ماده ۹۱ – دادرس در موارد زیر باید از رسیدگی امتناع نموده و طرفین دعوا نیز میتوانند او را رد کنند:
الف – قرابت نسبی یا سببی تا درجه سوم از هر طبقه بین دادرس با یکی از اصحاب دعوا وجود داشته باشد.
ب – دادرس قیم یا مخدوم یکی از طرفین باشد و یا یکی از طرفین مباشر یا متکفل امور دادرس یا همسر او باشد.
ج – دادرس یا همسر یا فرزند او، وارث یکی از اصحاب دعوا باشد.
د – دادرس سابقاً در موضوع دعوا به عنوان دادرس، داور، کارشناس یا گواه اظهارنظر کرده باشد.
ه – بین دادرس و یکی از طرفین و یا همسر یا فرزند او دعوی حقوقی یا جزایی مطرح باشد و یا در سابق مطرح بوده و از تاریخ صدور حکم قطعی دو سال نگذشته باشد.
و – دادرس یا همسر یا فرزند او دارای نفع شخصی در موضوع مطروح باشند.
دادگاه مکلف است نخست به ایراد رسیدگی کند (تأیید ماده ۸۸). این اولویتبندی از این جهت است که اگر ایراد وارد باشد، دیگر نیازی به ورود به ماهیت دعوا نخواهد بود.
دادگاه تنها در صورتی به ماهیت دعوا رسیدگی میکند که ایراد مطرح شده توسط خوانده، مردود شناخته شود.
بله. خوانده میتواند از حق ایراد صرف نظر کرده و مستقیماً وارد دفاع ماهوی شود (انکار، تردید یا ارائه ادله دفاعی)
پاسخ ماهوی شامل تمام ادله و دفاعیاتی است که خوانده برای رد خواسته خواهان ارائه میدهد؛ مانند ارائه دلیل پرداخت دین، یا ارائه مدارک برای اثبات عدم وجود رابطه حقوقی مدنظر خواهان و غیره.
چگونه میتوان لایحه دفاعی را به گونهای تنظیم کرد که هم شامل ایراد باشد و هم پاسخ ماهوی (ماده ۹۱)؟
- تفکیک بخشهای لایحه:
لایحه دفاعیه را به دو بخش اصلی تفکیک کنید: بخش اول: ایرادات شکلی و ماهوی (موضوع ماده ۸۴) و بخش دوم: دفاعیات ماهوی و پاسخ به خواسته.
- دفاع مشروط:
در بخش پاسخ ماهوی، صراحتاً قید کنید که این دفاع ماهوی مشروط به مردود شناختن ایرادات شکلی توسط دادگاه است.
- تکمیل دفاعیه:
خوانده باید در بخش دفاع ماهوی، تمام دلایل و مستندات خود را برای اثبات بی حقی خواهان ارائه دهد تا در صورت رد ایرادات، دادرسی ماهوی سریعتر پیش برود.
