مشخصات سند و وضعیت آن

• تاریخ سند: 1396/09/07
• شماره سند: 838-839
• کد سند: م/141/148
• وضعیت سند: معتبر
• موضوع: رأی هیأت عمومی دیوان عدالت اداری مبنی بر ابطال بخشنامه شماره 25/95/200 مورخ 22/04/1395
• مرجع رسیدگی: هیأت عمومی دیوان عدالت اداری

شاکیان

1. رئیس اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران
2. اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان فرش ایرانی

موضوع شکایت و خواسته

الف) بخشنامه‌ها و نامه‌های مورد اعتراض:

1. بخشنامه شماره 16218/200-10/08/1391 سازمان امور مالیاتی کشور
2. نامه شماره 10743/200-24/05/1391 سازمان امور مالیاتی کشور
3. بخشنامه شماره 163383/8/284-30/08/1391 گمرک جمهوری اسلامی ایران

ب) درخواست ابطال:

• ابطال بخشنامه شماره 25/95/200-22/04/1395 سازمان امور مالیاتی کشور

گردش کار و متن شکایت‌ها

1. شکایت رئیس اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران

رئیس اتاق بازرگانی اعلام کرده است:

توضیح ماده 104 قانون برنامه پنجم توسعه:

• هدف: برنامه‌ریزی و سرمایه‌گذاری جهت تولید و صادرات کالاها و خدمات و حضور پایدار و رقابتی محصولات ایرانی در بازارهای هدف صادراتی.
• الف) تنظیم بازار داخلی: موجب ممنوعیت صدور نمی‌شود؛ صدور کلیه کالاها و خدمات مجاز است مگر موارد زیر:
  • اشیاء عتیقه و میراث فرهنگی
  • اقلام خاص دامی، نباتی و زراعی با هدف حفظ ذخایر ژنتیکی (تبصره بند هـ)
• ب) صادرات کالاهای یارانه‌ای: تنها با پیشنهاد دستگاه مربوطه و تصویب شورای اقتصاد مجاز است. صادرکنندگان موظفند گواهی عودت کلیه یارانه‌های مستقیم پرداختی به کالاهای صادر شده را قبل از خروج از وزارت امور اقتصادی و دارایی اخذ کنند (تبصره بند هـ)
• ج) معافیت مالیاتی صادرات: اخذ هرگونه مالیات و عوارض از صادرات کالاهای غیر نفتی و خدمات در طول برنامه ممنوع است (بند ب)

ماده 13 قانون مقررات صادرات و واردات:

• کلیه کالاهای صادراتی کشور (به استثنا نفت خام و فرآورده‌های پایین‌دستی آن) از هرگونه تعهد یا پیمان ارزی معاف هستند

ماده 141 قانون مالیات‌های مستقیم:

• 100٪ درآمدهای حاصل از صادرات از شمول مالیات معاف هستند

توافق شش‌ماده‌ای بازگشت ارز صادراتی (07/08/1391):

• هدف: ایجاد شفافیت در صادرات، اطمینان دولت از برگشت ارزهای صادراتی و اطمینان صادرکنندگان از ثبات سیاست‌ها و برنامه‌های حمایتی

ستاد تدابیر ویژه اقتصادی:

• هدف: تسهیل واردات و صادرات، تدوین سیاست‌ها و مقررات ویژه برای عبور از تحریم

نامه‌ها و بخشنامه‌های صادرشده برخلاف قوانین فوق:

• سازمان توسعه تجارت ایران: ممنوعیت صادرات 27 گروه کالایی و اعمال عوارض بر 22 گروه کالایی
• سازمان امور مالیاتی کشور: معافیت مالیاتی صادرات را منوط به بازگشت ارز نکرده است (بخشنامه 16218/200-10/08/1391)
• گمرک ایران: اخذ تعهد غیرمستقیم برگشت ارز (بخشنامه 163383/8/284-30/08/1391)

اهمیت صادرات غیر نفتی و ارز حاصل از آن:

• صادرات غیر نفتی بیش از 30٪ افزایش یافته و ارز حاصل وارد چرخه اقتصادی شده است
• صادرات موتور محرکه تولید، ایجاد اشتغال، ارزش افزوده و توسعه پایدار کشور است

تقاضای شاکی:

• درخواست: بررسی و ابطال مقررات مغایر با قانون برنامه پنجم توسعه و مقررات صادرات و واردات

متن بخشنامه‌ها و نامه‌های مورد اعتراض

الف) بخشنامه شماره 16218/200-10/08/1391 سازمان امور مالیاتی کشور

• موضوع: اعطای معافیت مالیاتی صادرات
• شرایط اعطای معافیت:
  1. واریز ارز حاصل از صادرات به حساب ارزی مودی و احراز ورود آن به کشور
  2. مستندات یا گواهی فروش ارز به مرکز مبادلات ارزی یا سایر مراجع قانونی
  3. معادل کالا یا خدمات صادر شده وارد کشور شده باشد
• تکمیل فرم اظهارنامه مالیاتی: ماموران مالیاتی موظفند فرم را تکمیل و پیوست گزارش رسیدگی کنند

ب) بخشنامه شماره 10743/200-24/05/1391 سازمان امور مالیاتی کشور

• موضوع: مالیات سود تسعیر ارز مرتبط با روش صادرات غیر نفتی
• نکات کلیدی:
  1. جمع درآمد شرکت‌ها مشمول مالیات 25٪ است، پس از کسر معافیت‌ها
  2. اخذ هرگونه مالیات و عوارض از صادرات غیر نفتی و خدمات در طول برنامه ممنوع است
  3. درآمد حاصل از تسعیر ارز مشمول مالیات است و معافیت صادرات شامل آن نمی‌شود

ج) بخشنامه شماره 163383/8/284-30/08/1391 گمرک جمهوری اسلامی ایران

• موضوع: اخذ اظهارنامه ارزی از صادرکنندگان کالاهای غیر نفتی
• سامانه اطلاعات ارزی: ثبت در آینده نزدیک در کلیه گمرکات اجرایی
• مناطق آزاد و ویژه اقتصادی: مشمول اخذ اظهارنامه ارزی هستند

تبصره‌ها:

• تبصره 1 – تعهد ارزی ورود موقت مواد اولیه:
  • محاسبه بر اساس تفاوت ارزش عام (پایه صادراتی) و ارزش مواد اولیه وارداتی
• تبصره 2 – ارزش‌گذاری کالاهای صادراتی فاقد سابقه ارزش:
  • حداکثر ظرف مدت 48 ساعت توسط کمیته نرخ‌گذاری انجام شود
• تبصره 3 – اصلاح ارزش پس از رسیدگی در گمرک:
  • ارزش مندرج در پروانه گمرکی پس از اصلاح ملاک عمل خواهد بود

پاسخ سازمان‌ها

الف) سازمان امور مالیاتی کشور

• لایحه شماره 18612/212/د-31/05/1394: ابطال بخشنامه‌ها پیش‌تر منتفی شده است
• لایحه شماره 24615/212/د-17/06/1395: نامه‌ها و بخشنامه‌ها در راستای مواد 105، 141، 148 قانون مالیات‌های مستقیم و بند ب ماده 104 برنامه پنجم توسعه صادر شده‌اند
• موضوع شکایت شاکی: پیش‌تر در دادنامه‌ها رد شده و صدور بخشنامه جدید (17665/200-09/10/1392) منجر به کان لم یکن شدن بخشنامه‌های قدیمی شده است

ب) گمرک جمهوری اسلامی ایران

• لایحه شماره 1385-29/09/1394: بند 5 بخشنامه 163383/8/284-30/08/1391 لغو شده و لذا رسیدگی موضوعیت ندارد

ج) اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان فرش ایران

• شکایت: بخشنامه 25/95/200-22/04/1395 مغایر ماده 141 قانون مالیات‌های مستقیم و منجر به رکود صادرات فرش دستباف شده است
• پاسخ سازمان امور مالیاتی:
  • معافیت درآمد صادرات شامل سود تفاوت نرخ تسعیر ارز شده و بخشنامه‌ها بر اساس قوانین جاری صادر شده‌اند
  • از ابتدای سال 1396، سود تفاوت نرخ تسعیر ارز حاصل از صادرات از هرگونه مالیات معاف است

رأی هیأت عمومی دیوان عدالت اداری (07/09/1396)

الف) بخشنامه شماره 16218/200-10/08/1391 سازمان امور مالیاتی

• کان لم یکن اعلام شده است
• به لحاظ انتفای موضوع، موجبی برای رسیدگی مجدد وجود ندارد

ب) بخشنامه شماره 163383/8/284-30/08/1391 گمرک

• بند 5 لغو شده است
• شکایت ناظر بر فرم اعلام نحوه مصرف ارز حاصل از صادرات، موضوعیت ندارد

ج) بخشنامه‌های 10743/200-24/05/1391 و 25/95/200-22/04/1395 سازمان امور مالیاتی

• ابطال شد به دلیل مغایرت با قوانین:
  • بند الف ماده 141 قانون مالیات‌های مستقیم
  • بند ب ماده 104 برنامه پنج‌ساله پنجم توسعه
  • ماده 36 قانون رفع موانع تولید رقابت‌پذیر و ارتقای نظام مالی کشور
  • بند ب ماده 145 قانون احکام دائمی برنامه‌های توسعه کشور

دلیل: سود حاصل از تسعیر ارز با منشأ صادرات از هرگونه مالیات معاف است و بخشنامه‌های مذکور خلاف قوانین یاد شده بودند

رئیس هیأت عمومی دیوان عدالت اداری

محمدکاظم بهرامی