بخش دوم – آیین‌ دادرسی

ماده ۱۷ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مقرر می‌کند که رسیدگی به شکایات در دیوان فقط با درخواست شخص ذی‌نفع یا نماینده قانونی او امکان‌پذیر است. بنابراین وجود نفع قانونی و سمت معتبر، شرط اصلی پذیرش و رسیدگی به شکایت در دیوان عدالت اداری محسوب می‌شود.

ماده ۹۷ قانون دیوان عدالت اداری بیان می‌کند که آرای هیأت عمومی بر اساس نظر اکثریت اعضا صادر شده و توسط رئیس دیوان یا یکی از اعضای اکثریت انشاء می‌شود. همچنین ابلاغ و اصلاح این آراء تابع مقررات آیین دادرسی مدنی است.

ماده ۹۶ قانون دیوان عدالت اداری مقرر می‌کند که نحوه اداره جلسات هیأت عمومی و هیأت‌های تخصصی دیوان بر اساس آیین‌نامه‌ای تعیین می‌شود که باید ظرف سه ماه از لازم‌الاجراء شدن قانون به تصویب رئیس قوه قضاییه برسد.

ماده ۹۵ قانون دیوان عدالت اداری نحوه اجرای احکام هیأت عمومی را مشخص می‌کند. بر اساس این ماده، احکام هیأت عمومی که نیاز به اجرا دارند از طریق دفتر هیأت عمومی به واحد اجرای احکام دیوان ابلاغ می‌شوند و مراجع مربوط موظف به اجرای حکم و اعلام نتیجه هستند. در صورت استنکاف از اجرای حکم، مطابق ماده ۱۱۰ قانون اقدام خواهد شد.

ماده ۹۴ قانون دیوان عدالت اداری مقرر می‌کند اگر رئیس قوه قضاییه آرای هیأت عمومی دیوان عدالت اداری را خلاف موازین شرع تشخیص دهد، هیأت عمومی موظف است با توجه به نظر ایشان نسبت به رأی صادره تجدیدنظر و آن را مجدداً بررسی کند.

ماده ۹۳ قانون دیوان عدالت اداری به افراد ذی‌نفع اجازه می‌دهد در صورت عدم اجرای آرای هیأت عمومی توسط مسئولان، از دیوان درخواست رسیدگی به استنکاف کنند. این درخواست توسط رئیس دیوان به یکی از شعب تجدیدنظر ارجاع می‌شود و در صورت احراز استنکاف، شعبه بر اساس ماده ۱۰۹ قانون تصمیم‌گیری خواهد کرد.

ماده ۹۲ قانون دیوان عدالت اداری تأکید می‌کند که پس از ابطال یک مصوبه در هیأت عمومی، مراجع اداری موظف‌اند در مصوبات بعدی مفاد رأی هیأت عمومی را رعایت کنند. در صورت تصویب مصوبه‌ای مغایر، رئیس دیوان موضوع را خارج از نوبت در هیأت عمومی مطرح می‌کند تا درباره آن تصمیم‌گیری شود.

ماده ۹۱ قانون دیوان عدالت اداری بیان می‌کند که آرای قبلی هیأت عمومی در صورت ادعای اشتباه، مغایرت با قانون یا تعارض با آرای دیگر می‌تواند دوباره در هیأت عمومی بررسی شود. این رسیدگی مجدد با اعلام رئیس قوه قضاییه، رئیس دیوان یا درخواست کتبی و مستدل بیست نفر از قضات دیوان امکان‌پذیر است.

ماده ۹۰ قانون دیوان عدالت اداری بیان می‌کند اگر در یک موضوع واحد حداقل پنج رأی مشابه از دو یا چند شعبه دیوان صادر شود، رئیس دیوان می‌تواند موضوع را برای ایجاد رویه در هیأت عمومی مطرح کند. در صورت تأیید آراء توسط هیأت عمومی، رأی ایجاد رویه صادر شده و برای شعب دیوان، ادارات و اشخاص مرتبط لازم‌الاتباع خواهد بود و رسیدگی به شکایات مشابه نیز خارج از نوبت انجام می‌شود.

ماده ۸۹ قانون دیوان عدالت اداری بیان می‌کند در صورت صدور آرای متعارض از شعب دیوان در موارد مشابه، موضوع توسط رئیس دیوان در هیأت عمومی مطرح می‌شود. هیأت عمومی پس از بررسی تعارض، رأی صحیح را اعلام کرده و رأی وحدت رویه صادر می‌کند که برای شعب دیوان و مراجع اداری لازم‌الاتباع است و اثر آن نسبت به آینده خواهد بود.