تـ15. پاسخ شفاهی به یک درخواست تأییدیه به خودی خود در قالب تعریف تأییدیه برونسازمانی قرار نمیگیرد زیرا یک پاسخ کتبی مستقیم به حسابرس نیست. حسابرس ممکن است در صورت دریافت پاسخ شفاهی به یک درخواست تأییدیه، با توجه به شرایط، از مخاطب تأییدیه بخواهد، پاسخ را به صورت کتبی و مستقیم برای وی ارسال کند. اگر چنین پاسخی (کتبی و مستقیم) دریافت نشود، حسابرس طبق بند 12، برای پشتیبانی از پاسخ شفاهی دریافتی، شواهد حسابرسی دیگری را کسب میکند.
تـ16. مخاطب تأییدیه ممکن است محدودیتهایی را برای استفاده از تأییدیه مطرح کند. چنین محدودیتهایی لزوماً قابلیت اعتماد تأییدیه را به عنوان شواهد حسابرسی مخدوش نمیکند.
پاسخهای غیرقابل اعتماد (رک: بند 11)
تـ17. چنانچه حسابرس به این نتیجه برسد که پاسخ دریافتی قابل اعتماد نیست، ممکن است نیاز باشد طبق استاندارد 315، در ارزیابی خطرهای تحریف بااهمیت در سطح ادعا تجدید نظر کند و متعاقب آن روشهای حسابرسی برنامهریزی شده را تعدیل نماید[1]. برای مثال، یک پاسخ غیر قابل اعتماد ممکن است بیانگر وجود خطر تقلب باشد که مستلزم ارزیابی طبق استاندارد 240 است.[2]
درخواستهای بدون پاسخ (رک: بند 12)
تـ18. نمونههایی از روشهای حسابرسی جایگزین که حسابرس میتواند اجرا کند عبارتند از:
- برای مانده حسابهای دریافتنیـ آزمون دریافتهای نقدی پس از پایان دوره مالی، مستندات حمل و فروشهای نزدیک به پایان دوره.
- برای مانده حسابهای پرداختنی ـ آزمون پرداختهای نقدی یا مکاتبات پس از پایان دوره مالی با اشخاص ثالث و دیگر مستندات، مانند برگ رسید کالا.
تـ 19. ماهیت و میزان روشهای حسابرسی جایگزین به حساب و ادعای مورد نظر بستگی دارد. عدم پاسخ به یک درخواست تأییدیه ممکن است نشاندهنده وجود خطر تحریف بااهمیتی باشد که قبلاً شناسایی نشده است. در چنین شرایطی، حسابرس ممکن است طبق استاندارد 315 در ارزیابی خطرهای تحریف بااهمیت در سطح ادعا تجدید نظر و روشهای حسابرسی برنامه ریزی شده را تعدیل کند[3]. برای مثال، تعداد پاسخهای کمتر از حد مورد انتظار یا بیش از حد مورد انتظار ممکن است بیانگر وجود عامل خطر تقلبی باشد که قبلاً شناسایی نشده و مستلزم ارزیابی طبق استاندارد 240 است[4].
ضرورت دریافت تأییدیه مثبت برای کسب شواهد حسابرسی کافی و مناسب (رک: بند 13)
تـ 20. در شرایط خاصی حسابرس ممکن است خطر تحریف بااهمیتی را در سطح یک یا چند ادعا شناسایی کند که به دلیل آن، دریافت تأییدیه مثبت برای کسب شواهد حسابرسی کافی و مناسب، ضرورت یابد. چنین شرایطی میتواند شامل موارد زیر باشد:
- اطلاعات لازم برای تأیید یک یا چند ادعای مدیران اجرایی، تنها در خارج از واحد تجاری در دسترس باشد.
- عوامل خاص خطر تقلب مانند خطر زیر پاگذاری کنترلها توسط مدیران اجرایی یا خطر تبانی بین کارکنان و یا مدیران اجرایی، مانع از اتکای حسابرس به شواهد درون سازمانی شود.
مغایرتها (رک: بند 14)
تـ21. مغایرتهای حاصل از تأییدیهها میتواند نشاندهنده وجود تحریفهای بالفعل یا بالقوه در صورتهای مالی باشد. زمانی که تحریف شناسایی میشود، حسابرس طبق استاندارد 240 ملزم به ارزیابی این موضوع است که آیا آن تحریف، نشانه تقلب است یا خیر[5]. مغایرتها میتواند مبنایی برای تعیین کیفیت پاسخهای دریافتی از مخاطبان مشابه یا حسابهای مشابه باشد. مغایرتها همچنین ممکن است نشاندهنده وجود نارسایی کنترلهای داخلی حاکم بر گزارشگری مالی واحد تجاری باشد.
تـ22. برخی مغایرتها نشان دهنده تحریف نیست. برای مثال، حسابرس ممکن است به این نتیجه برسد که وجود مغایرت در تأییدیهها، ناشی از تفاوت مقاطع زمانی، تفاوت مبانی اندازهگیری یا اشتباهات انسانی در روشهای کسب تأییدیه برونسازمانی است.
تأییدیههای منفی
تـ23. عدم دریافت پاسخ یک درخواست تأییدیه منفی، به طور صریح نشان دهنده دریافت آن توسط مخاطب مورد نظر یا تأیید صحت اطلاعات مندرج در آن نیست. بنابراین عدم پاسخ به یک درخواست تأییدیه منفی نسبت به پاسخ به درخواست تاییدیه مثبت، به طور قابل توجهی شواهد حسابرسی با میزان متقاعدکنندگی کمتر فراهم میکند. همچنین ممکن است هنگامی که اطلاعات مندرج در درخواست تأییدیه به نفع مخاطبان نباشد احتمال بیشتری وجود دارد که آنها برای نشان دادن مخالفت خود با اطلاعات موجود در آن، به درخواست تأییدیه پاسخ دهند و برعکس اگر اطلاعات به نفع آنها باشد احتمال کمتری وجود دارد که بهدرخواست تأییدیه، پاسخ دهند. برای مثال، اگر مانده حساب دارندگان سپرده بانکی در درخواست تأییدیه کمتر از میزان واقعی باشد، احتمال بیشتری دارد که آنها به درخواست تأییدیه پاسخ دهند ولی اگر مانده حساب آنها در درخواست تأییدیه بیشتر از میزان واقعی باشد، احتمال کمتری دارد که به درخواست تأییدیه پاسخ دهند. بنابراین استفاده از تأییدیه منفی برای سپردههای بانکی زمانی میتواند مفید باشد که احتمال رود این ماندهها کمتر از میزان واقعی باشد ولی اگر حسابرس در جستجوی شواهدی درخصوص ماندههای بیش از واقع باشد، احتمال کمتری دارد که تأییدیه منفی مؤثر باشد.
ارزیابی شواهد کسب شده
تـ24. حسابرس ممکن است به منظور ارزیابی اطلاعات حاصل از تأییدیههای برون سازمانی، طبقهبندی زیر را انجام دهد:
الف ـ پاسخهای دریافتی که نشان دهنده موافقت مخاطبان با اطلاعات مندرج در درخواست تأییدیه است یا اطلاعات خواسته شده را بدون مغایرت ارائه کردهاند،
ب ـ پاسخهایی که غیرقابل اتکا به نظر میرسد،
پ ـ درخواستهای بدون پاسخ، یا
ت ـ پاسخهای نشان دهنده مغایرت.
تـ25. ارزیابی حسابرس از اطلاعات حاصل از تأییدیهها باتوجه به اجرای سایر روشهای حسابرسی میتواند در تعیین کافی و مناسب بودن شواهد حسابرسی کسب شده یا ضرورت اجرای روشهای حسابرسی بیشتر طبق استاندارد 330 به حسابرس کمک کند[6].
[1]. استاندارد حسابرسی 315، بند 31
[2]. استاندارد حسابرسی 240، بند 24
[3]. استاندارد حسابرسی 315، بند 31
.[4] استاندارد حسابرسی 240، بند 24
5. استاندارد حسابرسی 240، بند 35
1. استاندارد حسابرسی 330، بندهای 26 و 27
در تاییدیه مثبت مخاطب باید در هر صورت پاسخ دهد، اما در تاییدیه منفی پاسخ تنها در صورت وجود مغایرت ارسال میشود. تاییدیه مثبت شواهد متقاعدکنندهتری ارائه میدهد.
حسابرس باید دلایل را بررسی کرده، روشهای جایگزین اجرا کند و در صورت عدم دستیابی به شواهد، موضوع را به ارکان راهبری گزارش و اثر آن را بر گزارش حسابرسی بسنجد.
بله، طبق استاندارد ۵۰۵، تاییدیه میتواند به صورت کاغذی، الکترونیکی (ایمیل) یا سایر رسانهها باشد، مشروط بر اینکه حسابرس از اصالت و امنیت فرستنده مطمئن شود.
مراحل اجرای استاندارد ۵۰۵ حسابرسی :
- تعیین اطلاعات :
انتخاب مانده حسابها یا قراردادهایی که نیاز به تاییدیه دارند.
- انتخاب مخاطب :
شناسایی طرفهای تجاری یا بانکهای مرتبط.
- طراحی و ارسال :
آمادهسازی فرم تاییدیه و ارسال مستقیم توسط تیم حسابرسی
- پیگیری و دریافت :
مدیریت پاسخهای دریافتی و ارسال درخواستهای دوم برای موارد بدون پاسخ.
- انطباق و بررسی مغایرت :
مقایسه پاسخها با دفاتر و بررسی تفاوتها.
