جدول محتوا
کلیات در استاندارد شماره 501
دامنه کاربرد
1 . در این استاندارد، ملاحظات خاص حسابرس در کسب شواهد حسابرسی کافی و مناسب طبق استاندارد 330[1]، استاندارد [2]500 و سایر استانداردهای حسابرسی مرتبط، با توجه به ابعاد خاص موجودی مواد و کالا، دعاوی حقوقی و ادعاهای مرتبط با واحد تجاری، و اطلاعات قسمتها در حسابرسی صورتهای مالی مطرح میشود.
تاریخ اجرا
2. این استاندارد برای حسابرسی صورتهای مالی که دوره مالی آنها از اول فروردین 1395 و پس از آن شروع میشود، لازمالاجراست.
هدف در استاندارد شماره 501
3 . هدف حسابرس، کسب شواهد حسابرسی کافی و مناسب در خصوص موارد زیر است:
الف ـ وجود و وضعیت موجودی مواد و کالا،
ب ـ کامل بودن دعاوی حقوقی و ادعاهای مرتبط با واحد تجاری، و
پ ـ ارائه و افشای اطلاعات قسمتها طبق استانداردهای حسابداری مربوط.
الزامات در استاندارد شماره 501
موجودی مواد و کالا
4 . در مواردی که موجودی مواد و کالا از اقلام بااهمیت صورتهای مالی محسوب میشود، حسابرس باید از طریق روشهای زیر شواهد حسابرسی کافی و مناسب درباره وجود و وضعیت آنها بدست آورد:
الف ـ نظارت بر شمارش موجودی مواد و کالا، مگر آن که انجام این کار عملی نباشد. چنین کاری حسابرس را قادر میسازد تا: (رک: بندهای ت-1 تا ت-3)
1 . دستورالعملها و روشهای واحد تجاری را برای ثبت و کنترل نتایج شمارش موجودی مواد وکالا ارزیابی کند، (رک: بند ت-4)
2 . نحوه اجرای روشهای شمارش را مشاهده کند، (رک: بند ت-5)
3 . موجودی مواد و کالا را وارسی کند، و (رک: بند ت-6)
4 . شمارشهای نمونهای را انجام دهد، و (رک: بندهای ت-7 و ت-8)
ب ـ اجرای روشهای حسابرسی درخصوص سوابق نهایی موجودی مواد و کالای پایان دوره واحد تجاری برای تعیین اینکه آیا آنها نتایج شمارش موجودی واقعی را به درستی منعکس میکنند یا خیر.
5 . اگر شمارش موجودی مواد و کالا در تاریخی غیر از تاریخ صورتهای مالی صورت گیرد، حسابرس باید علاوه بر روشهای مورد نیاز طبق بند 4، روشهای حسابرسی دیگری را برای کسب شواهد حسابرسی درمورد اینکه آیا تغییرات موجودی مواد و کالا بین تاریخ شمارش و تاریخ صورتهای مالی به گونهای مناسب ثبت شده است یا خیر، اجرا کند. (رک: بندهای ت-9 تا ت-11)
6 . چنانچه حسابرس به دلیل شرایط پیشبینی نشده نتواند بر شمارش موجودی مواد و کالا در تاریخ صورتهای مالی نظارت کند، باید برخی از موجودیها را در تاریخی دیگر شمارش یا برشمارش آنها نظارت نماید، و روشهای حسابرسی را در مورد معاملات و سایر رویدادهای بین این دو تاریخ اجرا کند.
7 . چنانچه نظارت بر شمارش موجودی مواد و کالا در تاریخ صورتهای مالی یا تاریخ دیگری عملی نباشد، حسابرس باید روشهای حسابرسی جایگزین را برای کسب شواهد حسابرسی کافی و مناسب درخصوص وجود و وضعیت موجودی مواد و کالا اجرا کند. اگر انجام این کار ممکن نباشد، حسابرس باید طبق استاندارد 705، اظهارنظر خود را در گزارش حسابرس تعدیل کند.[3] (رک: بندهای ت-12 تا ت-14)
8 . اگر موجودی مواد و کالای واحد تجاری که توسط سایر اشخاص نگهداری و کنترل میشود، از لحاظ صورتهای مالی بااهمیت باشد، حسابرس باید از طریق اجرای یک یا هر دو مورد زیر، شواهد حسابرسی کافی و مناسب را درباره وجود و وضعیت این موجودیها کسب کند:
الف ـ درخواست تأییدیه از سایر اشخاص درباره مقادیر و وضعیت موجودیهای مزبور. (رک: بند ت-15)
ب ـ وارسی یا اجرای سایر روشهای حسابرسی مناسب در شرایط موجود. (رک: بند ت-16)
دعاوی حقوقی و ادعاها
9 . حسابرس باید روشهای حسابرسی لازم، از جمله روشهای زیر را به منظور تشخیص دعاوی حقوقی و ادعاهای مرتبط با واحد تجاری که ممکن است موجب ایجاد خطرهای تحریف بااهمیت شوند، طراحی و اجرا کند: (رک: بندهای ت-17 تا ت-19)
الف ـ پرس و جو از مدیران اجرایی و، در صورت لزوم، سایر اشخاص درونسازمانی، شامل وکیل حقوقی واحد تجاری.
ب ـ بررسی صورتجلسات ارکان راهبری و مکاتبات بین واحد تجاری و وکیل حقوقی برونسازمانی آن، و
پ ـ بررسی حساب هزینههای حقوقی. (رک: بند ت-20)
10 . اگر حسابرس، خطر تحریف بااهمیتی را درخصوص دعاوی حقوقی و ادعاهای مشخص شده ارزیابی کند، یا هنگامی که روشهای حسابرسی اجراشده حاکی از این باشد که ممکن است دعاوی حقوقی یا ادعاهای بااهمیت دیگری وجود داشته باشد، حسابرس باید علاوه بر روشهای الزامی طبق سایر استانداردهای حسابرسی، مستقیماً با وکیل حقوقی برونسازمانی واحد تجاری مکاتبه کند. حسابرس باید از طریق تائیدیهای که توسط مدیران اجرایی تهیه و توسط حسابرس ارسال میگردد، از وکیل حقوقی برونسازمانی درخواست نماید که پاسخها را مستقیماً برای حسابرس ارسال کند. اگر قانون، مقررات یا مجامع حرفهای ذیربط، وکیل حقوقی برونسازمانی را از مکاتبه مستقیم با حسابرس منع کرده باشد، حسابرس باید روشهای حسابرسی جایگزین را در این خصوص اجرا کند. (رک: بندهای ت-21 تا ت-25)
11 . در موارد زیر حسابرس باید طبق استاندارد 705، اظهارنظر خود را در گزارش تعدیل کند:
الف ـ مدیران اجرایی از مکاتبه و مذاکره حسابرس با وکیل حقوقی برونسازمانی واحد تجاری جلوگیری کنند، یا وکیل حقوقی از ارائه پاسخ مناسب به نامه درخواست تأییدیه خودداری ورزد، یا ممنوعیتی برای پاسخ وجود داشته باشد، و
ب ـ حسابرس با اجرای روشهای حسابرسی جایگزین نیز قادر به کسب شواهد حسابرسی کافی و مناسب نباشد.
تأییدیه کتبی
12 . حسابرس باید از مدیران اجرایی و، در صورت لزوم، ارکان راهبری واحد تجاری درخواست کند تأییدیهای را ارائه کنند مبنی بر اینکه همه دعاوی حقوقی و ادعاهای واقعی یا ممکن شناخته شدهای که هنگام تهیه صورتهای مالی، آثار آنها باید مورد توجه قرار گیرد، برای حسابرس افشا شده و حسابداری و افشای آن طبق استانداردهای حسابداری مربوط انجام شده است.
اطلاعات قسمتها
13 . حسابرس باید از طریق موارد زیر، شواهد حسابرسی کافی و مناسب را در رابطه با ارائه و افشای اطلاعات قسمتها طبق استانداردهای حسابداری مربوط، کسب کند: (رک: بند ت-26)
الف ـ کسب شناخت از شیوههای مورد استفاده توسط مدیران اجرایی برای تعیین اطلاعات قسمتها، و: (رک: بند ت-27)
1 . ارزیابی اینکه آیا احتمال دارد چنین شیوههایی به افشا طبق استانداردهای حسابداری مربوط منجر شود یا خیر، و
2 . در صورت لزوم، آزمون کاربرد این شیوهها، و
ب ـ اجرای روشهای تحلیلی یا سایر روشهای حسابرسی متناسب با شرایط موجود.
***
توضیحات کاربردی در استاندارد شماره 501
موجودی مواد و کالا
نظارت بر شمارش موجودی مواد و کالا (رک: بند 4-الف)
ت-1. مدیران اجرایی عموماً روشهایی را برای شمارش موجودی مواد و کالا (حداقل سالی یکبار) برقرار میکنند تا مبنایی برای تهیه صورتهای مالی و اطمینان از قابلیت اتکای سیستم ثبت دائمی موجودی مواد و کالا واحد تجاری بدست آورند.
ت-2. نظارت بر شمارش موجودی مواد و کالا مستلزم انجام موارد زیر است:
- وارسی موجودی مواد و کالا به منظور حصول اطمینان از وجود و ارزیابی وضعیت آن، و انجام شمارشهای نمونهای،
- مشاهده رعایت دستورالعملهای واحد تجاری و اجرای روشهای ثبت و کنترل نتایج شمارش موجودی مواد و کالا، و
- کسب شواهد حسابرسی درباره قابلیت اتکای روشهای شمارش.
با توجه به نتایج ارزیابی خطر، رویکرد برنامهریزیشده، و روشهای خاص اجرا شده توسط حسابرس، از این روشها میتوان به عنوان آزمون کنترلها یا آزمونهای محتوا استفاده کرد.
ت-3. موضوعات مرتبط با برنامهریزی نظارت بر شمارش موجودی مواد و کالا (یا در طراحی و اجرای روشهای مندرج در بندهای 4 تا 8 این استاندارد) برای نمونه، شامل موارد زیر است:
- خطرهای تحریف بااهمیت مرتبط با موجودی مواد و کالا.
- ماهیت کنترلهای داخلی مرتبط با موجودی مواد و کالا.
- ارزیابی حسابرس از وجود دستورالعملهای مناسب برای شمارش موجودی مواد و کالا.
- زمانبندی شمارش موجودی مواد و کالا.
- اینکه آیا واحد تجاری از سیستم ثبت دائمی موجودی مواد و کالا استفاده میکند یا خیر.
[1]. استاندارد حسابرسی 330، ” برخوردهای حسابرس با خطرهای ارزیابی شده (تجدید نظر شده 1393)“
[2]. استاندارد حسابرسی 500، ”شواهد حسابرسی (تجدیدنظر شده 1395)“
[3]. استاندارد حسابرسی 705، ”اظهارنظرهای تعدیل شده در گزارش حسابرس مستقل“
