کارت‌های حساب استفاده شود.

تبصره– اشتباهات حساب حاصل در ثبت عملیات در صورتی که بعداً در اثناء عملیات سال مربوط مورد توجه واقع و با اصطلاح آن در دفتر مبادرت و مستندات آن ارائه شود، به اعتبار دفاتر خللی وارد نخواهد کرد.

ماده 11– مودیان مجاز به نگاهداری دفتر مشاغل می‌توانند تمام یا قسمتی از درآمدهای روزانه را تحت یک شماره ردیف در دفتر ثبت نمایند، مشروط بر اینکه در ستون شرح دفتر، نوع و تعداد آن‌ها را ثبت و اگر درآمدی متکی به اسناد و مدارک باشد، مشخصات آن را نیز در ستون مزبور درج نمایند.

در صورتی که اقلام درآمد، هزینه و خرید دارایی‌های قابل استهلاک متکی به اسناد و مدارک باشند، مودیان مذکور بایستی پس از ثبت موارد در دفتر مشاغل، اسناد و مدارک مربوط را به ترتیب شماره ردیف دفتر و به‌نحوی که برای رسیدگی مأموران تشخیص مالیات قابل استفاده باشد، نگاهداری نمایند.

ماده 12– در مواردی که دفتر روزنامه و کل نگاهداری می‌شود، کلیه عملیات مالی و پولی موسسه و در موارد نگاهداری دفتر مشاغل، کلیه درآمدها و هزینه‌ها و خرید و فروش دارایی‌های قابل استهلاک باید در همان روز انجام حسب مورد در دفتر روزنامه یا مشاغل ثبت گردد.

تبصره 1– تاریخ مذکور در مدارک یا فاکتور فروش یا خرید و غیره ملاک قطعی تأخیر تحریر شناخته نمی‌شود و هرگاه انجام و ختم اینگونه اعمال با توجه به سیستم و طرز کار موسسه تابع تشریفات و طی مراحلی باشد تا موضوع آماده برای ثبت در دفتر مربوط شود، فاصله بین تاریخ فاکتور یا مدارک و روز آماده شدن آن برای ثبت در دفتر تأخیر ثبت تلقی نخواهد شد.

تبصره 2– تأخیر تحریر عملیات در صورتی که به منظور سوء استفاده نباشد، در موارد استثنائی تا یک هفته به تشخیص مأمورین تشخیص مالیات و بیش از آن به تشخیص هیئت سه نفری موضوع بند سوم ماده 97 قانون مالیات‌های مستقیم مصوب 3/12/66، به قانونی بودن دفتر خللی وارد نخواهد کرد.

تبصره 3– در مواردی که دفاتر پلمپ شده توسط مقامات قضائی یا سایر مراجع قانونی از دسترس مودی خارج شود و صاحب دفتر از تاریخ وقوع این امر حداکثر ظرف 30 روز دفاتر جدیدی پلمپ و عملیات آن مدت را در دفاتر جدید ثبت کند، تأخیر ثبت عملیات در این مدت موجب غیرقانونی شناختن دفاتر نخواهد بود.

تبصره 4– در مورد موسسات جدیدالتأسیس، تأخیر ثبت دفاتر برای اولین سال تأسیس تا سی روز از تاریخ ثبت شخص حقوقی و یا تاریخ شروع به کار سایر اشخاص مجاز خواهد بود.

ماده 13– کلیه عملیات ثبت شده در دفاتر روزنامه هر ماه باید حداکثر تا پانزدهم ماه بعد به دفتر کل نقل شود.

ماده 14– موسساتی که دارای شعبه هستند، مکلفند با توجه به روش‌های حسابداری خود، خلاصه عملیات شعبه یا شعب خود را در صورتی که دارای دفاتر پلمپ شده باشند، لااقل سالی یکبار و در غیر این صورت ماه به ماه در دفاتر مرکز موسسه ثبت کنند.

ماده 15– پلمپ دفاتر ضمن سال مالی، مشروط بر اینکه تا تاریخ پلمپ هیچگونه عمل مالی و پولی صورت نگرفته باشد، همچنین تأخیر پلمپ تا حد مجاز مقرر در تبصره‌های سه و چهار ماده 12 این آئین‌نامه در مورد دفتر روزنامه یا حسب مورد دفتر مشاغل و ماده 13 این آئین‌نامه در مورد دفتر کل، موجب غیرقانونی شناختن دفاتر نخواهد بود.

ماده 16– اشخاصی که حساب‌های خود را در دفتر مشترک روزنامه و کل نگاهداری می‌کنند، مکلفند برای ثبت عملیات خود دفتر کل جداگانه نیز نگاهداری کنند.

ماده 17– مودیان مشمول این آئین‌نامه مکلفند برای هر سال مالیاتی دفتر یا دفاتر جدید ثبت و پلمپ نمایند و در صورت استفاده از دفاتر ثبت و پلمپ شده نانویس سال یا سال‌های قبل، مکلفند ظرف 30 روز از تاریخ شروع سال مالیاتی جدید مراتب را با ذکر مشخصات دفاتر مزبور به حوزه مالیاتی ذیربط اعلام نمایند.

تبصره– حکم این ماده در مورد استفاده از دفاتر ثبت و پلمپ شده لغایت سال 1367، در صورت عدم مغایرت نوع با مقررات موضوع قانون مالیات‌های مستقیم مصوب اسفندماه 1366 نیز جاری است.

ماده 18– مودیانی که از سیستم‌های مکانیکی یا الکترونیکی استفاده می‌نمایند، مکلفند حداقل ماهی یکبار خلاصه اسناد داده شده به ماشین‌های مکانیکی یا الکترونیکی را در دفتر روزنامه ثبت و حداکثر ظرف مهلت تعیین شده در ماده 13 این آئین‌نامه به دفتر کل منتقل کنند.

علاوه بر این، به منظور تسهیل رسیدگی، باید آئین‌نامه یا دستورالعمل‌های کار ماشین و برنامه‌های آن را در اختیار مأموران رسیدگی قرار دهند.

ماده 19– اعمال زیر در دفترنویسی ممنوع است:

الف – قلم زدن مندرجات دفاتر قانونی و نوشتن بین سطور و حاشیه آنها
ب – تراشیدن و پاک کردن مندرجات دفاتر قانونی
ج – محو یا ناپدیدکردن مندرجات دفاتر با رنگ یا جوهر یا هرگونه وسایل شیمیایی و نظایر آنها
د – جای سفید گذاشتن در هر صفحه بیش از حد معمول در دفاتر قانونی و همچنین سفید ماندن تمام یا یک یا چند صفحه از دفاتر روزنامه و مشاغل در اثناء عملیات
ه – بستانکار شدن حساب‌های نقدی و بانکی

تبصره– حکم بند د این ماده شامل مواردی که سفید ماندن تمام صفحه در دفتر برای ثبت تراز افتتاحی باشد نخواهد بود و همچنین سفید ماندن ذیل صفحات دفتر در آخر هر روز یا هر ماه، بشرطی که اسناد دارای شماره ردیف بوده و قسمت سفید مانده با خط بسته شود، به اعتبار دفتر خللی وارد نمی‌سازد.

فصل چهارم – موارد رد دفاتر و تعلق جرائم

ماده 20– تخلف از تکالیف مقرر در این آئین‌نامه در موارد زیر موجب رد دفاتر می‌باشد:

الف – در صورتی که دفاتر ارائه شده به نحوی از پلمپ خارج شده و یا فاقد یک یا چند برگ باشد
ب – عدم ثبت یک یا چند فعالیت مالی و پولی در دفاتر بشرط احراز
ج – تقدم ثبت یک یا چند معامله نسبت به تاریخ وقوع آنها
د – ثبت تمام یا قسمتی از یک فعالیت در حاشیه
ه – ثبت تمام یا قسمتی از یک فعالیت (آرتیکل) بین سطور
و – تراشیدن و پاک کردن مندرجات دفاتر به منظور سوء استفاده
ز – جای سفید گذاشتن بیش از حد معمول در صفحات و سفید ماندن تمام صفحه در دفتر روزنامه و دفتر مشاغل بمنظور سوء استفاده به استثنای موارد مذکور در تبصره ماده 19
ح – محو کردن مندرجات دفاتر با وسایل شیمیایی
ط – ناپدید کردن مندرجات دفاتر با رنگ یا جوهر و نظایر آنها به منظور سوء استفاده
ی – بستانکار شدن حساب‌های بانکی و نقدی، مگر اینکه حساب‌های بانکی با صورتحساب بانک مطابقت نماید و با بستانکار شدن حساب‌ها یا دریافت و پرداخت ناشی از تقدم و تأخیر حساب‌ها باشد که در این صورت موجب رد دفتر نیست
ک – تأخیر تحریر دفتر روزنامه و دفتر مشاغل زاید بر حد مجاز مقرر در تبصره‌های 2،3 و 4 ماده 12 و تأخیر تحریر دفتر کل زاید بر حد مقرر در ماده 13 و تأخیر تحریر زاید بر حد مقرر در ماده 18
ل – عدم ثبت خلاصه عملیات شعب در دفاتر مرکز طبق مقررات ماده 14
م – عدم ارائه آئین‌نامه یا دستورالعمل‌های کار ماشین و برنامه‌های آن در مورد اشخاصی که از سیستم‌های مکانیکی یا الکترونیکی استفاده می‌نمایند
ن – اشتباه حساب حاصل در ثبت عملیات موسسه در صورتی که نسبت به اصلاح آن طبق تبصره ماده 10 اقدام نشده باشد
س – استفاده از دفاتر نانویس سال یا سال‌های قبل در صورتی که مشخصات آنها در مهلت مقرر در ماده 17 به حوزه مالیاتی ذیربط اعلام نشده باشد
ع – عدم ارائه یک یا چند جلد از دفاتر ثبت و پلمپ شده (ولو نانویس)

تبصره 1– در صورتی که دفاتر ابرازی مودی با توجه به نحوه نگاهداری و تحریر و تنظیم حساب‌های آن، به نظر ممیز و تأیید سرممیز مالیاتی ذیربط غیرقابل رسیدگی تشخیص یا به علت عدم رعایت موازین قانونی و مقررات این آئین‌نامه مردود اعلام شود، ممیز مالیاتی باید مراتب را با ذکر دلایل کافی کتبا به مودی ابلاغ و پرونده امر را برای رسیدگی هیئت سه نفری حسابرسان منتخب وزیر امور اقتصادی و دارائی موضوع بند 3 ماده 97 قانون مالیات‌های مستقیم ارسال دارد.

چنانچه مودی ظرف یک ماه از تاریخ ابلاغ به آن هیئت مراجعه و با ادای توضیحات لازم و ارائه دلایل و مدارک کافی رفع اشکال نماید، تشخیص درآمد مشمول مالیات براساس رسیدگی به دفاتر و در غیر این صورت براساس رأی هیئت مزبور بطریق علی‌الراس صورت خواهد گرفت.

تبصره 2– هیئت‌های موضوع بند 3 ماده 97 قانون مالیات‌های مستقیم مکلفند دلایل غیرقابل رسیدگی یا مردود بودن دفاتر اعلام شده از طرف مأموران تشخیص را با ملاحظه چگونگی تنظیم و نگاهداری دفاتر و توضیحات مودی (اعم از حضوری یا ارسالی به صورت کتبی) و رعایت اطراف و جوانب و با توجه به اوضاع و احوال دفاتر و اسناد و مدارک مربوط و عنایت به اصول کلی و متداول حسابداری و نیز درجه اهمیت اشکالات مطروحه از طرف حوزه مالیاتی و واقعیات امر مورد بررسی دقیق قرار داده، نظر خود را برابر حکم بند 3 یادشده اعلام دارند و در صورت قبول دفاتر، مواردی را که طبق ماده 21 این آئین‌نامه موجب تعلق جریمه می‌باشند مشخص نمایند.

ماده 21– موارد مذکور در زیر در صورتی که دفاتر و اسناد و مدارک مودی مورد قبول مأموران تشخیص یا حسب مورد هیئت موضوع بند 3 ماده 97 قانون مالیات‌های مستقیم و یا هیئت‌های حل اختلاف مالیاتی قرار گیرد، موجب تعلق جریمه می‌باشد:

الف – قلم زدن مندرجات دفاتر قانونی در هر مورد دویست ریال و حداکثر ده هزار ریال
ب – ثبت تمام یا قسمتی از یک فعالیت (آرتیکل) بین سطور یا در حاشیه در هر مورد پنج هزار ریال
ج – تراشیدن و پاک کردن مندرجات دفاتر در هر مورد ده هزار ریال
د – محو کردن مندرجات دفاتر با وسایل شیمیایی در هر مورد پنجاه هزار ریال
هـ – ناپدید کردن مندرجات دفاتر با رنگ یا جوهر و نظایر آنها در هر مورد بیست هزار ریال
و – جای سفید گذاشتن در صفحات دفتر روزنامه و دفتر مشاغل بیش از حد مجاز مقرر در این آئین‌نامه در هر مورد پنج هزار ریال
ز – سفید ماندن تمام صفحه در دفاتر روزنامه و مشاغل، غیر از موارد مجاز مقرر در این آئین‌نامه، بازاء هر صفحه سی هزار ریال
ح – بستانکار شدن حساب‌های نقدی و بانکی، غیر از موارد مجاز مقرر در این آئین‌نامه، برای هر مورد پنج هزار ریال
ط – در دفاتر قانونی بیش از حد مجاز مقرر در این آئین‌نامه، برای هر مورد پنج هزار ریال
ی – در ثبت عملیات موسسه در هر مورد دو هزار ریال و حداکثر بیست هزار ریال
ک – عدم ارائه دفاتر ثبت و پلمپ شده مربوط به سال مالیاتی مورد رسیدگی، بازاء هر جلد دفتر یکصد هزار ریال
ل – عدم رعایت مقررات موضوع تبصره 2 ماده 1 این آئین‌نامه، یکصد هزار ریال

تبصره 1– حداکثر جریمه مقرر در این آئین‌نامه برای یک یا چند مورد، حسب مقررات تبصره یک ماده 95 قانون مالیات‌های مستقیم بشرح زیر خواهد بود:
1- تا ده درصد مالیات متعلق، در صورتی که ده درصد مذکور از یکصد هزار ریال بیشتر باشد
2- تا یکصد هزار ریال، در صورتیکه ده درصد مذکور از یکصد هزار ریال بیشتر باشد
3- تا یکصد هزار ریال در صورت عدم شمول مالیات

تبصره 2– تعلق جرائم مذکور در این آئین‌نامه که در اجرای تبصره ماده 95 قانون مالیات‌های مستقیم مقرر شده است، مانع وصول جرائم مقرر در سایر مواد قانون مزبور نخواهد بود.

تبصره 3– جرائم موضوع این ماده باید به همراه مالیات و در صورت عدم شمول مالیات بطور مجزا، در مهلت مقرر برای مطالبه مالیات توسط مأموران تشخیص مربوط مورد مطالبه قرار گیرد و چنانچه دفاتر بعداً مورد قبول هیئت حل اختلاف مالیاتی واقع شود، هیئت مزبور مکلف است موارد تعلق جریمه و میزان آن را در رای صادره مشخص نماید.