- محل نگهداری موجودی مواد و کالا، شامل اهمیت موجودی مواد و کالا و خطرهای تحریف بااهمیت در مکانهای متفاوت نگهداری آن، به منظور تصمیمگیری درخصوص تعیین مکان مناسب برای نظارت. استاندارد 600[1]به مشارکت حسابرسان بخش میپردازد و لذا در صورتی که چنین مشارکتی مربوط به نظارت بر شمارش موجودی مواد و کالا در مکانی دور باشد، میتواند مربوط تلقی شود.
- ضرورت استفاده از کارشناس. استاندارد 620[2]به استفاده از کارشناس برای کمک به حسابرس در کسب شواهد حسابرسی کافی و مناسب میپردازد.
ارزیابی دستورالعملها و روشهای واحد تجاری (رک: بند 4-الف-1)
ت-4. موضوعات مرتبط با ارزیابی دستورالعملها و روشهای واحد تجاری برای ثبت و کنترل شمارش موجودی مواد و کالا شامل این موضوع میشود که آیا در آنها برای مثال، به موارد زیر پرداخته شده است یا خیر:
- انجام فعالیتهای کنترلی مناسب، نظیر جمعآوری سوابق مورد استفاده در شمارش موجودی مواد و کالا، کنترل سوابق استفاده نشده در شمارش و روشهای شمارش اول و شمارشهای بعدی.
- تشخیص صحیح درصد تکمیل کار در جریان ساخت، موجودیهای کم گردش، راکد، ناباب یا معیوب و موجودیهای متعلق به اشخاص ثالث؛ نظیر کالای امانی دیگران نزد واحد تجاری.
- در صورت لزوم، روشهای مورد استفاده برای براورد مقادیر موجودی مواد و کالا، نظیر روشهای مورد نیاز برای براورد مقادیر ذغال سنگ.
- کنترلهای حاکم بر نقل و انتقالات درونسازمانی موجودی مواد و کالا و ورود و خروج آن پیش از تاریخ شمارش، حین شمارش و پس از آن.
مشاهده نحوه اجرای روشهای شمارش (رک: بند 4-الف-2)
ت-5. مشاهده نحوه اجرای روشهای شمارش، برای مثال، روشهای مربوط به کنترلهای حاکم بر نقل و انتقال موجودی مواد و کالا پیش از تاریخ شمارش، حین شمارش و پس از آن، به حسابرس در کسب شواهد حسابرسی درخصوص طراحی و اجرای مناسب دستورالعملهای واحد تجاری و روشهای شمارش، کمک میکند. علاوه بر این، حسابرس ممکن است نسخههایی از اطلاعات مربوط به انقطاع زمانی نظیر جزئیات نقل و انتقال موجودی مواد و کالا را کسب کند تا به وی در اجرای روشهای حسابرسی مرتبط با حسابداری چنین نقل و انتقالاتی در مراحل بعدی کمک کند.
وارسی موجودی مواد و کالا (رک: بند 4 ـ الف ـ3)
ت-6. وارسی موجودی مواد و کالا هنگام نظارت بر شمارش آنها، به حسابرس کمک میکند از وجود موجودی مواد و کالا (و نه لزوماً مالکیت آنها)، و تشخیص شرایط خاص آنها نظیر موجودیهای ناباب، معیوب یا راکد اطمینان یابد.
انجام شمارشهای نمونهای (رک: بند 4ـ الف ـ 4)
ت-7. انجام شمارشهای نمونهای، برای مثال، از طریق ردیابی اقلام انتخابی از بین سوابق شمارش واحد تجاری به موجودیها و ردیابی تعدادی از اقلام موجودی مواد و کالا به سوابق شمارش واحد تجاری، شواهد حسابرسی را در مورد کامل بودن و صحت این سوابق ارائه میکند.
ت-8. علاوه بر ثبت نتایج شمارشهای نمونهای حسابرس، کسب نسخهای از سوابق تکمیل شده شمارش موجودی مواد و کالا توسط واحد تجاری، به حسابرس در اجرای روشهای حسابرسی بعدی کمک میکند تا اطمینان یابد سوابق نهایی موجودی مواد و کالای واحد تجاری به درستی نتایج شمارش موجودی واقعی را منعکس میکند.
شمارش موجودی مواد و کالا در تاریخی غیر از تاریخ صورتهای مالی (رک: بند5)
ت-9. شمارش موجودی مواد و کالا ممکن است بنا به ملاحظات عملی، در تاریخی (تاریخهایی) غیر از تاریخ صورتهای مالی انجام شود. چنین کاری ممکن است صرفنظر از اینکه واحد تجاری برای تعیین مقادیر موجودی مواد و کالا از روش ادواری یا سیستم ثبت دائمی استفاده میکند، انجام شود. در هر دو حالت، اثربخشی طراحی، اعمال و حفظ کنترلهای حاکم بر تغییرات در موجودیها تعیین میکند که آیا شمارش موجودی مواد و کالا در تاریخی (تاریخهایی) غیر از تاریخ صورتهای مالی برای اهداف حسابرسی، مناسب است یا خیر. در استاندارد 330، در خصوص اجرای آزمونهای محتوا طی دوره مورد حسابرسی، الزامات و رهنمودهایی ارائه شده است[3].
ت-10. در مواردی که از سیستم ثبت دائمی موجودی مواد و کالا استفاده میشود، مدیران اجرایی ممکن است شمارش یا آزمونهای دیگری را برای اطمینان از قابلیت اتکای مقادیر موجودی مندرج در سوابق ثبت دائمی موجودی مواد و کالای واحد تجاری اجرا کنند. در برخی موارد، مدیران اجرایی یا حسابرس ممکن است مغایرتهایی را بین سوابق ثبت دائمی موجودی و مقادیر موجودی در دسترس مشخص کنند. این مغایرتها ممکن است بیانگر اثربخش نبودن کارکرد کنترلهای حاکم بر تغییرات موجودیها باشد.
ت-11. هنگام طراحی روشهای حسابرسی جهت کسب شواهد حسابرسی در مورد اینکه آیا تغییر در مبالغ موجودی مواد و کالا بین تاریخ (تاریخهای) شمارش موجودیها و سوابق نهایی آن به گونهای مناسب ثبت شده است یا خیر، ملاحظات مربوط شامل موارد مندرج در زیر میشود:
- اینکه آیا ثبتهای اصلاحی در سیستم ثبت دائمی موجودی مواد و کالا به گونهای مناسب انجام شده است یا خیر.
- قابلیت اتکای سوابق ثبت دائمی موجودی مواد و کالای واحد تجاری.
- دلایل وجود مغایرت عمده بین اطلاعات کسبشده در حین شمارش و سوابق ثبت دائمی موجودی مواد و کالا.
غیرعملی بودن نظارت بر شمارش موجودی مواد و کالا (رک: بند 7)
ت-12. در برخی موارد، نظارت بر شمارش موجودی مواد و کالا ممکن است به دلیل عواملی چون ماهیت و محل استقرار موجودیها عملی نباشد، برای مثال، زمانی که موجودی در محلی نگهداری میشود که ممکن است حضور در آن، امنیت حسابرس را تهدید کند. با این حال، دشواریهای معمول در کسب شواهد، نمیتواند دلیل موجهی برای غیرعملی محسوب کردن نظارت، توسط حسابرس باشد. به علاوه، همانطور که در استاندارد 200[4] تصریح شده است، موضوع دشواری، زمانبر بودن و هزینهبر بودن نیز به خودی خود مبنای معتبری برای این نیست که حسابرس آن روشهای حسابرسی را که جایگزینی ندارد، حذف کند یا به آن شواهد حسابرسی اکتفا کند که به اندازه کافی متقاعد کننده نیست.
ت-13. در برخی موارد که نظارت بر شمارش موجودی مواد و کالا عملی نیست، سایر روشهای حسابرسی نظیر وارسی مستندات فروش اقلام خاصی از موجودیها که پیش از تاریخ شمارش خریداری یا تحصیل شدهاند، ممکن است شواهد حسابرسی کافی و مناسبی در مورد وجود و وضعیت موجودیها فراهم کند.
ت-14. با این وجود، در برخی موارد، ممکن است کسب شواهد حسابرسی کافی و مناسب در مورد وجود و وضعیت موجودیها با اجرای سایر روشهای حسابرسی میسر نباشد. در چنین مواردی، طبق استاندارد 705، حسابرس ملزم است به دلیل محدودیت در دامنه حسابرسی، اظهارنظر خود را در گزارش حسابرس تعدیل کند.[5]
موجودی مواد و کالای واحد تجاری نزد سایر اشخاص
کسب تأییدیه (رک: بند 8-الف)
ت-15. در استاندارد 505[6] الزامات و رهنمودهایی درخصوص اجرای روشهای کسب تأییدیه برونسازمانی ارائه شده است.
سایر روشهای حسابرسی (رک: بند 8-ب)
ت-16. بسته به شرایط، برای مثال، زمانیکه اطلاعاتی کسب میشود که تردید در مورد درستکاری و بیطرفی سایر اشخاص را افزایش میدهد، حسابرس ممکن است بررسی کند که آیا اجرای سایر روشهای حسابرسی به جای، یا علاوه بر، کسب تأییدیه از سایر اشخاص مناسب است یا خیر. نمونههایی از سایر روشهای حسابرسی به شرح زیر است:
- در صورت امکان، نظارت بر شمارش موجودی مواد و کالای امانی نزد سایر اشخاص یا برنامهریزی برای نظارت بر شمارش آنها توسط حسابرس دیگر.
- دریافت گزارش از حسابرسان سایر اشخاص درباره کفایت کنترلهای داخلی آنها به منظور حصول اطمینان از شمارش صحیح و حفاظت کافی از مواد و کالای امانی.
- وارسی مستندات مربوط به مواد و کالای امانی نزد سایر اشخاص؛ نظیر برگهای رسید انبار.
- درخواست تأییدیه از سایر اشخاصی که موجودی مواد و کالای واحد تجاری نزد آنها به وثیقه گذاشته شده است.
دعاوی حقوقی و ادعاها
کامل بودن دعاوی حقوقی و ادعاها (رک: بند9)
ت-17. دعاوی حقوقی و ادعاهای مرتبط با واحد تجاری ممکن است آثار بااهمیتی برصورتهای مالی آن داشته باشد و از این رو، ممکن است مستلزم افشا و یا در نظر گرفتن ذخیره در صورتهای مالی باشد.
ت-18. علاوه بر روشهای مشخصشده در بند 9، سایر روشهای مرتبط، برای مثال، شامل استفاده از اطلاعات کسبشده از طریق روشهای ارزیابی خطر انجام شده به عنوان بخشی از فرایند کسب شناخت از واحد تجاری و محیط آن میباشد که به حسابرس کمک میکند از دعاوی حقوقی و ادعاهای مربوط به واحد تجاری آگاهی پیدا کند.ت-19. شواهد حسابرسی کسب شده به منظور تشخیص دعاوی حقوقی و ادعاهایی که ممکن است موجب ایجاد خطر تحریف بااهمیت شود نیز ممکن است شواهد حسابرسی مناسبی در مورد سایر مقاصد، نظیر ارزیابی یا اندازهگیری دعاوی حقوقی یا ادعاها فراهم آورد. در
[1]. استاندارد حسابرسی 600، ” ملاحظات خاص در حسابرسی صورتهای مالی گروه (شامل کار حسابرسان بخش) (تجدیدنظر شده 1389)“
[2]. استاندارد حسابرسی 620، ”استفاده از نتایج کار کارشناس“
[3]. استاندارد حسابرسی 330، بندهای 22 و 23
[4]. استاندارد حسابرسی 200، ”اهداف کلی حسابرس مستقل و انجام حسابرسی طبق استانداردهای حسابرسی (تجدیدنظر شده 1391)“
[5]. استاندارد حسابرسی 705، بند 13
[6]. استاندارد حسابرسی 505، ”تأییدیههای برونسازمانی (تجدیدنظر شده 1392)“
