گردش کار
شاکی: آقای شاهین امیرقاسمی
موضوع شکایت و خواسته: ابطال عبارت «کارفرمایان بیمه شدگان سازمان تامین اجتماعی میتوانند صرفاً از کسر سهم حق بیمه درمان پرداختی حقوقبگیران بیمه شده از حق بیمه» در بخشنامه شماره ۴۴/۹۸/۲۰۰ ـ ۱۳۹۸/۵/۱۴ سازمان امور مالیاتی کشور
شرح شکایت
شاکی به موجب دادخواستی ابطال عبارت «کارفرمایان بیمه شدگان سازمان تامین اجتماعی میتوانند صرفاً از کسر سهم حق بیمه درمان پرداختی حقوق بگیران بیمه شده از حق بیمه» در بخشنامه شماره ۴۴/۹۸/۲۰۰-۱۳۹۸/۵/۱۴ سازمان امور مالیاتی کشور را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته اعلام کرده است که:
«بیمه تأمین اجتماعی به عنوان یک بیمه پایه شناخته شده در جامعه است که ماهیت اجباری دارد و هدف آن ارائه بخشی از خدمات عمومی دولت در حوزه تأمین رفاه اجتماعی است که منابع آن از مالیات جدا شده و در قالب بیمه اجباری از حقوق شاغلان کسر میگردد.
حق بیمه پرداختی هر کارگر (منظور کارکنان تحت پوشش تأمین اجتماعی است) معادل ۳۰٪ حقوق وی است که ۲۳٪ آن توسط کارفرما و ۷٪ دیگر را کارگر پرداخت میکند.
کل مبلغ بیمه پرداختی سهم کارفرما ۲۳٪ به عنوان هزینههای جاری در دفاتر ثبت و از درآمد مشمول مالیات شرکت کسر میشود. در حقیقت از مبلغ پرداختی سهم شرکت به سازمان تأمین اجتماعی مالیاتی کسر نمیشود.
از سهم بیمه پرداختی کارگران، ۷٪ به سازمان تأمین اجتماعی بر طبق بخشنامه ۴۴/۹۸/۲۰۰ ـ ۱۳۹۸/۵/۱۴ که بعد از رأی هیأت عمومی دیوان عدالت اداری به شماره دادنامه ۵۹۱ ـ ۱۳۹۸/۴/۱۱ صادر شده است، فقط بخشی از آن که بابت درمان است قابل کسر از درآمد مشمول مالیات دانسته شده و باقیمانده به عنوان درآمد کارگر مشمول مالیات میشود.
بر طبق بند (ج) ماده ۱۳۹ قانون مالیاتهای مستقیم حق بیمه سهم کارکنان و کارفرما دریافتی سازمان تأمین اجتماعی از «پرداخت مالیات» معاف است و همانطور که در بند اول شرح شکایت نیز ذکر شده است منابع مالی سازمان تأمین اجتماعی از مالیات جدا شده است، ولی سازمان امور مالیاتی کشور قبل از پرداخت سهم بیمه کارگر به سازمان تأمین اجتماعی که جنبه مستمر و اجباری دارد، مالیات آن را به عنوان درآمد کارگر کسر میکند.
لذا با توجه به موارد ذکر شده از هیأت عمومی دیوان عدالت اداری خواهشمند است که نسبت به تصحیح بخشنامه شماره ۴۴/۹۸/۲۰۰ سازمان امور مالیاتی کشور رأی مقتضی صادر نماید به طوری که:
در سطر پنجم بند ۱ بخشنامه فوقالذکر جمله «صرفاً با کسر سهم حق بیمه درمان پرداختی حقوق بگیران بیمه شده» حذف شده و به جای آن جمله «با کسر حق بیمه پرداختی حقوق بگیران بیمه شده» جایگزین گردد.»
اقدامات بعدی
در پی اخطار رفع نقصی که از طرف دفتر هیأت عمومی و هیأتهای تخصصی دیوان عدالت اداری برای شاکی ارسال شده بود، وی به موجب نامه مورخ ۱۳۹۹/۱۱/۱۸، ابطال بند ۱ از بخشنامه مورد اعتراض را خواستار شده بود.
متن مقرره مورد اعتراض
شماره ۴/۹۸/۲۰۰ ـ ۱۳۹۸/۵/۱۴
بخشنامه
نظر به اصلاح ماده ۱۳۷ قانون مالیاتهای مستقیم به موجب اصلاحیه مورخ ۱۳۹۴/۴/۳۱ که بر اساس ماده ۲۸۱ آن از ابتدای سال ۱۳۹۵ لازمالاجرا میباشد و جایگزین شدن عبارت «انواع بیمههای عمر و زندگی» به جای عبارت «بیمه عمر» در ماده مذکور، بدینوسیله ضمن ارسال آییننامه شماره ۶۸ مصوب شورای عالی بیمه در خصوص بیمههای زندگی و اصلاحات بعدی آن مقرر میدارد:
**۱ـ کسر حق بیمههای پرداختی درمانی حقوق بگیر و افراد تحت تکفل و حق بیمه پرداختی بابت انواع بیمههای عمر و زندگی شخص حقوقبگیر از درآمد مشمول مالیات حقوق بیمه شدگان سازمان تأمین اجتماعی و سازمان خدمات درمانی و سایر مؤسسات بیمهگر که پرداخت حقوق آنان معمولاً به صورت ماهیانه صورت میپذیرد توسط کارفرمایان ذیربط و با ارائه اسناد مربوط فاقد اشکال است.
کارفرمایان بیمه شدگان سازمان تأمین اجتماعی میتوانند صرفاً با کسر سهم حق بیمه درمان پرداختی حقوق بگیران بیمه شده از حق بیمه موضوع مواد ۳، ۷، ۲۸ و ۲۹ قانون تأمین اجتماعی و کارفرمایان بیمه شدگان سازمان خدمات درمانی و سایر مؤسسات بیمهگر ایرانی نیز میتوانند با کسر کل سهم حق بیمه پرداختی درمانی حقوق بگیران بیمه شده خود از درآمد مشمول مالیات حقوق آنان و قید میزان آن در فهرستهای حقوق تسلیمی به اداره امور مالیاتی ذیربط، مالیات متعلق را محاسبه نمایند.»**
پاسخ سازمان امور مالیاتی
در پاسخ به شکایت مذکور، مدیرکل دفتر حقوقی و قراردادهای مالیاتی (وزارت امور اقتصادی و دارایی) به موجب لایحه شماره ۲۰۶۱۱/۲۱۲/ص ـ ۱۳۹۹/۱۲/۱۷ توضیح داده است که:
«در خصوص پرونده کلاسه ۹۹۰۲۶۶۸ و شماره پرونده ۹۹۰۹۹۸۰۹۰۲۲۰۱۲۷۹ موضوع دادخواست آقای شاهین امیرقاسمی به خواسته اصلاح عبارت «صرفاً با کسر سهم حق بیمه درمان پرداختی حقوق بگیران بیمه شده» از بند ۱ بخشنامه شماره ۴۴/۹۸/۲۰۰ ـ ۱۳۹۸/۵/۱۴، موارد زیر اعلام میگردد:
الف ـ ایراد شکلی:
پس از ابلاغ اخطار رفع نقص به شاکی، ایشان موضوع درخواست خود را «اصلاح عبارتی» از بند ۱ بخشنامه عنوان کرده است، لیکن اصلاح مصوبات دولتی از مصادیق بند ۱ ماده ۱۲ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری نیست و قابل رسیدگی در هیأت عمومی نمیباشد.
ب ـ توضیح درباره مستندات قانونی بند ۱ بخشنامه:
براساس ماده ۸۳ قانون مالیاتهای مستقیم درآمد مشمول مالیات حقوق قبل از وضع کسور و پس از کسر معافیتها تعیین میشود.
و مطابق ماده ۱۳۷ قانون مالیاتهای مستقیم فقط حق بیمه درمان پرداختی حقوقبگیران قابل کسر از درآمد مشمول مالیات است.
دیگر کسورات، چون معافیتی برای آنها پیشبینی نشده، قابل کسر نیستند.
طبق اصل ۵۱ قانون اساسی:
«هیچ نوع مالیات وضع نمیشود مگر به موجب قانون. موارد معافیت… به موجب قانون مشخص میشود.»
بنابراین کسر کل حق بیمه پرداختی کارکنان از درآمد مشمول مالیات، نیازمند تصویب قانونگذار است.
همچنین بند (ج) ماده ۱۳۹ ناظر بر معافیت درآمد صندوقهاست و مربوط به مالیات بر درآمد حقوق نیست.
بنابراین با توجه به عدم قابلیت رسیدگی، رد درخواست شاکی مورد استدعاست.»
رأی هیأت عمومی
به موجب ماده ۱۳۷ قانون مالیاتهای مستقیم:
«… همچنین حق بیمه پرداختی هر شخص حقیقی به مؤسسات بیمه ایرانی بابت انواع بیمههای عمر و زندگی و بیمههای درمانی از درآمد مشمول مالیات مودی کسر میگردد…»
نظر به اینکه:
- قانونگذار در مقام بیان میان انواع بیمههای عمر و زندگی و بیمههای درمانی تفاوتی قائل نشده است،
- و هیأت عمومی دیوان عدالت اداری نیز به موجب رأی شماره ۲۷۹ ـ ۱۴۰۰/۰۲/۲۸ این امر را تأیید کرده است،
- لذا عبارت زیر در بخشنامه شماره ۲۰۰/۹۸/۴۴ ـ ۱۳۹۸/۰۵/۱۴:
«کارفرمایان بیمه شدگان سازمان تأمین اجتماعی میتوانند صرفاً با کسر سهم حق بیمه درمان پرداختی حقوق بگیران بیمه شده از حق بیمه…»
که پذیرش حق بیمه پرداختی را منحصر به حق بیمه درمان کرده است:
خلاف قانون و خارج از حدود اختیار بوده و مستند به بند ۱ ماده ۱۲ و ماده ۸۸ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب ۱۳۹۲:
ابطال میشود.