ماده ۴ – دادگاهها مکلفند در مورد هر دعوا بهطور خاص تعیین تکلیف نمایند و نباید بهصورت عام و کلی حکم صادر کنند.
هدف اصلی، تضمین شفافیت در روند قضایی، نظارت عمومی بر اجرای عدالت، و افزایش اعتماد جامعه به بیطرفی و سلامت عملکرد قضات و سیستم قضایی است.
طبق ماده ۴، دادرسی فقط در موارد استثنایی و به حکم قانون میتواند غیرعلنی باشد؛ از جمله مواردی که علنی بودن مخل نظم عمومی یا اخلاق حسنه جامعه باشد.
در امور مالیاتی، اگرچه هیئتهای حل اختلاف معمولاً غیرعلنی هستند، اما در صورت ارجاع به محاکم قضایی، اصل بر علنی بودن است. با این حال، اگر انتشار جزئیات پرونده مالیاتی شرکت یا فرد، به اسرار تجاری او لطمه بزند، میتوان با استناد به حفظ منافع خصوصی، تقاضای غیرعلنی شدن (در صورت موافقت دادگاه) کرد.
بله، معمولاً اعلام و صدور رأی نهایی (حکم) در محاکم عمومی باید به صورت علنی باشد، حتی اگر به دلایل قانونی، دادرسی در مراحل قبلی غیرعلنی برگزار شده باشد.
چگونه میتوان از حق علنی بودن دادرسی (ماده ۴) در یک پرونده حقوقی استفاده کرد؟
- تأکید بر اصل:
در جلسات دادگاه یا لایحه دفاعیه، بر حق خود برای علنی بودن محاکمات و لزوم اجرای ماده ۴ تأکید کنید.
- اعتراض به غیرعلنی شدن:
اگر دادگاه قصد غیرعلنی کردن جلسه را دارد، از دادگاه بخواهید که مبنای قانونی (نظم عمومی یا اخلاق حسنه) این تصمیم را به صراحت بیان کند و در صورت عدم وجود مبنای موجه، به آن اعتراض کنید.
- مستندسازی:
وکیل میتواند با توجه به علنی بودن جلسات، مشاهدات و مستندات خود از روند دادرسی را ثبت و در دفاعیات خود استفاده کند (البته بدون ایجاد اختلال).
