دسته: قوانین تجاری خاص

ماده ۶ (اصلاحی 29ˏ01ˏ1400) – الزامات صدور دسته‌چک از طریق سامانه صیاد

اصل حکم – صدور دسته‌چک صرفاً از طریق سامانه صیاد

بانکها مکلفند برای ارائه دسته چک به مشتریان خود صرفاً از طریق سامانه صدور یکپارچه الکترونیکی دسته ‌چک (صیاد) نزد بانک مرکزی اقدام نمایند

فرایند احراز هویت و بررسی ممنوعیت قانونی

این سامانه پس از اطمینان از صحت مشخصات متقاضی با استعلام از سامانه نظام هویت‌ سنجی الکترونیکی بانکی و نبود ممنوعیت قانونی

دریافت گزارش یا رتبه‌بندی اعتباری متقاضی

حسب مورد نسبت به دریافت گزارش اعتباری از سامانه ملی اعتبارسنجی موضوع ماده (5)
«قانون تسهیل اعطای تسهیلات و کاهش هزینه های طرح و تسریع در اجرای طرحهای تولیدی و افزایش منابع مالی و کارایی بانکها مصوب 5 /4 /1386»
یا رتبه ‌بندی اعتباری از مؤسسات موضوع بند (21) ماده (1)
«قانون بازار اوراق بهادار جمهوری اسلامی ایران مصوب 1 /9 /1384» اقدام نموده

تعیین سقف اعتبار و اختصاص شناسه یکتا به هر برگه چک

و متناسب با نتایج دریافتی سقف اعتبار مجاز متقاضی را محاسبه و به هر برگه چک شناسه یکتا اختصاص می دهد

ضوابط اجرایی ماده ۶

ضوابط این ماده از جمله شرایط دریافت دسته چک نحوه محاسبه سقف اعتبار و موارد مندرج در برگه چک مانند هویت صاحب حساب
مطابق دستورالعملی است که ظرف مدت یک‌ سال پس از لازم‌ الاجراء‌ شدن این قانون توسط بانک مرکزی تهیه می شود
و به تصویب شورای پول و اعتبار می ‌رسد

تبصره ۱ (الحاقی 13ˏ08ˏ1397) – تکلیف ارائه اطلاعات صحیح در اعتبارسنجی

بانکها و سایر اشخاصی که طبق قوانین یا مقررات مربوط اطلاعات مورد نیاز اعتبار سنجی یا رتبه ‌بندی اعتباری را در اختیار مؤسسات مربوط قرار می ‌دهند
مکلف به ارائه اطلاعات صحیح و کامل می ‌باشند

تبصره ۲ (الحاقی 13ˏ08ˏ1397) – چک موردی و خدمات برداشت مستقیم

هدف از راه‌اندازی چک موردی

به منظور کاهش تقاضا برای دریافت دسته چک و رفع نیاز اشخاص به ابزار پرداخت وعده‌ دار

تکلیف بانک مرکزی در ایجاد زیرساخت

بانک مرکزی مکلف است ظرف مدت یک‌ سال پس از لازم ‌الاجراء‌ شدن این قانون
ضوابط و زیرساخت خدمات برداشت مستقیم را به صورت چک موردی
برای اشخاصی که دسته چک ندارند به صورت یکپارچه در نظام بانکی تدوین و راه ‌اندازی نماید

ویژگی‌های چک موردی

تا بدون نیاز به اعتبارسنجی رتبه ‌بندی اعتباری و استفاده از دسته چک
امکان برداشت از حساب این اشخاص برای ذی‌ نفعان معین فراهم شود

آثار عدم موجودی کافی در چک موردی

در صورت عدم موجودی کافی برای پرداخت چک موردی
صاحب حساب تا زمان پرداخت دین مشمول موارد مندرج در بندهای (الف) تا (د) ماده (5) مکرر این قانون
و نیز محرومیت از دریافت دسته چک صدور چک جدید و استفاده از چک موردی می باشد

تبصره ۳ (الحاقی 13ˏ08ˏ1397) – مجازات دریافت متقلبانه دسته‌چک

هر شخص که با توسل به شیوه ‌های متقلبانه مبادرت به دریافت دسته چکی غیرمتناسب با اوضاع مالی و اعتباری خود کرده باشد
یا دریافت آن توسط دیگری را تسهیل نماید

محرومیت‌های قانونی

به مدت سه‌ سال از دریافت دسته چک صدور چک جدید و استفاده از چک موردی محروم

مجازات کیفری

و به جزای نقدی درجه پنج قانون مجازات اسلامی محکوم می شود

اعمال مجازات شدیدتر در صورت تعدد عنوان مجرمانه

و در صورتی که عمل ارتکابی منطبق با عنوان مجرمانه دیگری با مجازات شدیدتر باشد
مرتکب به مجازات آن جرم محکوم می شود

ماده ۵ مکرر (الحاقی 13ˏ08ˏ1397) – اعمال محدودیت‌های بانکی پس از ثبت چک غیرقابل پرداخت

اصل حکم – اطلاع‌رسانی برخط و الزام بانک‌ها به اعمال محدودیت

بعد از ثبت غیرقابل پرداخت بودن یا کسری مبلغ چک در سامانه یکپارچه بانک مرکزی این سامانه مراتب را به صورت برخط به تمام بانک ‌ها و مؤسسات اعتباری اطلاع می دهد
پس از گذشت بیست و چهار ساعت کلیه بانکها و مؤسسات اعتباری حسب مورد مکلفند تا هنگام رفع سوء اثر از چک اقدامات زیر را نسبت به صاحب حساب اعمال نمایند

بند الف – ممنوعیت افتتاح حساب و صدور کارت بانکی جدید

عدم افتتاح هرگونه حساب و صدور کارت بانکی جدید

بند ب – مسدودسازی وجوه به میزان کسری مبلغ چک

مسدود کردن وجوه کلیه حسابها و کارتهای بانکی و هر مبلغ متعلق به صادرکننده که تحت هر عنوان نزد بانک یا مؤسسه اعتباری دارد به میزان کسری مبلغ چک به ترتیب اعلامی از سوی بانک مرکزی

بند ج – ممنوعیت اعطای تسهیلات و صدور ضمانت‌نامه

عدم پرداخت هرگونه تسهیلات بانکی یا صدور ضمانت‌ نامه ‌های ارزی یا ریالی

بند د – ممنوعیت گشایش اعتبار اسنادی

عدم گشایش اعتبار اسنادی ارزی یا ریالی

تبصره ۱ (الحاقی 13ˏ08ˏ1397) – تعلیق محدودیت‌ها برای بنگاه‌های اقتصادی

چنانچه اعمال محدودیت‌ های مذکور در بندهای (الف)، (ج) و (د) در خصوص بنگاههای اقتصادی با توجه به شرایط اوضاع و احوال اقتصادی موجب اخلال در امنیت اقتصادی استان مربوط شود
به تشخیص شورای تأمین استان موارد مذکور به مدت یک ‌سال به حالت تعلیق در می ‌آید

آیین‌ نامه اجرائی این تبصره با در نظر گرفتن معیارهایی مانند میزان تولید و صادرات بنگاه و تعداد افراد شاغل در آن ظرف مدت سه‌ ماه از لازم ‌الاجراء شدن این قانون به پیشنهاد مشترک وزارت امور اقتصادی و دارایی و بانک مرکزی به تصویب هیأت ‌وزیران می ‌رسد

تبصره ۲ (الحاقی 13ˏ08ˏ1397) – صدور چک به وکالت یا نمایندگی

در صورتی که چک به وکالت یا نمایندگی از طرف صاحب‌ حساب اعم از شخص حقیقی یا حقوقی صادر شود
اقدامات موضوع این ماده علاوه بر صاحب حساب در مورد وکیل یا نماینده نیز اعمال می شود

مگر اینکه در مرجع قضائی صالح اثبات نماید عدم پرداخت مستند به عمل صاحب حساب یا وکیل یا نماینده بعدی او است

بانکها مکلفند به هنگام صدور گواهینامه عدم پرداخت در صورتی که چک به نمایندگی صادر شده باشد مشخصات نماینده را نیز در گواهینامه مذکور درج نمایند

تبصره ۳ (الحاقی 13ˏ08ˏ1397) – موارد رفع سوء اثر فوری چک

در هر یک از موارد زیر بانک مکلف است مراتب را در سامانه یکپارچه بانک مرکزی اعلام کند تا فوراً و به ‌صورت برخط از چک رفع سوء اثر شود

بند الف – واریز کسری مبلغ و مسدودی وجه

واریز کسری مبلغ چک به حساب جاری نزد بانک محالٌ‌ علیه و ارائه درخواست مسدودی
که در این صورت بانک مکلف است ضمن مسدود کردن مبلغ مذکور تا زمان مراجعه دارنده چک و حداکثر به مدت یک‌ سال
ظرف مدت سه روز واریز مبلغ را به شیوه ‌ای اطمینان ‌بخش و قابل استناد به اطلاع دارنده چک برساند

بند ب – ارائه لاشه چک

ارائه لاشه چک به بانک محال‌ ٌعلیه

بند ج – ارائه رضایت‌نامه رسمی دارنده چک

ارائه رضایت ‌نامه رسمی تنظیم ‌شده در دفاتر اسناد رسمی از دارنده چک
یا نامه رسمی از شخص حقوقی دولتی یا عمومی غیردولتی دارنده چک

بند د – نامه مرجع قضائی یا ثبتی

ارائه نامه رسمی از مرجع قضائی یا ثبتی ذی ‌صلاح مبنی بر اتمام عملیات اجرائی در خصوص چک

بند ه – حکم برائت ذمه صاحب حساب

ارائه حکم قضائی مبنی بر برائت ذمه صاحب حساب در خصوص چک

بند و – انقضای مدت سه‌ساله

سپری شدن مدت سه ‌سال از تاریخ صدور گواهینامه عدم پرداخت
مشروط به عدم طرح دعوای حقوقی یا کیفری در خصوص چک توسط دارنده

تبصره ۴ (الحاقی 13ˏ08ˏ1397) – عدم احتساب سوء اثر در دستور عدم پرداخت

چنانچه صدور گواهینامه عدم پرداخت به‌ دلیل دستور عدم پرداخت طبق ماده (14) این قانون و تبصره‌ های آن باشد
سوء اثر محسوب نخواهد شد

تبصره ۵ (الحاقی 13ˏ08ˏ1397) – مسئولیت جبران خسارت بانک یا مؤسسه اعتباری

بانک یا مؤسسه اعتباری حسب مورد مسؤول جبران خساراتی خواهند بود
که از عدم انجام تکالیف مقرر در این ماده و تبصره ‌های آن به اشخاص ثالث وارد شده است

ماده ۵ (اصلاحی 13ˏ08ˏ1397) – پرداخت موجودی حساب و ثبت کسری چک در سامانه بانک مرکزی

اصل حکم – تکلیف بانک در صورت کسری موجودی حساب صادرکننده چک

در صورتی که موجودی حساب صادرکننده چک نزد بانک کمتر از مبلغ چک باشد به تقاضای دارنده چک بانک مکلف است مبلغ موجود در حساب را به دارنده چک بپردازد و دارنده با قید مبلغ دریافت‌ شده در پشت چک آن را به بانک تسلیم نماید

تکلیف بانک – ثبت کسری مبلغ چک و صدور گواهینامه دارای کد رهگیری

بانک مکلف است بنا به درخواست دارنده چک فوراً کسری مبلغ چک را در سامانه یکپارچه بانک مرکزی وارد نماید و با دریافت کد رهگیری و درج آن در گواهینامه ‌ای با مشخصات مذکور در ماده قبل آن را به متقاضی تحویل دهد

اثر حقوقی گواهینامه فاقد کد رهگیری

به گواهینامه فاقد کد رهگیری در مراجع قضائی و ثبتی ترتیب اثر داده نمی شود

وضعیت حقوقی چک نسبت به مبلغ پرداخت‌نشده

چک مزبور نسبت به مبلغی که پرداخت نگردیده بی ‌محل محسوب و گواهینامه بانک در این مورد برای دارنده چک جانشین اصل چک می شود

تکلیف بانک – ارسال اعلامیه به صاحب حساب

در مورد این ماده نیز بانک مکلف است اعلامیه مذکور در ماده قبل را برای صاحب حساب ارسال نماید

ماده ۴ – گواهینامه عدم پرداخت چک

ماده ۴ (اصلاحی ۱۳/۰۸/۱۳۹۷):

هرگاه وجه چک به علتی از علل مندرج در ماده ۳ پرداخت نگردد، بانک مکلف است بنا بر درخواست دارنده چک فوراً غیرقابل پرداخت بودن آن را در سامانه یکپارچه بانک مرکزی ثبت نماید و با دریافت کد رهگیری و درج آن در گواهینامه‌ای که مشخصات چک و هویت و نشانی کامل صادرکننده در آن ذکر شده باشد، علت یا علل عدم پرداخت را صریحاً قید و آن را امضا و مهر و به متقاضی تسلیم نماید.

• اعتبار گواهینامه: به گواهینامه فاقد کد رهگیری و فاقد مهر شخص حقوقی در مراجع قضایی و ثبتی ترتیب اثر داده نمی‌شود.
• گواهی مطابقت امضا: در برگ مزبور باید مطابقت یا عدم مطابقت امضای صادرکننده با نمونه امضای موجود در بانک (در حدود عرف بانکداری) از طرف بانک گواهی شود.
• اطلاع‌رسانی به صادرکننده: بانک مکلف است به منظور اطلاع صادرکننده چک، فوراً نسخه دوم این برگ را به آخرین نشانی صاحب حساب که در بانک موجود است، ارسال نماید.
• مشخصات دارنده چک: در برگ مزبور باید نام و نام خانوادگی و نشانی کامل دارنده چک نیز قید گردد.

ماده ۳ مکرر – تاریخ قابل وصول چک

ماده ۳ مکرر (الحاقی ۰۲/۰۶/۱۳۸۲):

چک فقط در تاریخ مندرج در آن یا پس از تاریخ مذکور قابل وصول از بانک خواهد بود.

ماده ۳ – تعهد صادرکننده چک و شرایط نگهداری وجه

ماده ۳ (اصلاحی ۰۲/۰۶/۱۳۸۲) –

صادرکننده چک موظف است در تاریخ مندرج در آن، معادل مبلغ مذکور در بانک محال‌علیه وجه نقد داشته باشد.

صادرکننده چک نباید:

• تمام یا قسمتی از وجهی را که بابت آن چک صادر کرده، از بانک خارج نماید،
• دستور عدم پرداخت وجه چک را صادر کند،
• چک را به گونه‌ای تنظیم نماید که بانک به دلایلی مانند عدم مطابقت امضاء، قلم‌خوردگی در متن چک، اختلاف در مندرجات چک یا موارد مشابه، از پرداخت وجه چک خودداری نماید.

همچنین، هرگاه در متن چک شرطی برای پرداخت ذکر شده باشد، بانک به آن شرط ترتیب اثر نخواهد داد.

ماده ۲ – چک‌های صادره و اجرای آن

ماده ۲ (اصلاحی ۱۱/۰۸/۱۳۷۲) – چک‌های صادر عهده بانک‌ها که طبق قوانین ایران در داخل کشور دایر شده یا می‌شوند، همچنین شعب آنها در خارج از کشور، در حکم اسناد لازم‌الاجراء است.

دارنده چک در صورت مراجعه به بانک و عدم دریافت تمام یا قسمتی از وجه آن به دلیل نبودن محل یا هر علت دیگری که منجر به برگشت چک و عدم پرداخت گردد، می‌تواند طبق قوانین و آئین‌نامه‌های مربوط با اجرای اسناد رسمی، وجه چک یا باقیمانده آن را از صادرکننده وصول نماید.

برای صدور اجراییه، دارنده چک باید:

• عین چک و
• گواهینامه مذکور در ماده ۳ یا گواهینامه مندرج در ماده ۴

را به اجرای ثبت اسناد محل تسلیم نماید.

اجرای ثبت در صورتی دستور اجرا صادر می‌کند که مطابقت امضای چک با نمونه امضای صادرکننده در بانک از طرف بانک گواهی شده باشد.

دارنده چک شامل:

• کسی که چک در وجه او صادر گردیده،
• کسی که چک به نام او پشت‌نویسی شده،
• حامل چک (در مورد چک‌های در وجه حامل)،
• یا قائم مقام قانونی آنان.

ماده ۱ – انواع چک

ماده ۱ (الحاقی ۱۱/۰۸/۱۳۷۲) – انواع چک عبارت است از:

۱- چک عادی
چکی است که اشخاص عهده بانک‌ها به حساب جاری خود صادر و دارنده آن تضمینی جز اعتبار صادرکننده آن ندارد.

۲- چک تأیید شده
چکی است که اشخاص عهده بانک‌ها به حساب جاری خود صادر و توسط بانک محال علیه پرداخت وجه آن تأیید می‌شود.

۳- چک تضمین شده
چکی است که توسط بانک به عهده همان بانک به درخواست مشتری صادر و پرداخت وجه آن توسط بانک تضمین می‌شود.

۴- چک مسافرتی
چکی است که توسط بانک صادر و وجه آن در هر یک از شعب آن بانک یا توسط نمایندگان و کارگزاران آن پرداخت می‌گردد.

تبصره ۱ – چک‌های الکترونیکی

تبصره (الحاقی ۱۳/۰۸/۱۳۹۷) :

قوانین و مقررات مرتبط با چک حسب مورد، راجع به چک‌هایی که به شکل الکترونیکی (داده‌پیام) صادر می‌شوند نیز لازم‌الرعایه است.

بانک مرکزی مکلف است ظرف مدت یک سال پس از لازم‌الاجراء شدن این قانون، اقدامات لازم در خصوص چک‌های الکترونیکی (داده‌پیام) را انجام داده و دستورالعمل‌های لازم را صادر نماید.