جدول محتوا
کلیات در استاندارد شماره 300
دامنه کاربرد
1 . در این استاندارد، مسئولیت حسابرس برای برنامهریزی حسابرسی صورتهای مالی مطرح میشود. این استاندارد اساساً برای حسابرسیهای بعدی (دورههای پس از حسابرسی نخستین) تدوین شده است. ملاحظات خاص در حسابرسی نخستین نیز، جداگانه مطرح میشود.
نقش و زمانبندی برنامهریزی
2 . برنامهریزی کار حسابرسی مستلزم تدوین طرح کلی حسابرسی و برنامه حسابرسی است. مزایای اصلی برنامهریزی مناسب کار برای حسابرسی صورتهای مالی به شرح زیر است: (رک: بندهای تـ1 تا تـ3)
- کمک به حسابرس برای توجه مناسب به جنبههای مهم حسابرسی.
- کمک به حسابرس برای تشخیص و حل و فصل به موقع مشکلات بالقوه.
- کمک به حسابرس در سازماندهی و مدیریت مناسب کار حسابرسی برای انجام اثربخش و کارآمد آن.
- کمک به انتخاب اعضای تیم حسابرسی در ردههای مختلف به نحوی که دارای توانمندیها و صلاحیتهای لازم برای برخورد با خطرهای مورد انتظار حسابرسی باشند و تقسیم مناسب کار بین آنها.
- تسهیل هدایت و سرپرستی اعضای تیم حسابرسی و بررسی کار آنها.
- کمک به هماهنگی کار انجام شده توسط حسابرسان بخشها و کارشناسان، در صورت لزوم.
تاریخ اجرا
3 . این استاندارد برای حسابرسی صورتهای مالی که دوره مالی آنها از اول فروردین 1392 و پس از آن شروع میشود، لازمالاجراست.
هدف در استاندارد شماره 300
4. هدف حسابرس این است که کار حسابرسی چنان برنامهریزی گردد که بهگونهای اثربخش انجام شود.
الزامات در استاندارد شماره 300
مشارکت اعضای اصلی تیم حسابرسی
5 . مدیرمسئول کار و سایر اعضای اصلی تیم حسابرسی باید در برنامهریزی حسابرسی شامل برنامهریزی کار و مشارکت در بحث بین اعضای تیم حسابرسی، نقش فعال داشته باشند. (رک: بند تـ4)
فعالیتهای مقدماتی
6 . حسابرس باید در شروع کار حسابرسی، فعالیتهای زیر را انجام دهد:
الف ـ اجرای روشهای الزامی طبق استاندارد 220[1]در خصوص تداوم کار حسابرسی و رابطه با صاحبکار،
ب ـ بررسی امکان رعایت الزامات اخلاقی شامل استقلال، طبق الزامات استاندارد 220[2]، و
پ ـ کسب شناخت از شرایط کار حسابرسی، طبق استاندارد 210[3]. (رک: بندهای تـ5 تا تـ7)
فعالیتهای برنامهریزی
7 . حسابرس باید طرح کلی حسابرسی را تدوین کند. این طرح باید دامنه رسیدگی، زمانبندی اجرا و مسیر حسابرسی را مشخص و رهنمودهای لازم را برای تدوین برنامه حسابرسی ارائه نماید.
8 . حسابرس برای تدوین طرح کلی حسابرسی باید:
الف ـ ویژگیهای کار حسابرسی را برای تعیین دامنه رسیدگی مشخص کند،
ب ـ اهداف گزارشگری کار حسابرسی را به منظور زمانبندی انجام کار و تعیین ماهیت اطلاعرسانی و ارتباطات مورد لزوم، مشخص کند،
پ ـ عواملی را که به قضاوت حرفهای وی برای هدایت کار تیم حسابرسی، مهم هستند مدنظر داشته باشد،
ت ـ نتایج فعالیتهای مقدماتی کار حسابرسی، و حسب مورد، مربوط بودن شناخت کسب شده از سایر خدمات حرفهای انجام شده توسط مدیرمسئول کار برای واحد تجاری را مورد توجه قرار دهد، و
ث ـ ماهیت، زمانبندی اجرا و میزان منابع مورد نیاز برای انجام کار حسابرسی را تعیین کند. (رک: بندهای تـ 8 تا تـ 11)
9 . حسابرس باید برنامه حسابرسی را بهگونهای تدوین کند که دربرگیرنده موارد زیر باشد:
الف ـ ماهیت، زمانبندی اجرا و میزان روشهای ارزیابی خطر، طبق استاندارد315[4].
ب ـ ماهیت، زمانبندی اجرا و میزان روشهای حسابرسی لازم در سطح ادعاها، طبق استاندارد 330[5].
پ ـ سایر روشهای حسابرسی که برای انجام کار طبق استانداردهای حسابرسی ضروری است. (رک: بند تـ12)
10 . حسابرس باید در جریان انجام کار، حسب ضرورت، طرح کلی حسابرسی و برنامه حسابرسی را به روز کند و تغییرات لازم را در آنها اعمال نماید. (رک: بند تـ13)
11 . حسابرس باید در مرحله برنامهریزی، ماهیت، زمانبندی اجرا و میزان هدایت و سرپرستی اعضای تیم حسابرسی و بررسی کار آنها را مشخص کند. (رک: بندهای تـ 14 و تـ15)
مستندسازی
12 . حسابرس باید موارد زیر را مستند کند[6]:
الف ـ طرح کلی حسابرسی،
ب ـ برنامه حسابرسی، و
پ ـ هرگونه تغییر بااهمیت در طرح کلی حسابرسی یا برنامه حسابرسی در جریان انجام کار و دلایل انجام این تغییرات. (رک: بندهای تـ16 تا تـ19)
ملاحظات خاص در حسابرسی نخستین
13 . حسابرس باید قبل از شروع حسابرسی نخستین، اقدامات زیر را انجام دهد:
الف ـ اجرای روشهای الزامی شده در استاندارد 220 درخصوص پذیرش کار حسابرسی و رابطه با صاحبکار[7]، و
ب ـ در صورت تغییر حسابرس، مکاتبه با حسابرس قبلی، طبق الزامات آیین رفتار حرفهای. (رک: بند تـ20)
***
توضیحات کاربردی در استاندارد شماره 300
نقش و زمانبندی برنامهریزی (رک: بند 2)
تـ1. ماهیت و دامنه فعالیتهای برنامهریزی، بسته به اندازه و پیچیدگی واحد تجاری، میزان شناخت اعضای اصلی تیم حسابرسی از واحد تجاری و تغییر شرایط در جریان انجام کار حسابرسی، متفاوت خواهد بود.
تـ2. برنامهریزی مرحلهای مجزا از یک کار حسابرسی نیست، بلکه فرایندی مستمر و پویاست که غالباً پس از گذشت مدت زمان کوتاهی از تکمیل کار حسابرسی قبلی (یا همزمان با آن) آغاز میشود و تا زمان تکمیل کار حسابرسی جاری، ادامه مییابد. در برنامهریزی به این موضوع توجه میشود که برخی از فعالیتها و روشهای حسابرسی باید قبل از اجرای روشهای حسابرسی دیگر تکمیل شود. برای مثال، در برنامهریزی، قبل از تشخیص و ارزیابی خطرهای تحریف بااهمیت، موضوعاتی از قبیل موارد زیر تکمیل میشود:
- بکارگیری روشهای تحلیلی برای ارزیابی خطر.
- کسب شناخت کلی از چارچوب قانونی و مقرراتی حاکم بر واحد تجاری و چگونگی رعایت آن توسط واحد تجاری.
- تعیین سطح اهمیت.
- استفاده از خدمات کارشناسان.
- اجرای سایر روشهای ارزیابی خطر.
تـ3. حسابرس ممکن است برای تسهیل اجرا و مدیریت کار حسابرسی، برخی اجزای برنامهریزی حسابرسی را با مدیریت واحد تجاری مطرح کند (برای مثال، به منظور هماهنگ کردن برخی از روشهای حسابرسی برنامهریزی شده با کار کارکنان واحد تجاری). با وجود طرح این موضوعات با مدیریت، مسئولیت طرح کلی حسابرسی و برنامه حسابرسی همچنان به عهده حسابرس است. حسابرس هنگام مطرح کردن موضوعات مربوط به طرح کلی حسابرسی یا برنامه حسابرسی باید مراقب باشد که اثربخشی حسابرسی کاهش نیابد. برای مثال، مطرح کردن ماهیت و زمانبندی جزئیات روشهای حسابرسی با مدیران اجرایی واحد تجاری ممکن است منجر به قابل پیشبینی شدن روشهای حسابرسی برای مدیریت واحد تجاری شود و اثربخشی حسابرسی را کاهش دهد.
مشارکت اعضای اصلی تیم حسابرسی (رک: بند 5)
تـ4. مشارکت مدیرمسئول کار و سایر اعضای اصلی تیم حسابرسی در برنامهریزی حسابرسی، از طریق بکارگیری تجربه و بینش آنها، موجب افزایش اثربخشی و کارایی فرآیند برنامهریزی میشود.[8]
فعالیتهای مقدماتی (رک: بند 6)
تـ5. اجرای فعالیتهای مقدماتی مطرح شده در بند 6، هنگام شروع کار حسابرسی، به حسابرس در تشخیص و ارزیابی رویدادها یا شرایطی که ممکن است اثر نامطلوبی بر برنامهریزی و اجرای کار حسابرسی داشته باشد، کمک میکند.
تـ6. اجرای فعالیتهای مقدماتی، حسابرس را در برنامهریزی برای دستیابی به اهدافی مانند موارد زیر کمک میکند:
- حفظ استقلال کافی و توان انجام کار.
- رفع نگرانی در رابطه با درستکاری مدیران اجرایی واحد تجاری که بتواند بر تمایل حسابرس به ادامه کار اثر بگذارد.
- اجتناب از سوءتفاهم با صاحبکار در خصوص شرایط کار حسابرسی.
تـ7. حسابرس در مراحل مختلف کار حسابرسی، باوقوع شرایط جدید یا تغییر شرایط موجود، موضوع ادامه همکاری با صاحبکار و رعایت الزامات اخلاقی مربوط، بهویژه استقلال، را مورد توجه قرار میدهد. اجرای روشهای مقدماتی در رابطه با ادامه همکاری با صاحبکار و نیز ارزیابی چگونگی رعایت الزامات اخلاقی (شامل استقلال) در شروع کار حسابرسی به این معنی است که این روشها قبل از اجرای سایر فعالیتهای عمده کار حسابرسی جاری، تکمیل میشوند. در حسابرسی بعدی، غالباً روشهای مزبور در مدت زمان کوتاهی پس از تکمیل کار حسابرسی قبلی یا همزمان با آن اجرا میشوند.
فعالیتهای برنامهریزی
طرح کلی حسابرسی (رک: بندهای 7 و 8)
تـ8. تدوین طرح کلی حسابرسی، به شرط تکمیل روشهای ارزیابی خطر، در تعیین مواردی از قبیل موضوعات زیر به حسابرس کمک میکند:
- منابع لازم برای حوزههای خاص حسابرسی مانند استفاده از اعضای با تجربه تیم حسابرسی در حوزههای پرخطر یا استفاده از خدمات کارشناسان در موضوعات پیچیده و تخصصی،
- میزان منابع لازم برای حوزههای خاص حسابرسی مانند تخصیص تعداد اعضای تیم حسابرسی برای نظارت بر شمارش موجودیهای عمده، میزان بررسی کار حسابرسان بخشها در حسابرسی گروه یا تخصیص بودجه زمانی مناسب برای حوزههای پرخطر،
- زمان بکارگیری این منابع، برای مثال، بکارگیری آنها در طول کار حسابرسی یا در مقاطع زمانی مهم، و
[1]. استاندارد حسابرسی 220، ”کنترل کیفیت حسابرسی اطلاعات مالی تاریخی (تجدیدنظر شده 1386)“، بندهای 14 تا 18
2. استاندارد حسابرسی 220، بندهای 8 تا 13
3. استاندارد حسابرسی 210،”قرارداد حسابرسی“
1. استاندارد حسابرسی 315، ”تشخیص و ارزیابی خطرهای تحریف بااهمیت از طریق شناخت واحد تجاری و محیط آن (تجدیدنظر شده 1393)“
2. استاندارد حسابرسی 330، ”برخوردهای حسابرس با خطرهای ارزیابی شده (تجدیدنظر شده 1393)“
3. استاندارد حسابرسی 230، ”مستندات حسابرسی (تجدیدنظر شده 1395)“، بندهای 8تا 11 و ت ـ 6
4. استاندارد حسابرسی 220، بندهای 14 تا 18
[8]. استاندارد حسابرسی 315، بند 10، الزامات و رهنمودهایی برای نشست اعضای تیم حسابرسی به منظور بررسی احتمال آسیبپذیری صورتهای مالی مطرح میکند. استاندارد حسابرسی 240، ”مسئولیت حسابرس در ارتباط با تقلب، در حسابرسی صورتهای مالی (تجدیدنظر شده 1394)“، بند 15، رهنمودهایی را برای بحث بین اعضای تیم حسابرسی درباره آسیبپذیری صورتهای مالی واحد تجاری در نتیجه تقلب ارائه میکند.
