ماده ۵۷ – الزام رعایت مقررات عمومی شهرداری و مراحل اعتراض

اجرای مقررات شهرداری که جنبه عمومی دارد و به تصویب انجمن شهر رسیده، پس از اعلام برای کلیه ساکنین شهر لازم‌الرعایه است.

در صورتی که تصمیمی در حدود قوانین و وظایف مربوط به انجمن شهر درباره شخص یا اشخاص یا مؤسسات معین اتخاذ شده باشد و آن‌ها به تصمیم متخذه تسلیم نباشند:

1. ابتدا می‌توانند به انجمن شهر شکایت کنند.
2. در مرحله بعد، به انجمن ولایتی مراجعه کنند.
3. در صورت نبود انجمن ولایتی، شکایت به وزارت کشور ارجاع می‌شود.

نظر انجمن ولایتی یا وزارت کشور پس از ابلاغ لازم‌الاجرا است.

• اگر قبل از انجام تشریفات فوق، اقدامی از طرف شهرداری انجام شده باشد و پس از رسیدگی مشخص شود که اقدام ضرورت نداشته و متضمن خسارت است، شهرداری موظف به جبران خسارت ناشی از آن اقدام می‌باشد.
• چنانچه تصمیم وزارت کشور به ضرر معترض یا معترضین اتخاذ شود، متضرر می‌تواند به دادگاه‌های عمومی مراجعه کند.

ماده ۵۶ – محدودیت فعالیت شهرداری خارج از محدوده مصوب

شهرداری خارج از حدود مصوب شهر حق تعهد تهیه و توزیع آب، برق و سایر تأسیسات شهری را ندارد.

فصل ششم – وظایف شهرداری

ماده ۵۵ – وظائف شهرداری

ماده 55 (اصلاحی 13ˏ07ˏ1342)
وظائف شهرداری بشرح زیر است:

بند 1 – ایجاد خیابان‌ها و توسعه فضای شهری

(اصلاحی 13ˏ07ˏ1342) – ایجاد خیابان‌ها، کوچه‌ها، میدان‌ها، باغ‌های عمومی و مجاری آب و توسعه معابر در حدود قوانین موضوعه.

بند 2 – نظافت و نگهداری معابر

(اصلاحی 13ˏ07ˏ1342) – تنظیف و نگهداری و تسطیح معابر، انهار عمومی، مجاری آب و فاضلاب و تنقیه قنوات مربوط به شهر و تأمین آب و روشنایی با وسایل ممکنه.

تبصره ۱ – جلوگیری از سد معابر و استفاده غیرمجاز

(اصلاحی 27ˏ11ˏ1345) –

• سد معابر عمومی، اشغال پیاده‌روها و استفاده غیرمجاز از میدان‌ها، پارک‌ها و باغ‌های عمومی برای کسب یا سکنی یا هر عنوان دیگر ممنوع است.
• شهرداری موظف است از آن جلوگیری و با مأموران خود راساً اقدام کند.
• دکه‌های منصوب قبل از تصویب قانون: شهرداری مکلف به برداشتن و جبران خسارت طبق نظر کمیسیون ماده 77.
• دکه‌های پس از تصویب قانون: شهرداری راساً اقدام و افراد حق ادعای خسارت ندارند.

تبصره ۲ – تأمین و توزیع برق و آب

(اصلاحی 27ˏ11ˏ1345) –

• احداث تأسیسات تولید و توزیع برق و تعیین نرخ آن در شهرها تا زمان تأمین نیرو با موافقت وزارت آب و برق به عهده شهرداری است.
• تهیه آب شرب، تأمین وسائل توزیع و وضع مقررات مربوط و تعیین نرخ آن، به استثنای موارد تحت نظارت سازمان‌های تابعه وزارت آب و برق، با تصویب انجمن شهر به عهده شهرداری خواهد بود.
• شهرداری‌ها می‌توانند با تصویب انجمن شهر و تأیید وزارت کشور، تهیه و توزیع آب را به مؤسسات بهداشتی واگذار کنند.

تبصره ۳ – استمرار فعالیت مؤسسات خیریه

(الحاقی 27ˏ11ˏ1345) – مؤسسات خیریه‌ای که قبل از تصویب قانون تأمین آب شهر را بر عهده داشته‌اند و عملیات آن‌ها مورد تأیید شهرداری و وزارت کشور باشد، می‌توانند به فعالیت خود ادامه دهند.

تبصره ۴ – تعیین محل تخلیه زباله و نخاله

(الحاقی 17ˏ05ˏ1352) –

• شهرداری موظف است محل‌های مخصوص تخلیه زباله، نخاله، فضولات ساختمانی و مواد رسوبی فاضلاب را تعیین و اطلاع‌رسانی عمومی کند.
• محل‌های تخلیه زباله باید خارج از محدوده شهر تعیین شوند.
• شهرداری محل تأسیس کارخانجات تبدیل زباله به کود را مشخص می‌کند.
• رانندگان وسایل نقلیه اعم از کندرو یا موتوری موظف به تخلیه زباله در محل‌های تعیین شده هستند.
• مجازات متخلفین طبق ماده 276 قانون کیفری عمومی تعیین می‌شود.
• در صورت تکرار تخلف، گواهینامه رانندگی متخلف ضبط و رانندگی او ممنوع خواهد شد.
• رسیدگی به تخلفات در دادگاه بخش انجام می‌شود.

بند ۳ – تعیین نرخ اجناس مورد نیاز عمومی

(اصلاحی 13ˏ07ˏ1342) –

• تعیین نرخ اجناس عمومی از قبیل خواربار، پوشاک، برق، آب، کرایه وسایل نقلیه، حق‌الزحمه و کارمزد و سایر اقلام مورد نیاز.
• نظارت بر نصب برگه قیمت، تعقیب متخلفین، اقدام برای ارزانی و فراوانی کالا، جلوگیری از تولید و عرضه اجناس فاسد و معدوم کردن آن‌ها.

بند ۴ – مراقبت در امور بهداشت

(اصلاحی 13ˏ07ˏ1342) –

• نظارت بر بهداشت ساکنین شهر و حومه و اجرای مقررات بهداشتی توسط کسبه و مردم.
• تطبیق وضعیت دکان‌ها، مغازه‌ها، فروشگاه‌ها و اماکن عمومی با اصول بهداشتی.
• تشریک مساعی با سازمان‌های بهداشتی.

بند ۵ – جمع‌آوری متکدیان و حمایت از اطفال

(اصلاحی 13ˏ07ˏ1342) –

• جلوگیری از گدایی و جمع‌آوری متکدیان.
• اعزام آنان به سازمان‌های اردوهای کار.
• جمع‌آوری و نگهداری اطفال سرراهی.

بند ۶ – اجرای برنامه‌های فرهنگی، بهداشتی و آموزشی

(اصلاحی 27ˏ11ˏ1345) –

• اجرای تبصره ۱ ماده ۸ قانون تعلیمات اجباری.
• تأسیس و حمایت از مؤسسات فرهنگی، بهداشتی و تعاونی شامل: بنگاه حمایت مادران، نوانخانه، پرورشگاه، درمانگاه، بیمارستان، شیرخوارگاه، تیمارستان، کتابخانه، کلاس‌های مبارزه با بی‌سوادی، کودکستان، باغ کودکان و سایر مؤسسات مشابه.
• کمک مالی به انجمن تربیت بدنی، پیش‌آهنگی، انجمن‌های خانه و مدرسه و اردوهای کار.
• واگذاری اراضی و ابنیه متعلق به شهرداری با حفظ مالکیت، رایگان یا با شرایط مشخص به مؤسسات مربوط، با تصویب انجمن شهر.

تبصره ۶-۱ – مصرف سهمیه فرهنگ

(الحاقی 27ˏ11ˏ1345) – تبصره ماده ۵ قانون نظارت در مصرف سهمیه فرهنگ از درآمد شهرداری‌ها مصوب 28/3/34 به قوت خود باقی است.

تبصره ۶-۲ – بودجه سال ۱۳۳۹

(الحاقی 27ˏ11ˏ1345) – تبصره ۵۹ قانون بودجه سال ۱۳۳۹ کل کشور به قوت خود باقی است.

بند ۷ – حفظ و اداره دارایی شهر

(اصلاحی 13ˏ07ˏ1342) – حفظ و اداره دارایی منقول و غیرمنقول شهر و اقامه دعوی بر اشخاص و دفاع از دعاوی اشخاص علیه شهرداری.

بند ۸ – بودجه و برنامه ساختمانی

(اصلاحی 13ˏ07ˏ1342) –

• برآورد و تنظیم بودجه، متمم و اصلاح بودجه و تاریخ بودجه شهرداری.
• تنظیم پیشنهاد برنامه ساختمانی و اجرای آن پس از تصویب انجمن شهر.
• یک نسخه از بودجه مصوب و برنامه ساختمانی به وسیله فرماندار یا بخشدار به وزارت کشور ارسال می‌شود.

بند ۹ – انجام معاملات شهرداری

(اصلاحی 13ˏ07ˏ1342) – انجام معاملات شهرداری اعم از خرید و فروش اموال منقول و غیرمنقول، مقاطعه و اجاره و استجاره پس از تصویب انجمن شهر با رعایت صلاح و صرفه شهرداری.

تبصره ۹-۱ – معاملات با سقف پایین

(الحاقی 13ˏ07ˏ1342) –

• در تهران و شهرداری‌های درجه اول معاملاتی که از پانصد هزار ریال تجاوز نمی‌کند و در سایر شهرداری‌ها معاملات تا یکصد هزار ریال، موافقت ناظر انجمن شهر کافی است.

تبصره ۹-۲ – معاملات با سقف بالا

(الحاقی 13ˏ07ˏ1342) –

• در معاملات خرید، فروش و مقاطعه، در تهران مبلغ معامله از هفتصد هزار ریال، شهرداری‌های درجه اول از دویست هزار ریال و سایر شهرداری‌ها از پنجاه هزار ریال متجاوز باشد، رعایت مقررات آئین‌نامه معاملاتی دولتی (مناقصه و مزایده) الزامی است.

تبصره ۹-۳ – معاملات امانی

(الحاقی 13ˏ07ˏ1342) – شهرداری می‌تواند کارهایی که انجمن شهر مقتضی بداند، بطور امانی انجام دهد.

بند ۱۰ – اهداء و قبول اعانات

(اصلاحی 13ˏ07ˏ1342) – اهداء و قبول اعانات و هدایای به نام شهر و همچنین دادن مدال‌ها و نشان‌های شهر با تصویب انجمن شهر.

بند ۱۱ – نظارت بر اوزان و مقیاس‌ها

(اصلاحی 13ˏ07ˏ1342) – نظارت و مراقبت در صحت اوزان و مقیاس‌ها.

بند ۱۲ – تهیه آمار شهری

(اصلاحی 13ˏ07ˏ1342) – تهیه آمار مربوط به امور شهر، موالید و متوفیات.

بند ۱۳ – غسالخانه و گورستان

(اصلاحی 13ˏ07ˏ1342) –

• ایجاد غسالخانه و گورستان.
• تهیه وسائل حمل اموات و مراقبت در انتظام امور آنها.

بند ۱۴ – حفظ ایمنی و رفع خطر

(اصلاحی 27ˏ11ˏ1345) –

• اتخاذ تدابیر مؤثر برای حفظ شهر از خطر سیل و حریق.
• رفع خطر از بناها و دیوارهای شکسته و خطرناک در معابر، کوچه‌ها، اماکن و دالان‌های عمومی و خصوصی.
• پر کردن و پوشاندن چاه‌ها و چاله‌ها و جلوگیری از قرار دادن اشیاء در بالکن‌ها و ایوان‌های مشرف به معابر.
• جلوگیری از ناودان‌ها و دودکش‌های ساختمان‌ها که موجب زحمت و خسارت شهروندان شود.

تبصره ۱۴ – اقدام شهرداری و وصول هزینه‌ها

(الحاقی 27ˏ11ˏ1345) –

• شهرداری پس از کسب نظر مأمور فنی، به مالکان یا صاحبان اماکن ابلاغ مهلت‌دار صادر می‌کند.
• در صورت عدم اجرای دستور، شهرداری راساً با مأمورین خود اقدام کرده و هزینه‌ها به اضافه ۱۵ درصد خسارت از مالک دریافت می‌شود.
• مقررات شامل کلیه اماکن عمومی مانند سینماها، گرمابه‌ها، مهمانخانه‌ها، دکان‌ها، قهوه‌خانه‌ها، کافه‌ رستوران‌ها، پاساژها و سایر محل‌های رفت و آمد عمومی است.

بند ۱۵ – پیشگیری از امراض ساریه

(اصلاحی 13ˏ07ˏ1342) –

• جلوگیری از شیوع امراض ساریه انسانی و حیوانی و اعلام به وزارت بهداری، مؤسسات بهداشتی و دامپزشکی و شهرداری‌های مجاور.
• دور نگه داشتن بیماران مبتلا به امراض ساریه، جمع‌آوری حیوانات بلاصاحب و دفع حیوانات مضر و ولگرد.
• ممانعت از چرای چارپایان و احشام در شهر و دفع و اتلاف حشرات مضر.

بند ۱۶ – مقررات صنفی و نظارت بر اصناف

(اصلاحی 13ˏ07ˏ1342) – تهیه مقررات صنفی و پیشنهاد آن به انجمن شهر و مراقبت در امور صحیح اصناف و پیشه‌وران.

بند ۱۷ – نقشه حدود شهر

(اصلاحی 13ˏ07ˏ1342) – تهیه نقشه حدود شهر و حومه و اصلاح و اجرای آن با رعایت تشریفات مربوطه.

بند ۱۸ – میدان‌های عمومی و محل توقف وسایل نقلیه

(اصلاحی 13ˏ07ˏ1342) – ایجاد و تعیین میدان‌های عمومی برای خرید و فروش ارزاق، میوه، تره‌بار و سایر مایحتاج عمومی و تعیین محل‌های مخصوص توقف وسایل نقلیه.

بند ۱۹ – مقررات گوشت و نان

(اصلاحی 13ˏ07ˏ1342) – تنظیم و اجرای مقررات و آئین‌نامه‌های لازم برای فراوانی، مرغوبیت و ارزانی گوشت و نان.

بند ۲۰ – جلوگیری از مزاحمت‌ها و رعایت بهداشت

(اصلاحی 25ˏ04ˏ1396) –

• جلوگیری از ایجاد و تأسیس کلیه اماکنی که موجب مزاحمت یا مخالف اصول بهداشت هستند.
• شهرداری مکلف است از تأسیس کارخانجات، کارگاه‌ها، گاراژهای عمومی، تعمیرگاه‌ها، دکان‌ها، مراکز تولید مواد محترقه، اصطبل‌ها و مراکز دامداری که موجب مزاحمت، سر و صدا، دود، عفونت یا تجمع حشرات و جانوران می‌شوند جلوگیری کند.
• اقدام در تخریب کوره‌های آجرپزی، گچ‌پزی و خزینه گرمابه‌های عمومی که مخالف بهداشت هستند و نظارت بر وضع دودکش‌ها و وسایل نقلیه تولیدکننده دود.
• تعطیل یا انتقال به خارج از شهر تأسیسات موجود قبل از تصویب این قانون.

تبصره ۲۰ – مرجع اعتراض و اجرای شهرداری

(الحاقی 27ˏ11ˏ1345) –

• شهرداری موظف است ابلاغ مهلت‌دار به صاحبان اماکن برای تعطیل، تخریب یا انتقال صادر کند.
• اعتراض ظرف ده روز به کمیسیونی سه نفره از طرف انجمن شهر ارائه می‌شود.
• رأی کمیسیون قطعی و لازم‌الاجراء است.
• در صورت تأیید شهرداری یا عدم اعتراض، شهرداری با مأمورین خود اقدام راساً خواهد کرد.

بند ۲۱ – احداث بناهای مورد نیاز شهری

(اصلاحی 13ˏ07ˏ1342) – احداث بناها و ساختمان‌های مورد نیاز شهری شامل:

• رخت‌شورخانه، مستراح، گرمابه، کشتارگاه، گورستان، میدان، باغ کودکان، تالارها و محل‌های مخصوص برگزاری مجالس و مراسم ترحیم.
• ساختمان‌های خانه‌های ارزان قیمت برای افراد بی‌بضاعت.

تبصره ۲۱-۱ – مستراح و پارکینگ

(الحاقی 13ˏ07ˏ1342) – مالکان ساختمان‌ها و محل‌های کسب باید مستراح کافی و پارکینگ مناسب طبق نقشه و پروانه ساختمانی شهرداری ایجاد کنند.

بند ۲۲ – حفاظت از ابنیه و آثار باستانی

(اصلاحی 13ˏ07ˏ1342) – تشریک مساعی با فرهنگ در حفظ ابنیه و آثار باستانی، نظارت بر ساختمان‌های شهر، تعیین طبقات و ارتفاع بناها، مصالح نما و پروانه ساختمانی، جلوگیری از ساختمان‌های بدون پروانه و مخالف مشخصات پروانه و تدوین آیین‌نامه و نظامات لازم.

بند ۲۳ – نظارت بهداشتی

(اصلاحی 13ˏ07ˏ1342) – مراعات شرایط بهداشت در کارخانجات و مراقبت در پاکیزگی گرمابه‌ها.

بند ۲۴ – صدور پروانه ساختمان

(اصلاحی 13ˏ07ˏ1342) – صدور پروانه برای کلیه ساختمان‌ها در شهر.

تبصره ۲۴ – رعایت نقشه جامع شهر

(اصلاحی 30ˏ03ˏ1403) –

• شهرداری موظف است نوع استفاده از ساختمان را در پروانه مطابق نقشه جامع شهر قید کند.
• تخلف از پروانه، با تعیین مهلت مناسب (حداکثر دو ماه) توسط کمیسیون بررسی و محل کسب تعطیل می‌شود.
• استفاده تجاری از دفاتر و موسسات خاص (وکالت، مطب، اسناد رسمی و غیره) مشمول این بند نمی‌شود.

بند ۲۵ – ساخت و آسفالت معابر

(اصلاحی 27ˏ11ˏ1345) – ساختن خیابان‌ها، آسفالت سواره‌روها و پیاده‌روهای معابر و کوچه‌ها، انهار و جدول‌ها به هزینه شهرداری.

تبصره ۲۵ – کف‌سازی پیاده‌روها

(منسوخه 27ˏ11ˏ1345) – در هر خیابان که شهرداری دست به کف‌سازی سواره‌رو می‌زند، ساختمان پیاده‌روها طبق دستور شهرداری برای مالکان مجاور اجباری است.

بند ۲۶ – پیشنهاد و تعیین عوارض شهری

بند ۲۶ – پیشنهاد برقراری یا لغو عوارض شهری

پیشنهاد برقراری یا لغو عوارض شهر و همچنین تغییر نوع و میزان عوارض، اعم از کالاهای وارداتی، صادراتی کشور، محصولات داخلی و غیره، و ارسال یک نسخه از تصویب‌نامه برای اطلاع وزارت کشور.

(اصلاحی 13ˏ07ˏ1342) – پیشنهاد به انجمن شهر برای برقراری یا لغو عوارض شهری و همچنین تغییر نوع و میزان عوارض، اعم از کالاهای وارداتی، صادراتی، محصولات داخلی و غیره، و تعیین جریمه برای مستنکفین و پاداش برای مؤدیان خوش‌حساب که عوارض خود را به موقع یا زودتر می‌پردازند.

• یک نسخه از تصویب‌نامه برای اطلاع وزارت کشور ارسال می‌شود.

تبصره ۲۶-۱ – تشویق صادرات

(اصلاحی 13ˏ07ˏ1342) – برای کالاهای صادراتی، عوارض بیش از یک درصد قیمت کالا نباید وضع شود.

تبصره ۲۶-۲ – معافیت کالاهای عبوری

(اصلاحی 13ˏ07ˏ1342) – کالاهای عبوری از شهرها که برای مقصد مشخصی حمل می‌شوند از پرداخت هرگونه عوارض شهرداری معاف هستند.

تبصره ۲۶-۳ – اصلاح قانون مصوبه بهمن ۱۳۳۳

(اصلاحی 13ˏ07ˏ1342) – ماده اول قانون مصوبه بهمن ماه ۱۳۳۳ در خصوص تشویق صادرات و تولید از تاریخ تصویب این قانون طبق تبصره ۱ این بند اصلاح می‌شود.

تبصره ۲۶-۴ – آئین‌نامه‌ها

(اصلاحی 13ˏ07ˏ1342) – آئین‌نامه‌های اجرایی وصول عوارض از مستنکفین توسط شهرداری تنظیم و پس از تصویب وزارتین کشور و دادگستری به موقع اجرا گذاشته می‌شود.

تبصره ۲۶-۵ – پاداش مؤدیان خوش‌حساب

(اصلاحی 13ˏ07ˏ1342) – پاداش مؤدیان عوارض از طریق کسر از اصل عوارض اعمال خواهد شد.

بند ۲۷ – نام‌گذاری معابر و نظافت شهری

(الحاقی 27ˏ11ˏ1345) – وضع مقررات خاص برای نام‌گذاری معابر، نصب لوحه نام و شماره‌گذاری اماکن، نصب تابلوی الصاق اعلانات و برداشتن و محو کردن آگهی‌ها از محل‌های غیرمجاز و هرگونه اقدامات مؤثر در حفظ نظافت و زیبایی شهر.

بند ۲۸ – صدور پروانه کسب

(الحاقی 27ˏ11ˏ1345) – صدور پروانه کسب برای کلیه اصناف و پیشه‌وران؛ کلیه اصناف و پیشه‌وران مکلفند برای محل کسب خود از شهرداری محل پروانه کسب دریافت کنند.