تاریخ سند: 1388/02/23
شماره سند: 232/269/19032
وضعیت سند: –
امضا کننده: رییس سازمان امور مالیاتی (علی اکبر عرب مازار)
دستورالعمل حسابرسی مالیاتی برای حسابداران رسمی و موسسات حسابرسی عضو جامعه حسابداران رسمی ایران در اجرای مقررات ماده 272 قانون مالیاتهای مستقیم
شماره: ………
تاریخ: ………
گزارش حسابرسی مالیاتی موضوع ماده 272 قانون مالیاتهای مستقیم
عملکرد سال منتهی به …./…./13
مودی: ………
دستورالعمل حسابرسی مالیاتی برای حسابداران رسمی و موسسات حسابرسی عضو جامعه حسابداران رسمی ایران در اجرای مقررات ماده 272 قانون مالیاتهای مستقیم
نمونه گزارش حسابرسی مالیاتی موضوع ماده 272 الحاقی قانون مالیاتهای مستقیم توسط سازمان امور مالیاتی کشور تنظیم و جهت استفاده سازمان حسابرسی و جامعه حسابداران رسمی منتشر شده است، لذا سازمان حسابرسی و حسابداران رسمی و موسسات حسابرسی عضو جامعه حسابداران رسمی ملزم هستند در تهیه گزارش شرکتها و موسسات مورد حسابرسی دقیقاً وفق فرم مذکور عمل نمایند، به نحوی که پاسخ مندرج در تمامی قسمتها از جمله: رعایت تکالیف مقرر در نگهداری دفاتر و اسناد و مدارک، معاملات با اشخاص ثالث، مالیات تکلیفی و هزینهها و … دقیقاً داده شود.
علاوه بر لزوم تدقیق در مندرجات فرم یاد شده و پاسخگویی به هر یک از موارد، حسابداران مزبور در رسیدگی و تنظیم گزارش ملزم به رعایت قوانین و مقررات مالیاتی و استانداردهای حسابرسی میباشند. در این مقوله به ذکر برخی نکات مهم به شرح زیر اکتفا میشود:
توضیح مهم: در بندهای ذیل منظور از حسابرس مالیاتی، سازمان حسابرسی یا حسابداران رسمی و یا موسسات حسابرسی عضو جامعه حسابداران رسمی میباشند.
- مبنای تعیین درآمد مشمول مالیات، قانون مالیاتهای مستقیم و مقررات مربوط به آن است که عندالاقتضاء با درنظر گرفتن سایر قوانین موضوعه از جمله: قانون تجارت، قانون محاسبات عمومی، قوانین بودجه سنواتی و اساسنامه قانونی شرکتهای دولتی و استانداردهای حسابداری (تا آن حد که مغایرت با قانون مالیاتهای مستقیم نداشته باشد) اعمال میشود.
- در تعیین درآمد مشمول مالیات، چنانچه در قانون مالیاتهای مستقیم صراحتی نسبت به موضوع نداشته باشد ولی سایر قوانین موضوعه دارای حکم معین در آن مورد باشند، حکم مزبور ملاک عمل قرار خواهد گرفت. بدیهی است در موارد سکوت و ابهام، به ترتیب: بخشنامهها و دستورالعملهای سازمان امور مالیاتی کشور، آراء هیات عمومی شورای عالی مالیاتی و استانداردهای حسابداری ملاک عمل خواهند بود.
- در تعیین درآمد مشمول مالیات، شرایط و احکام هزینههای قابل قبول و استهلاکات موضوع فصل دوم از باب چهارم (مواد 147 تا 151) قانون مالیاتهای مستقیم و مصوبات هیات وزیران و وزیر امور اقتصادی و دارایی حسب مورد در باره هزینههای قابل قبول ملاک عمل خواهد بود.
- هرگاه حسابرس مالیاتی در اجرای بند الف ماده 272 قانون مالیاتهای مستقیم به موارد ایرادی اعم از آیین نامه تحریر دفاتر یا موازین قانونی و … برخورد نماید که به اعتبار دفاتر خللی وارد ننماید و تعیین درآمد واقعی مشمول مالیات امکانپذیر باشد، ضمن درج موارد ایراد در گزارش خود، درآمد مشمول مالیات را تعیین خواهد کرد.
- در صورتی که دفاتر و اسناد و مدارک مزبور برای محاسبه درآمد مشمول مالیات غیر قابل رسیدگی تشخیص داده شود یا به علت عدم رعایت موازین قانونی و آییننامه مربوط مورد قبول واقع نشود، باید موضوع را به طور کتبی با ذکر دلایل و اظهار نظر نسبت به عدم کفایت اسناد و مدارک و دفاتر قانونی برای امر حسابرسی مالیاتی به اداره امور مالیاتی ذیربط اعلام نماید. در این صورت حسابدار رسمی تکلیفی به تهیه و تنظیم گزارش حسابرسی مالیاتی ندارد و اداره امور مالیاتی مکلف است مطابق مقررات موضوعه نسبت به رسیدگی و تعیین درآمد مشمول مالیات اقدام نماید.
- چنانچه تا موعد مقرر ترازنامه و حساب سود و زیان یا حساب درآمد و هزینه و حساب سود و زیان حسب مورد تسلیم اداره امور مالیاتی ذیربط نشده باشد، رسیدگی و تعیین درآمد مشمول مالیات بر عهده اداره امور مالیاتی خواهد بود.
- چنانچه قبل یا بعد از صدور برگ تشخیص مالیات، اطلاعات و مدارکی در مورد فعالیتهای مالی به دست آید که در نتیجه نیاز به بررسی دفاتر و اسناد و مدارک مودی ذیربط و توضیحات تکمیلی حسابرس باشد، رییس اداره امور مالیاتی موضوع را با ذکر مصداق به طور کتبی از حسابرس استعلام خواهد نمود که به ترتیب زیر عمل خواهد شد: الف- حسابرس مالیاتی مکلف است ظرف یک ماه از تاریخ دریافت استعلام، دفاتر و اسناد و مدارک مربوط را بررسی و در صورتی که فعالیت مزبور در دفاتر ثبت نشده باشد، موضوع عدم ثبت فعالیت مالی را بطور کتبی به اطلاع رییس اداره امور مالیاتی برساند. در این صورت اداره امور مالیاتی بر اساس پاسخ واصل شده مطابق قانون و مقررات موضوعه اقدام خواهد نمود.
شماره: ………
تاریخ: ………
ادامه دستورالعمل حسابرسی مالیاتی موضوع ماده 272 قانون مالیاتهای مستقیم
ب- درصورتی که فعالیت مالی مزبور در دفاتر ثبت شده باشد، حسابرس مکلف است ظرف یک ماه از تاریخ دریافت استعلام، ثبت فعالیتهای مورد استعلام در دفاتر مودی را ضمن توضیحات تکمیلی با ذکر شماره سند حسابداری همراه با تصویر اسناد حسابداری و مدارک ضمیمه، به طور کتبی به اطلاع رییس اداره امور مالیاتی برساند.
- در صورتی که پاسخ حسابرس با توجه به قسمت اخیر تبصره (1) ماده 272 قانون مالیاتهای مستقیم و اسناد و مدارک ارسالی و توضیحات تکمیلی ارائه شده، به نظر رییس اداره امور مالیاتی با قانون و مقررات مربوط تطبیق ننماید، اداره امور مالیاتی موضوع را با شرح استدلال عدم پذیرش به هیئت سه نفره موضوع بند (ب) تبصره یک ماده (6) آییننامه اصلاحی تبصره (4) قانون استفاده از خدمات تخصصی حسابداران ذیصلاح بعنوان حسابداران رسمی ارجاع خواهد نمود.
د- در صورتی که حسابرس مالیاتی ظرف یک ماه از تاریخ دریافت استعلام نسبت به ارائه پاسخ لازم اقدام نکند، اداره امور مالیاتی با استعلام و یا مراجعه به مودی طبق قانون و مقررات موضوعه اقدام خواهد نمود.
- اشخاصی که انجام حسابرسی مالیاتی را به حسابداران رسمی، موسسات حسابرسی یا سازمان حسابرسی ارجاع مینمایند، مکلفند یک نسخه از قرارداد حسابرسی مالیاتی را همراه با اظهارنامه مالیاتی به اداره امور مالیاتی مربوط تسلیم نمایند.
- اداره امور مالیاتی گزارش حسابرسی مالیاتی را بدون رسیدگی قبول و مطابق مقررات برگ تشخیص مالیات را صادر مینماید.
- قبول گزارش حسابرسی مالیاتی موکول به آن است که مودی گزارش حسابرسی مالی را ضمیمه گزارش حسابرسی مالیاتی همراه با اظهارنامه مالیاتی یا حداکثر ظرف سه ماه از تاریخ انقضای مهلت تسلیم اظهارنامه به اداره امور مالیاتی مربوط تسلیم نموده باشد.
چنانچه قبل از صدور برگ تشخیص مالیات نسبت به ارائه گزارش حسابرسی مالیاتی درخصوص بندهای:
- ب (هزینههای قابل قبول، استهلاکات)
- ج (مالیاتهای تکلیفی و حقوق) ماده 5 آییننامه اجرایی و معافیتهای مالیاتی
نیاز به توضیحات تکمیلی حسابرس مالیاتی باشد، رییس اداره امور مالیاتی موضوع را با ذکر مصداق به طور کتبی از حسابرس مالیاتی استعلام خواهد نمود:
الف- حسابرس مالیاتی مکلف است ظرف یک ماه از تاریخ دریافت استعلام، توضیحات تکمیلی را به رییس اداره امور مالیاتی ارائه نماید. در غیر اینصورت و یا اعلام عدم دسترسی به دفاتر و اسناد و مدارک مودی از سوی حسابرس مالیاتی، اداره امور مالیاتی با استعلام و یا مراجعه به مودی مطابق مقررات موضوعه جهت رسیدگی و تشخیص درآمد مشمول مالیات و مالیاتهای تکلیفی مودی اقدام خواهد نمود.
ب- در صورتی که نظر حسابرس مالیاتی با توجه به قسمت اخیر تبصره (1) ماده 272 قانون مالیاتهای مستقیم از لحاظ انطباق با قانون و مقررات مالیاتی حسب نظر رییس اداره امور مالیاتی کافی به مقصود نباشد، موضوع به هیاتی متشکل از:
- نمایندگان سازمان امور مالیاتی کشور
- نماینده شورای عالی جامعه حسابداران رسمی (نماینده سازمان حسابرسی در مورد گزارشهای حسابرسی مالیاتی آن سازمان)
- یک نفر از حسابداران رسمی به انتخاب رییس کل سازمان امور مالیاتی کشور
ارجاع میگردد. هیات با حضور کلیه اعضا رسمیت یافته و رأی اکثریت اعضای هیات مذکور، مورد قبول سازمان امور مالیاتی کشور، جامعه حسابداران رسمی و سازمان حسابرسی بوده و مبنای حل و فصل پرونده ذیربط قرار خواهد گرفت.
- کلیه درآمدهای ابرازی یا شناختهشده توسط حسابرس مالیاتی، از جمله:
- درآمد حاصل از تسعیر داراییها و بدهیهای ارزی
مشمول مالیات است، مگر آنکه:
- دلایل قانونی مبنی بر معافیت تمام یا بخشی از اقلام اقامه شود
- یا به لحاظ تعلق مالیات به طرق خاص (مواردی که طبق مقررات قانون مالیاتهای مستقیم دارای نرخ جداگانه هستند مانند: نقل و انتقال قطعی املاک، حق واگذاری محل، نقل و انتقال سهام، سود حاصل از سرمایهگذاری و …) از شمول مالیات بر درآمد اشخاص حقوقی موضوع ماده 105 اصلاحی قانون مالیاتهای مستقیم مستثنی شده باشد.
10- تعدیلات:
کلیه اقلام بستانکار حساب تعدیلات سنواتی باید به درآمد مشمول مالیات افزوده شود، مگر آنکه:
- به طریقی در درآمد مشمول مالیات سنوات قبل منظور شده باشد،
- یا از معافیت مالیاتی قانونی برخوردار باشد،
- یا طرف حساب آن هزینهای بوده که توسط مأموران مالیاتی غیر قابل قبول تلقی و از حساب هزینه برگشتخورده باشد.
اقلام بدهکار حساب تعدیلات سنواتی نیز، چنانچه ماهیت هزینه قابل قبول داشته و قبلاً به حساب هزینه منظور نشده باشد، جزء هزینههای قابل قبول محسوب خواهد شد.
11- فعالیتهای معاف و مشمول نرخ جداگانه:
فعالیتهایی که درآمد آنها به موجب قوانین و مقررات از پرداخت مالیات معاف و یا مشمول نرخ جداگانه بوده، زیان مربوط به آن فعالیتها قابل کسر از درآمدها نبوده و هزینههای مرتبط با آنها جزء هزینههای قابل قبول منظور نخواهد شد.
توجه: در صورت منفک نبودن هزینهها، قدرالسهم مربوط به فعالیتهای معاف و غیر معاف و مشمول مالیات مقطوع باید با روشهای مناسب محاسبه و منظور گردد.
12- بایگانی کاربرگها:
حسابرس مکلف است کاربرگهای حسابرسی مالیاتی را در پروندهای جداگانه به نام پرونده مالیاتی بایگانی و خلاصهای از وضعیت هر سال را به ترتیب در پروندههای جاری و دائمی در قسمتهای مربوط نگهداری نماید.
13- موارد خارج از فرم:
چنانچه حسابرس مالیاتی در رسیدگیهای خود به مواردی برخورد نماید که تشریح آنها در فرم گزارش میسر نباشد، باید طی یادداشتهای جداگانه ضمیمه فرم گزارش، توضیحات لازم را ارائه کند.
14- ارائه گزارش:
گزارش حسابرسی مالیاتی مطابق نمونه فوقالاشاره، همراه با مستندات مربوط به انضمام گزارش حسابرسی مالی، باید به مودی تسلیم و از طریق مودی در اختیار اداره امور مالیاتی قرار گیرد.
15- همکاری ادارات امور مالیاتی:
با توجه به اهمیت دسترسی به ترازنامه، حساب سود و زیان، سایر اسناد و مدارک و سوابق مالیاتی جهت حسابرسی:
- ادارات امور مالیاتی ذیربط موظفند در صورت مراجعه حسابرس مالیاتی، همکاری لازم را معمول و پرونده مالیاتی و اسناد و مدارک مربوط را در اختیار او قرار دهند.
- در صورت بروز هرگونه اشکال حقوقی، اجرائی یا اداری، حسابرسان میتوانند حسب مورد به معاونتهای سازمان امور مالیاتی کشور جهت رفع اشکال مراجعه نمایند.