فصل ششم – وظایف شهرداری

ماده ۵۵ – وظائف شهرداری

ماده 55 (اصلاحی 13ˏ07ˏ1342)
وظائف شهرداری بشرح زیر است:

بند 1 – ایجاد خیابان‌ها و توسعه فضای شهری

(اصلاحی 13ˏ07ˏ1342) – ایجاد خیابان‌ها، کوچه‌ها، میدان‌ها، باغ‌های عمومی و مجاری آب و توسعه معابر در حدود قوانین موضوعه.

بند 2 – نظافت و نگهداری معابر

(اصلاحی 13ˏ07ˏ1342) – تنظیف و نگهداری و تسطیح معابر، انهار عمومی، مجاری آب و فاضلاب و تنقیه قنوات مربوط به شهر و تأمین آب و روشنایی با وسایل ممکنه.

تبصره ۱ – جلوگیری از سد معابر و استفاده غیرمجاز

(اصلاحی 27ˏ11ˏ1345) –

• سد معابر عمومی، اشغال پیاده‌روها و استفاده غیرمجاز از میدان‌ها، پارک‌ها و باغ‌های عمومی برای کسب یا سکنی یا هر عنوان دیگر ممنوع است.
• شهرداری موظف است از آن جلوگیری و با مأموران خود راساً اقدام کند.
• دکه‌های منصوب قبل از تصویب قانون: شهرداری مکلف به برداشتن و جبران خسارت طبق نظر کمیسیون ماده 77.
• دکه‌های پس از تصویب قانون: شهرداری راساً اقدام و افراد حق ادعای خسارت ندارند.

تبصره ۲ – تأمین و توزیع برق و آب

(اصلاحی 27ˏ11ˏ1345) –

• احداث تأسیسات تولید و توزیع برق و تعیین نرخ آن در شهرها تا زمان تأمین نیرو با موافقت وزارت آب و برق به عهده شهرداری است.
• تهیه آب شرب، تأمین وسائل توزیع و وضع مقررات مربوط و تعیین نرخ آن، به استثنای موارد تحت نظارت سازمان‌های تابعه وزارت آب و برق، با تصویب انجمن شهر به عهده شهرداری خواهد بود.
• شهرداری‌ها می‌توانند با تصویب انجمن شهر و تأیید وزارت کشور، تهیه و توزیع آب را به مؤسسات بهداشتی واگذار کنند.

تبصره ۳ – استمرار فعالیت مؤسسات خیریه

(الحاقی 27ˏ11ˏ1345) – مؤسسات خیریه‌ای که قبل از تصویب قانون تأمین آب شهر را بر عهده داشته‌اند و عملیات آن‌ها مورد تأیید شهرداری و وزارت کشور باشد، می‌توانند به فعالیت خود ادامه دهند.

تبصره ۴ – تعیین محل تخلیه زباله و نخاله

(الحاقی 17ˏ05ˏ1352) –

• شهرداری موظف است محل‌های مخصوص تخلیه زباله، نخاله، فضولات ساختمانی و مواد رسوبی فاضلاب را تعیین و اطلاع‌رسانی عمومی کند.
• محل‌های تخلیه زباله باید خارج از محدوده شهر تعیین شوند.
• شهرداری محل تأسیس کارخانجات تبدیل زباله به کود را مشخص می‌کند.
• رانندگان وسایل نقلیه اعم از کندرو یا موتوری موظف به تخلیه زباله در محل‌های تعیین شده هستند.
• مجازات متخلفین طبق ماده 276 قانون کیفری عمومی تعیین می‌شود.
• در صورت تکرار تخلف، گواهینامه رانندگی متخلف ضبط و رانندگی او ممنوع خواهد شد.
• رسیدگی به تخلفات در دادگاه بخش انجام می‌شود.

بند ۳ – تعیین نرخ اجناس مورد نیاز عمومی

(اصلاحی 13ˏ07ˏ1342) –

• تعیین نرخ اجناس عمومی از قبیل خواربار، پوشاک، برق، آب، کرایه وسایل نقلیه، حق‌الزحمه و کارمزد و سایر اقلام مورد نیاز.
• نظارت بر نصب برگه قیمت، تعقیب متخلفین، اقدام برای ارزانی و فراوانی کالا، جلوگیری از تولید و عرضه اجناس فاسد و معدوم کردن آن‌ها.

بند ۴ – مراقبت در امور بهداشت

(اصلاحی 13ˏ07ˏ1342) –

• نظارت بر بهداشت ساکنین شهر و حومه و اجرای مقررات بهداشتی توسط کسبه و مردم.
• تطبیق وضعیت دکان‌ها، مغازه‌ها، فروشگاه‌ها و اماکن عمومی با اصول بهداشتی.
• تشریک مساعی با سازمان‌های بهداشتی.

بند ۵ – جمع‌آوری متکدیان و حمایت از اطفال

(اصلاحی 13ˏ07ˏ1342) –

• جلوگیری از گدایی و جمع‌آوری متکدیان.
• اعزام آنان به سازمان‌های اردوهای کار.
• جمع‌آوری و نگهداری اطفال سرراهی.

بند ۶ – اجرای برنامه‌های فرهنگی، بهداشتی و آموزشی

(اصلاحی 27ˏ11ˏ1345) –

• اجرای تبصره ۱ ماده ۸ قانون تعلیمات اجباری.
• تأسیس و حمایت از مؤسسات فرهنگی، بهداشتی و تعاونی شامل: بنگاه حمایت مادران، نوانخانه، پرورشگاه، درمانگاه، بیمارستان، شیرخوارگاه، تیمارستان، کتابخانه، کلاس‌های مبارزه با بی‌سوادی، کودکستان، باغ کودکان و سایر مؤسسات مشابه.
• کمک مالی به انجمن تربیت بدنی، پیش‌آهنگی، انجمن‌های خانه و مدرسه و اردوهای کار.
• واگذاری اراضی و ابنیه متعلق به شهرداری با حفظ مالکیت، رایگان یا با شرایط مشخص به مؤسسات مربوط، با تصویب انجمن شهر.

تبصره ۶-۱ – مصرف سهمیه فرهنگ

(الحاقی 27ˏ11ˏ1345) – تبصره ماده ۵ قانون نظارت در مصرف سهمیه فرهنگ از درآمد شهرداری‌ها مصوب 28/3/34 به قوت خود باقی است.

تبصره ۶-۲ – بودجه سال ۱۳۳۹

(الحاقی 27ˏ11ˏ1345) – تبصره ۵۹ قانون بودجه سال ۱۳۳۹ کل کشور به قوت خود باقی است.

بند ۷ – حفظ و اداره دارایی شهر

(اصلاحی 13ˏ07ˏ1342) – حفظ و اداره دارایی منقول و غیرمنقول شهر و اقامه دعوی بر اشخاص و دفاع از دعاوی اشخاص علیه شهرداری.

بند ۸ – بودجه و برنامه ساختمانی

(اصلاحی 13ˏ07ˏ1342) –

• برآورد و تنظیم بودجه، متمم و اصلاح بودجه و تاریخ بودجه شهرداری.
• تنظیم پیشنهاد برنامه ساختمانی و اجرای آن پس از تصویب انجمن شهر.
• یک نسخه از بودجه مصوب و برنامه ساختمانی به وسیله فرماندار یا بخشدار به وزارت کشور ارسال می‌شود.

بند ۹ – انجام معاملات شهرداری

(اصلاحی 13ˏ07ˏ1342) – انجام معاملات شهرداری اعم از خرید و فروش اموال منقول و غیرمنقول، مقاطعه و اجاره و استجاره پس از تصویب انجمن شهر با رعایت صلاح و صرفه شهرداری.

تبصره ۹-۱ – معاملات با سقف پایین

(الحاقی 13ˏ07ˏ1342) –

• در تهران و شهرداری‌های درجه اول معاملاتی که از پانصد هزار ریال تجاوز نمی‌کند و در سایر شهرداری‌ها معاملات تا یکصد هزار ریال، موافقت ناظر انجمن شهر کافی است.

تبصره ۹-۲ – معاملات با سقف بالا

(الحاقی 13ˏ07ˏ1342) –

• در معاملات خرید، فروش و مقاطعه، در تهران مبلغ معامله از هفتصد هزار ریال، شهرداری‌های درجه اول از دویست هزار ریال و سایر شهرداری‌ها از پنجاه هزار ریال متجاوز باشد، رعایت مقررات آئین‌نامه معاملاتی دولتی (مناقصه و مزایده) الزامی است.

تبصره ۹-۳ – معاملات امانی

(الحاقی 13ˏ07ˏ1342) – شهرداری می‌تواند کارهایی که انجمن شهر مقتضی بداند، بطور امانی انجام دهد.

بند ۱۰ – اهداء و قبول اعانات

(اصلاحی 13ˏ07ˏ1342) – اهداء و قبول اعانات و هدایای به نام شهر و همچنین دادن مدال‌ها و نشان‌های شهر با تصویب انجمن شهر.

بند ۱۱ – نظارت بر اوزان و مقیاس‌ها

(اصلاحی 13ˏ07ˏ1342) – نظارت و مراقبت در صحت اوزان و مقیاس‌ها.

بند ۱۲ – تهیه آمار شهری

(اصلاحی 13ˏ07ˏ1342) – تهیه آمار مربوط به امور شهر، موالید و متوفیات.

بند ۱۳ – غسالخانه و گورستان

(اصلاحی 13ˏ07ˏ1342) –

• ایجاد غسالخانه و گورستان.
• تهیه وسائل حمل اموات و مراقبت در انتظام امور آنها.

بند ۱۴ – حفظ ایمنی و رفع خطر

(اصلاحی 27ˏ11ˏ1345) –

• اتخاذ تدابیر مؤثر برای حفظ شهر از خطر سیل و حریق.
• رفع خطر از بناها و دیوارهای شکسته و خطرناک در معابر، کوچه‌ها، اماکن و دالان‌های عمومی و خصوصی.
• پر کردن و پوشاندن چاه‌ها و چاله‌ها و جلوگیری از قرار دادن اشیاء در بالکن‌ها و ایوان‌های مشرف به معابر.
• جلوگیری از ناودان‌ها و دودکش‌های ساختمان‌ها که موجب زحمت و خسارت شهروندان شود.

تبصره ۱۴ – اقدام شهرداری و وصول هزینه‌ها

(الحاقی 27ˏ11ˏ1345) –

• شهرداری پس از کسب نظر مأمور فنی، به مالکان یا صاحبان اماکن ابلاغ مهلت‌دار صادر می‌کند.
• در صورت عدم اجرای دستور، شهرداری راساً با مأمورین خود اقدام کرده و هزینه‌ها به اضافه ۱۵ درصد خسارت از مالک دریافت می‌شود.
• مقررات شامل کلیه اماکن عمومی مانند سینماها، گرمابه‌ها، مهمانخانه‌ها، دکان‌ها، قهوه‌خانه‌ها، کافه‌ رستوران‌ها، پاساژها و سایر محل‌های رفت و آمد عمومی است.

بند ۱۵ – پیشگیری از امراض ساریه

(اصلاحی 13ˏ07ˏ1342) –

• جلوگیری از شیوع امراض ساریه انسانی و حیوانی و اعلام به وزارت بهداری، مؤسسات بهداشتی و دامپزشکی و شهرداری‌های مجاور.
• دور نگه داشتن بیماران مبتلا به امراض ساریه، جمع‌آوری حیوانات بلاصاحب و دفع حیوانات مضر و ولگرد.
• ممانعت از چرای چارپایان و احشام در شهر و دفع و اتلاف حشرات مضر.

بند ۱۶ – مقررات صنفی و نظارت بر اصناف

(اصلاحی 13ˏ07ˏ1342) – تهیه مقررات صنفی و پیشنهاد آن به انجمن شهر و مراقبت در امور صحیح اصناف و پیشه‌وران.

بند ۱۷ – نقشه حدود شهر

(اصلاحی 13ˏ07ˏ1342) – تهیه نقشه حدود شهر و حومه و اصلاح و اجرای آن با رعایت تشریفات مربوطه.

بند ۱۸ – میدان‌های عمومی و محل توقف وسایل نقلیه

(اصلاحی 13ˏ07ˏ1342) – ایجاد و تعیین میدان‌های عمومی برای خرید و فروش ارزاق، میوه، تره‌بار و سایر مایحتاج عمومی و تعیین محل‌های مخصوص توقف وسایل نقلیه.

بند ۱۹ – مقررات گوشت و نان

(اصلاحی 13ˏ07ˏ1342) – تنظیم و اجرای مقررات و آئین‌نامه‌های لازم برای فراوانی، مرغوبیت و ارزانی گوشت و نان.

بند ۲۰ – جلوگیری از مزاحمت‌ها و رعایت بهداشت

(اصلاحی 25ˏ04ˏ1396) –

• جلوگیری از ایجاد و تأسیس کلیه اماکنی که موجب مزاحمت یا مخالف اصول بهداشت هستند.
• شهرداری مکلف است از تأسیس کارخانجات، کارگاه‌ها، گاراژهای عمومی، تعمیرگاه‌ها، دکان‌ها، مراکز تولید مواد محترقه، اصطبل‌ها و مراکز دامداری که موجب مزاحمت، سر و صدا، دود، عفونت یا تجمع حشرات و جانوران می‌شوند جلوگیری کند.
• اقدام در تخریب کوره‌های آجرپزی، گچ‌پزی و خزینه گرمابه‌های عمومی که مخالف بهداشت هستند و نظارت بر وضع دودکش‌ها و وسایل نقلیه تولیدکننده دود.
• تعطیل یا انتقال به خارج از شهر تأسیسات موجود قبل از تصویب این قانون.

تبصره ۲۰ – مرجع اعتراض و اجرای شهرداری

(الحاقی 27ˏ11ˏ1345) –

• شهرداری موظف است ابلاغ مهلت‌دار به صاحبان اماکن برای تعطیل، تخریب یا انتقال صادر کند.
• اعتراض ظرف ده روز به کمیسیونی سه نفره از طرف انجمن شهر ارائه می‌شود.
• رأی کمیسیون قطعی و لازم‌الاجراء است.
• در صورت تأیید شهرداری یا عدم اعتراض، شهرداری با مأمورین خود اقدام راساً خواهد کرد.

بند ۲۱ – احداث بناهای مورد نیاز شهری

(اصلاحی 13ˏ07ˏ1342) – احداث بناها و ساختمان‌های مورد نیاز شهری شامل:

• رخت‌شورخانه، مستراح، گرمابه، کشتارگاه، گورستان، میدان، باغ کودکان، تالارها و محل‌های مخصوص برگزاری مجالس و مراسم ترحیم.
• ساختمان‌های خانه‌های ارزان قیمت برای افراد بی‌بضاعت.

تبصره ۲۱-۱ – مستراح و پارکینگ

(الحاقی 13ˏ07ˏ1342) – مالکان ساختمان‌ها و محل‌های کسب باید مستراح کافی و پارکینگ مناسب طبق نقشه و پروانه ساختمانی شهرداری ایجاد کنند.

بند ۲۲ – حفاظت از ابنیه و آثار باستانی

(اصلاحی 13ˏ07ˏ1342) – تشریک مساعی با فرهنگ در حفظ ابنیه و آثار باستانی، نظارت بر ساختمان‌های شهر، تعیین طبقات و ارتفاع بناها، مصالح نما و پروانه ساختمانی، جلوگیری از ساختمان‌های بدون پروانه و مخالف مشخصات پروانه و تدوین آیین‌نامه و نظامات لازم.

بند ۲۳ – نظارت بهداشتی

(اصلاحی 13ˏ07ˏ1342) – مراعات شرایط بهداشت در کارخانجات و مراقبت در پاکیزگی گرمابه‌ها.

بند ۲۴ – صدور پروانه ساختمان

(اصلاحی 13ˏ07ˏ1342) – صدور پروانه برای کلیه ساختمان‌ها در شهر.

تبصره ۲۴ – رعایت نقشه جامع شهر

(اصلاحی 30ˏ03ˏ1403) –

• شهرداری موظف است نوع استفاده از ساختمان را در پروانه مطابق نقشه جامع شهر قید کند.
• تخلف از پروانه، با تعیین مهلت مناسب (حداکثر دو ماه) توسط کمیسیون بررسی و محل کسب تعطیل می‌شود.
• استفاده تجاری از دفاتر و موسسات خاص (وکالت، مطب، اسناد رسمی و غیره) مشمول این بند نمی‌شود.

بند ۲۵ – ساخت و آسفالت معابر

(اصلاحی 27ˏ11ˏ1345) – ساختن خیابان‌ها، آسفالت سواره‌روها و پیاده‌روهای معابر و کوچه‌ها، انهار و جدول‌ها به هزینه شهرداری.

تبصره ۲۵ – کف‌سازی پیاده‌روها

(منسوخه 27ˏ11ˏ1345) – در هر خیابان که شهرداری دست به کف‌سازی سواره‌رو می‌زند، ساختمان پیاده‌روها طبق دستور شهرداری برای مالکان مجاور اجباری است.

بند ۲۶ – پیشنهاد و تعیین عوارض شهری

بند ۲۶ – پیشنهاد برقراری یا لغو عوارض شهری

پیشنهاد برقراری یا لغو عوارض شهر و همچنین تغییر نوع و میزان عوارض، اعم از کالاهای وارداتی، صادراتی کشور، محصولات داخلی و غیره، و ارسال یک نسخه از تصویب‌نامه برای اطلاع وزارت کشور.

(اصلاحی 13ˏ07ˏ1342) – پیشنهاد به انجمن شهر برای برقراری یا لغو عوارض شهری و همچنین تغییر نوع و میزان عوارض، اعم از کالاهای وارداتی، صادراتی، محصولات داخلی و غیره، و تعیین جریمه برای مستنکفین و پاداش برای مؤدیان خوش‌حساب که عوارض خود را به موقع یا زودتر می‌پردازند.

• یک نسخه از تصویب‌نامه برای اطلاع وزارت کشور ارسال می‌شود.

تبصره ۲۶-۱ – تشویق صادرات

(اصلاحی 13ˏ07ˏ1342) – برای کالاهای صادراتی، عوارض بیش از یک درصد قیمت کالا نباید وضع شود.

تبصره ۲۶-۲ – معافیت کالاهای عبوری

(اصلاحی 13ˏ07ˏ1342) – کالاهای عبوری از شهرها که برای مقصد مشخصی حمل می‌شوند از پرداخت هرگونه عوارض شهرداری معاف هستند.

تبصره ۲۶-۳ – اصلاح قانون مصوبه بهمن ۱۳۳۳

(اصلاحی 13ˏ07ˏ1342) – ماده اول قانون مصوبه بهمن ماه ۱۳۳۳ در خصوص تشویق صادرات و تولید از تاریخ تصویب این قانون طبق تبصره ۱ این بند اصلاح می‌شود.

تبصره ۲۶-۴ – آئین‌نامه‌ها

(اصلاحی 13ˏ07ˏ1342) – آئین‌نامه‌های اجرایی وصول عوارض از مستنکفین توسط شهرداری تنظیم و پس از تصویب وزارتین کشور و دادگستری به موقع اجرا گذاشته می‌شود.

تبصره ۲۶-۵ – پاداش مؤدیان خوش‌حساب

(اصلاحی 13ˏ07ˏ1342) – پاداش مؤدیان عوارض از طریق کسر از اصل عوارض اعمال خواهد شد.

بند ۲۷ – نام‌گذاری معابر و نظافت شهری

(الحاقی 27ˏ11ˏ1345) – وضع مقررات خاص برای نام‌گذاری معابر، نصب لوحه نام و شماره‌گذاری اماکن، نصب تابلوی الصاق اعلانات و برداشتن و محو کردن آگهی‌ها از محل‌های غیرمجاز و هرگونه اقدامات مؤثر در حفظ نظافت و زیبایی شهر.

بند ۲۸ – صدور پروانه کسب

(الحاقی 27ˏ11ˏ1345) – صدور پروانه کسب برای کلیه اصناف و پیشه‌وران؛ کلیه اصناف و پیشه‌وران مکلفند برای محل کسب خود از شهرداری محل پروانه کسب دریافت کنند.