نحوه ارائه در استاندارد شماره 30
31. واحد تجاری باید سود پایه و تقلیل یافته هر سهم را برای سود خالص یا زیان ناشی از عملیات در حال تداوم (به تفکیک عملیاتی و غیرعملیاتی) و سود خالص یا زیان قابل انتساب به صاحبان سهام عادی در متن صورت سود و زیان ارائه کند. واحد تجاری باید سود پایه و تقلیلیافته هر سهم را برای تمام دورههایی که اطلاعات آن گزارش میشود ارائه کند.
32. سود هر سهم برای هر دورهای که صورت سود و زیان تهیه میشود، ارائه میگردد. چنانچه سود تقلیلیافته هر سهم، حداقل برای یک دوره گزارش شود، برای تمام دورههایی که اطلاعات آن، گزارش میشود ارائه میگردد، حتی اگر مبلغ آن برابر با سود پایه هر سهم باشد. چنانچه سود پایه و تقلیلیافته هر سهم برابر باشد، میتوان آن را در یک سطر در صورت سود و زیان ارائه کرد.
33. واحد تجاری که عملیات متوقف شده را گزارش میکند، باید سود پایه و تقلیلیافته هر سهم عملیات متوقف شده را در متن صورت سود و زیان ارائه کند.
34. واحد تجاری باید سود پایه و تقلیلیافته هر سهم را ارائه کند حتی اگر مبلغ آنها منفی (زیان هر سهم) باشد.
افشا در استاندارد شماره 30
35. واحد تجاری باید موارد زیر را افشا کند:
الف . مبالغ استفاده شده در صورت کسر محاسبه سود پایه و تقلیلیافته هر سهم و تطبیق این مبالغ با سود خالص یا زیان قابل انتساب به صاحبان سهام عادی.
ب . میانگین موزون تعداد سهام عادی استفاده شده در مخرج کسر محاسبه سود پایه و تقلیلیافته هر سهم و تطبیق میانگین موزون تعداد سهام هر کدام با یکدیگر.
ج . توصیف تغییرات عمده در تعداد سهام عادی یا سهام عادی بالقوه، علاوه بر موارد ذکر شده در بند 29، که بعد از تاریخ گزارشگری انجام میشود.
36. مبالغ سود هر سهم بابت وقوع تغییرات یاد شده در بند 35 (ج) بعد از تاریخ گزارشگری تعدیل نمیشود زیرا اینگونه تغییرات بر مبلغ سرمایه بکار رفته برای ایجاد سود یا زیان دوره، تأثیر نمیگذارد. افزایش سرمایه از محل آورده نقدی و یا مطالبات، و تبدیل یا اعمال حقوق مربوط به سهام عادی بالقوه در تاریخ گزارشگری به سهام عادی، نمونههایی از تغییرات یاد شده است.
تاریخ اجرا در استاندارد شماره 30
37. این استاندارد برای کلیه صورتهای مالی که دوره مالی آنها از تاریخ 1389/1/1 و بعد از آن شروع میشود، لازمالاجراست.
مطابقت با استانداردهای بینالمللی حسابداری در استاندارد شماره 30
38. با اجرای الزامات این استاندارد، مفاد استاندارد بینالمللی حسابداری 33 سود هر سهم (ویرایش مارس 2004) نیز رعایت میشود.
پیوست 1: توضیحات تکمیلی
این پیوست بخش لاینفک استاندارد حسابداری 30 است.
سود خالص یا زیان قابل انتساب به صاحبان سهام عادی واحد تجاری اصلی
1 . برای محاسبه سود هر سهم برمبنای صورتهای مالی تلفیقی، منظور از سود خالص یا زیان قابل انتساب به صاحبان سهام عادی واحد تجاری اصلی، سود خالص یا زیان گروه پس از کسر سهم اقلیت است.
انتشار حق تقدم خرید سهام
2 . در مواردی که قیمت اعمال حق تقدم خرید سهام عادی کمتر از ارزش بازار سهام باشد صدور سهام با عنصر جایزه همراه است. چنانچه حق تقدم خرید سهام به همه سهامداران اعطا شود، تعداد سهام عادی استفاده شده در محاسبه سود پایه و تقلیل یافته هر سهم، برای تمام دورههای قبل از انتشار حق تقدم به شرح زیر محاسبه میشود:
| ارزش بازار هر سهم عادی بلافاصله قبل از تصویب انتشار حق تقدم خرید سهام عادی | × | تعداد سهام عادی موجود قبل از تصویب انتشار حق تقدم خرید سهام |
| ارزش بازار نظری هر سهم عادی بلافاصله پس از تصویب انتشارحق تقدم سهام عادی |
ارزش بازار نظری هر سهم بلافاصله پس از تصویب انتشار حق تقدم سهام عادی به شرح زیر محاسبه میشود:
| ارزش بازار سهام بلافاصله قبل از تصویب انتشار حق تقدم سهام عادی + عواید حاصل از اعمال حق تقدم |
| تعداد سهام موجود بعد از اعمال حق تقدم |
رقم کنترلی
3 . برای تشریح نحوه بکارگیری رقم کنترلی توصیف شده در بند 27 استاندارد، فرض کنید که اطلاعات زیر موجود است:
| 800ر4 | سود ناشی از عملیات در حال تداوم قابل انتساب به صاحبان سهام عادی – میلیون ریال |
| (200ر7) | زیان ناشی از عملیات متوقف شده قابل انتساب به صاحبان سهام عادی – میلیون ریال |
| (400ر2) | زیان قابل انتساب به صاحبان سهام عادی – میلیون ریال |
| 000ر000ر2 سهم | میانگین موزون تعداد سهام عادی |
| 000ر400 سهم | میانگین موزون تعداد سهام عادی بالقوه |
| سود (زیان) پایه هر سهم: | |
| 400ر2 | سود ناشی از عملیات در حال تداوم – ریال (000ر000ر2 : 000ر000ر800ر4) |
| (600ر3) | زیان ناشی از عملیات متوقف شده – ریال (000ر000ر2 : 000ر000ر200ر7) |
| (200ر1) | زیان پایه هر سهم – ریال |
در این مثال سهام عادی بالقوه، تقلیلدهنده است زیرا با فرض اینکه این سهام اثر سود و زیانی نداشته باشد، سود پایه هر سهم ناشی از عملیات در حال تداوم (رقم کنترلی) را از 400ر2 ریـال بـه 000ر2 (000ر400ر2 ÷ 000ر000ر800ر4) ریـال کاهش میدهد. واحد تجاری 400 هزار سهم عادی بالقوه را در محاسبه سایر مبالغ سود هر سهم منظور میکند حتی اگر مبالغ سود هر سهم بدست آمده، در مقایسه با سود پایه هر سهم ضدتقلیل باشد، یعنی زیان هر سهم کمتر شود (000ر3 ریال به ازای هر سهم برای زیان ناشی از عملیات متوقف شده و 000ر1ریال به ازای هر سهم برای زیان دوره).
پیوست 2: مثالهای توضیحی
این مثالها جنبه توضیحی دارند و بخشی از استاندارد حسابداری 30 نمیباشند.
مثال (1) – محاسبه میانگین موزون تعداد سهام عادی (بند 11 استاندارد)
| سهام موجود | سهام صادر شده | ||
| 000ر2 | 000ر2 | مانده در ابتدای سال مالی | 1 فروردین 2×13 |
| 800ر2 | 800 | صدور سهام جدید در ازای وجه نقد | 31 شهریور2×13 |
| 800ر3 | 000ر1 | صدور سهام جدید در ازای وجه نقد | 30 آذر 2×13 |
| 800ر3 | مانده در پایان سال مالی | 29 اسفند 2×13 | |
| محاسبه میانگین موزون: | |||
| سهم 650ر2 = ( ×000ر1) + ( × 800) + ( × 000ر2) | |||
| سهم 650ر2 = ( ×800ر3) + ( × 800ر2) + ( × 000ر2) یا | |||
مثال (2) – افزایش سرمایه از محل سود تقسیم نشده یا اندوختهها – سود سهمی (بند 18 استاندارد)
| 000ر000ر60 | سود خالص سال 1×13 – ریال |
| 000ر000ر120 | سود خالص سال 2×13 – ریال |
| 000ر200 | سهام عادی در 1 فروردین 1×13 – تعداد |
| 000ر400 | صدور سهام جدید (سود سهمی) در 1 مهر 2×13 دو سهم به ازای هر یک سهم موجود(2×000ر200)- تعداد |
| 200 = | سود پایه هر سهم در سال 2×13- ریال |
| 100 = | سود پایه هر سهم (تعدیل شده) در سال 1×13 – ریال |
| چون سود سهمی موجب تغییر منابع یا تعهدات نمیشود فرض بر این است که از ابتدای سال 1×13 صادر شده است. | |
مثال(3) – نحوه محاسبه سود تقلیلیافته هر سهم ناشی از اوراق مشارکت قابل تبدیل (بند 20 استاندارد)
| 000ر000ر000ر1 | سود خالص – ریال | |||
| 000ر000ر1 | سهام عادی – تعداد | |||
| 000ر1 | سود پایه هر سهم – ریال | |||
| 000ر100 | اوراق مشارکت قابل تبدیل – تعداد | |||
| هر 10 برگ اوراق مشارکت قابل تبدیل به سه سهم عادی است | ||||
| 25% | نرخ مالیات | |||
| 000ر000ر10 | سود تضمین شده اوراق مشارکت در سال جاری – ریال | |||
| 000ر500ر007ر1= (25/0-1) 000ر000ر10 + 000ر000ر000ر1 | سود خالص تعدیل شده – ریال | |||
| 000ر30 | تعداد سهام ناشی از تبدیل اوراق مشارکت | |||
| 000ر030ر1=000ر30+000ر000ر1 | تعداد سهام مورد استفاده برای محاسبه سود تقلیل یافته هر سهم | |||
| 978 = 000ر030ر1 : 000ر500ر007ر1 | سود تقلیل یافته هر سهم- ریال | |||
مثال (4) – افزایش سرمایه از محل آورده نقدی و یا مطالبات همراه با عنصر جایزه (بند 17 استاندارد)
| 2×13 | 1×13 | ||
| 000ر000ر500ر1 | 000ر000ر100ر1 | سود خالص واحد تجاری | |
| 000ر500 سهم | سهام عادی موجود قبل از انتشار حق تقدم خرید سهام | ||
| یک سهم جدید بهازای هر پنج سهم موجود | انتشار حق تقدم خرید سهام | ||
| 000ر100 سهم | تعداد سهام عادی جدید | ||
| 000ر1 ریال | قیمت اعمال حق تقدم خرید هر سهم | ||
| اول فروردین 2×13 | تاریخ تصویب انتشار حق تقدم | ||
| اول خرداد 2×13 | تاریخ اتمام پذیرهنویسی | ||
| 450ر1 ریال | ارزش بازار هر سهم عادی بلافاصله قبل از تصویب انتشار حق تقدم خرید سهام | ||
| 29 اسفند هر سال | تاریخ گزارشگری | ||
محاسبه ارزش بازار نظری هر سهم بلافاصله پس از تصویب انتشار حق تقدم خرید سهام
| ارزش بازار نظریهرسهمبلافاصله پس از تصویب انتشار حقتقدم | = | مجموع عواید حاصل ازاعمال حقتقدم + مجموع ارزش بازار سهام موجود بلافاصله قبل از تصویبانتشارحقتقدم |
| تعداد سهام موجود بعد از اعمال حق تقدم |
| = | (000ر100 × 000ر1) + (000ر500 × 450ر1) | 375ر1 = |
| 000ر100 + 000ر500 |
محاسبه عامل تعدیل:
| ارزش بازار هر سهم بلافاصله قبل از تصویب انتشار حق تقدم | = | 450ر1 | 054/1= |
| ارزش بازار نظری هر سهم بلافاصله پس از تصویب انتشار حق تقدم | 375ر1 |
| 2×13 | 1×13 | محاسبه سود پایه هر سهم | ||||
| ریال | ریال | |||||
| 200ر2 | 000ر000ر100ر1 | سود پایه هر سهم گزارش شده سال 1×13 | ||||
| 000ر500 | ||||||
| 087ر2 | 000ر000ر100ر1 | سود پایه هر سهم تجدید ارائه شده سال 1×13 با توجه به انتشار حق تقدم خرید سهام سال 2×13 | ||||
| (054/1× 000ر500) | ||||||
| 552ر2 | 000ر000ر500ر1 | سود پایه هرسهم سال2×13(شامل آثار انتشار حق تقدم خرید سهام) | ||||
| ( ×054/1×000ر500)( ×000ر600)+ | ||||||
مثال (5)- محاسبه سود پایه هر سهم و سود تقلیل یافته هر سهم و نحوه ارائه آن درصورت سود و زیان (مثال جامع)
این مثال نحوه محاسبه و ارائه سود پایه و سود تقلیل یافته هر سهم را به صورت سه ماهه و سالانه در سال 1×13 برای شرکت پویا ارائه میکند. رقم کنترلی، سود خالص (زیان) ناشی از عملیات در حال تداوم قابل انتساب به صاحبان سهام عادی شرکت است. برخی اطلاعات شرکت به شرح زیر است:
تعداد سهام عادی در 1/1/1×13 000ر000ر5 سهم
افزایش سرمایه نقدی در 1/3/1×13 000ر200 سهم
شرکت 000ر000ر000ر12 ریال اوراق مشارکت قابل تبدیل به سهام عادی با نرخ سود 10 درصد در جریان دارد که هر 000ر000ر1 ریال از اوراق مشارکت، قابل تبدیل به 40 سهم عادی میباشد. سررسید اوراق مشارکت 1/4/1×13 بوده که در این تاریخ تبدیل شده است.
نرخ مالیات 25 درصد
| سود خالص (زیان) قابل انتساب به صاحبان سهام عادی شرکت | سود خالص (زیان) ناشی از عملیات درحال تداوم قابل انتساب به صاحبان سهام عادی شرکت | سال 1×13 | |
| ریال | ریال | ||
| 000ر000ر000ر5 | 000ر000ر000ر5 | سه ماهه اول | |
| 000ر000ر500ر6 | 000ر000ر500ر6 | سه ماهه دوم | |
| * ( 000ر000ر000ر1) | 000ر000ر000ر1 | سه ماهه سوم | |
| ( 000ر000ر700) | ( 000ر000ر700) | سه ماهه چهارم | |
| 000ر000ر800ر9 | 000ر000ر800ر11 | کل سال |
* شرکت پویا در سه ماهه سوم دارای 000ر000ر000ر2 ریال زیان ناشی از عملیات متوقف شده میباشد.
سه ماهه اول سال 1×13
محاسبه سود پایه هر سهم:
| مبلغ | |
| ریال | |
| 000ر000ر000ر5 | سود خالص ناشی از عملیات در حال تداوم قابل انتساب به صاحبان سهام عادی (معادل سود خالص قابل انتساب به صاحبان سهام عادی) |
| میانگین موزون تعداد سهام عادی | مدت | سهام موجود | تاریخ | |
| 333ر333ر3 | 000ر000ر5 | 1/1/1×13 تا 31/2/1×13 | ||
| – | – | 000ر200 | صدور سهام در 1/3/1×13 | |
| 333ر733ر1 | 000ر200ر5 | |||
| 666ر066ر5 | جمع | |||
| 987 ریال | سود پایه هر سهم |
محاسبه سود تقلیل یافته هر سهم :
| تعداد/ریال | ||
| 000ر000ر000ر5ریال | سود خالص قابل انتساب به صاحبان سهام عادی | |
| 000ر000ر225 ریال | اضافهمیشود: اثر تبدیل فرضی اوراق مشارکت قابل تبدیل بر سود (سود تضمینشده) (25% -1) × × (10% × 000ر000ر000ر12) | |
| 000ر000ر225ر5ریال | سود خالص قابل انتساب به صاحبان سهام عادی با فرض تبدیل | |
| 666ر066ر5 سهم | میانگین موزون تعداد سهام عادی | |
| 000ر480 سهم | اضافه میشود: سهام عادی اضافی ناشی از تبدیل فرضی اوراق مشارکت قابل تبدیل | |
| 666ر546ر5 سهم | میانگین موزون تعدیل شده تعداد سهام عادی | |
| 942 ریال | سود تقلیل یافته هر سهم | |
سه ماهه دوم سال 1×13
محاسبه سود پایه هر سهم:
| مبلغ | |
| ریال | |
| 000ر000ر500ر6 | سود خالص ناشی از عملیات در حال تداوم قابل انتساب به صاحبان سهام عادی (معادل سود خالص قابل انتساب به صاحبان سهام عادی) |
| میانگین موزون تعداد سهام عادی | مدت | سهام موجود | تاریخ |
| 000ر200ر5 | 1/4/1×13 | ||
| 000ر480 | تبدیل اوراق مشارکت قابل تبدیل در 1/4/1×13 | ||
| 000ر680ر5 | 000ر680ر5 | 1/4/1×13 تا 31/6/1×13 | |
| 000ر680ر5 | میانگین موزون تعداد سهام عادی | ||
| 144ر1 ریال | سود پایه هر سهم |
محاسبه سود تقلیل یافته هر سهم :
| تعداد/ریال | |
| 000ر000ر500ر6 ریال | سود خالص قابل انتساب به صاحبان سهام عادی |
| – | اضافه میشود: اثر تبدیل فرضی اوراق مشارکت قابل تبدیل بر سود |
| 000ر000ر500ر6 ریال | سود خالص قابل انتساب به صاحبان سهام عادی با فرض تبدیل |
| 000ر680ر5 سهم | میانگین موزون تعداد سهام عادی |
| – | اضافه میشود: سهام عادی اضافی ناشی از تبدیل فرضی اوراق مشارکت |
| 000ر680ر5 سهم | میانگین موزون تعدیل شده تعداد سهام عادی |
| 144ر1 ریال | سود تقلیل یافته هر سهم |
سه ماهه سوم سال 1×13
محاسبه زیان پایه هر سهم:
| مبلغ | |
| ریال | |
| 000ر000ر000ر1 | سود ناشی از عملیات در حال تداوم قابل انتساب به صاحبان سهام عادی |
| (000ر000ر000ر2) | زیان ناشی از عملیات متوقف شده قابل انتساب به صاحبان سهام عادی |
| (000ر000ر000ر1) | زیان قابل انتساب به صاحبان سهام عادی |
| میانگین موزون تعداد سهام عادی | مدت | سهام موجود | تاریخ |
| 000ر680ر5 | 000ر680ر5 | 1/7/1×13 تا 30/9/1×13 |
| مبلغ | |
| ریال | |
| سود (زیان) پایه هر سهم: | |
| 176 | سود ناشی از عملیات در حال تداوم |
| (352) | زیان ناشی از عملیات متوقف شده |
| (176) | زیان پایه هر سهم |
محاسبه زیان تقلیل یافته هر سهم :
| مبلغ | |
| ریال | |
| 000ر000ر000ر1 | سود ناشی از عملیات در حال تداوم قابل انتساب به صاحبان سهام عادی |
| – | اضافهمیشود: اثر تبدیل فرضی اوراق مشارکت قابل تبدیل بر سود |
| 000ر000ر000ر1 | سود ناشی از عملیات در حال تداوم قابل انتساب به صاحبان سهام عادی با فرض تبدیل |
| (000ر000ر000ر2) | زیان ناشی از عملیات متوقف شده قابل انتساب به صاحبان سهام عادی |
| (000ر000ر000ر1) | زیان قابل انتساب به صاحبان سهام عادی با فرض تبدیل |
| 000ر680ر5 سهم | میانگین موزون تعداد سهام عادی |
| – | اضافه میشود: سهام اضافی ناشی از تبدیل فرضی |
| 000ر680ر5 سهم | میانگین موزون تعدیل شده تعداد سهام عادی |
چگونه سود هر سهم (EPS) را مطابق استاندارد حسابداری ۳۰ محاسبه کنیم؟
گام اول: تعیین سود قابل انتساب (صورت کسر):
سود خالص یا زیان قابل انتساب به صاحبان سهام عادی را طی دوره گزارشگری به دقت تعیین کنید.
گام دوم: محاسبه میانگین موزون سهام پایه (مخرج کسر):
تعداد سهام عادی موجود در ابتدای دوره را با تغییرات سهام عادی طی دوره (مانند افزایش سرمایه، تفکیک سهام) که با استفاده از عامل وزنی زمان تعدیل شدهاند، محاسبه کنید.
گام سوم: محاسبه سود پایه هر سهم:
با تقسیم “سود خالص” بر “میانگین موزون سهام پایه”، سود پایه هر سهم (Basic EPS) را به دست آورید.
گام چهارم: ارزیابی سهام عادی بالقوه تقلیلدهنده:
تمام سهام عادی بالقوه (مانند اوراق قابل تبدیل) را از نظر تأثیر تقلیلدهندگی (کاهش EPS) آزمایش کنید. سهام عادی بالقوه ضدتقلیلدهنده نباید در این محاسبه منظور شوند.
گام پنجم: محاسبه سود تقلیل یافته هر سهم:
صورت کسر (سود خالص) و مخرج کسر (میانگین موزون سهام) را با فرض تبدیل تمامی سهام عادی بالقوه تقلیلدهنده تعدیل کرده و سود تقلیل یافته هر سهم (Diluted EPS) را محاسبه و افشا نمایید.
خروجیهای تصویر شاخص (Featured Image)
ردیف
عنصر تصویر
خروجی بهینه برای موتورهای جستجو
۱۳-۱
متن جایگزین (Alt Text)استاندارد حسابداری 30: نحوه محاسبه سود هر سهم (EPS) پایه و تقلیل یافته
۱۳-۲
عنوان تصویر (Title)آموزش جامع استاندارد حسابداری شماره ۳۰ (سود هر سهم)
۱۳-۳
توضیح مختصر (Caption)نمایی از فرمول محاسبه سود هر سهم (EPS) بر اساس الزامات استاندارد حسابداری ایران.
۱۳-۴
توضیح کامل (Description)تصویر نمودار یا فرمول اصلی استاندارد حسابداری شماره ۳۰ در مورد سود هر سهم (Earnings Per Share). این استاندارد روشهای دقیق اندازهگیری سود پایه و سود تقلیل یافته هر سهم را برای گزارشگری مالی شفاف و قابل مقایسه ارائه میدهد.
این استاندارد ضوابط تعیین و ارائه “سود هر سهم” را تجویز میکند تا قابلیت مقایسه عملکرد واحدهای تجاری در دورههای مختلف افزایش یابد. تاکید اصلی آن بر استانداردسازی نحوه محاسبه مخرج کسر (میانگین موزون تعداد سهام) است.
تفاوت سود پایه هر سهم و سود تقلیل یافته هر سهم در چیست؟
سود پایه بر اساس سهام عادی موجود محاسبه میشود. اما سود تقلیل یافته (Diluted EPS) با فرض تبدیل شدن تمام سهام عادی بالقوه تقلیلدهنده (مانند اوراق قابل تبدیل) به سهام عادی محاسبه میگردد تا تأثیر بالقوه بر کاهش سود هر سهم مشخص شود.دامنه کاربرد این استاندارد شامل چه نوع شرکتهایی است؟این استاندارد باید توسط واحدهای تجاری که سهام عادی یا سهام عادی بالقوه آنها به عموم عرضه شده یا در جریان عرضه عمومی است، به کار گرفته شود.
منظور از سهام عادی بالقوه تقلیلدهنده (Dilutive Potential Ordinary Share) چیست؟
هر قراردادی که دارنده آن از حق تملک سهم عادی برخوردار است و اجرای آن منجر به کاهش سود هر سهم (تقلیل) شود. مانند اوراق مشارکت یا اوراق قرضه قابل تبدیل به سهام و حق تقدمهای خرید سهام.
