تسلیم مال در اظهارنامه، مقررات ارسال اظهارنامه، تحویل سند به مرجع ابلاغ، حفاظت از مال در دادرسی، تشریفات اظهارنامه قضایی، تکلیف اظهارکننده

ماده ۱۵۶ قانون آیین دادرسی مدنی، ابزار قانونی «اظهارنامه» را معرفی می‌کند. این سند، روشی رسمی برای مطالبه حق یا اعلام رسمی اراده به طرف مقابل پیش از طرح دعوا در دادگاه است. طبق این ماده، اظهارنامه برای هر نوع تعهد یا معامله‌ای کاربرد دارد، مشروط بر اینکه موعد آن رسیده باشد. دفاتر خدمات قضایی مسئول ابلاغ این اوراق هستند و می‌توانند از پذیرش متون توهین‌آمیز خودداری کنند.

ماده ۱۵۵ قانون آیین دادرسی مدنی، هدف اصلی «تأمین دلیل» را مشخص می‌کند: حفظ ادله‌ای که احتمال دارد در آینده در دسترس نباشند یا تغییر کنند. مهم است بدانید که تأمین دلیل صرفاً یک «صورت‌برداری» از وضعیت موجود است و قاضی در زمان رسیدگی به اصل دعوا، «درجه ارزش» و اعتبار آن را تعیین می‌کند؛ به این معنا که صرف تأمین دلیل، حقانیت فرد را ثابت نمی‌کند، بلکه تنها ابزاری برای حفظ شواهد است.

ماده ۱۵۴ قانون آیین دادرسی مدنی، راهکار قانونی برای شرایطی است که متقاضیِ «تأمین دلیل» به دلیل ناشناس بودنِ عامل خسارت (طرف مقابل)، نمی‌تواند نام وی را در دادخواست قید کند. طبق این ماده، شورا یا دادگاه مکلف است درخواست تأمین دلیل را بپذیرد و بدون توقف، نسبت به حفظ و صورت‌برداری از ادله اقدام نماید تا حقوق متقاضی از بین نرود.

ماده ۱۵۳ آیین دادرسی مدنی بیانگر تفکیک وظایف در تأمین دلیل است. دادگاه می‌تواند این امر را به دادرس علی‌البدل یا مدیر دفتر ارجاع دهد، مگر در مواردی که نتیجه تأمین دلیل، مبنای اصلی صدور حکم باشد که در این صورت باید شخص قاضی اقدام یا گزارش واصله موجب اطمینان (وثوق) وی شود.

ماده ۱۵۲ آیین دادرسی مدنی به دو اصل مهم در تأمین دلیل اشاره دارد: ۱. اصل بر احضار طرف مقابل برای شفافیت است، اما عدم حضور وی مانع اجرای دستور نیست. ۲. در صورت وجود فوریت (خطر از بین رفتن ادله)، دادگاه مجاز است بدون احضار طرف مقابل، بلافاصله نسبت به تأمین دلیل اقدام کند تا حقوق خواهان حفظ شود.

ماده ۱۵۱ آیین دادرسی مدنی، استانداردهای نگارشی «درخواست تأمین دلیل» را مشخص می‌کند. طبق این ماده، درخواست (اعم از کتبی یا شفاهی) باید به طور دقیق شامل سه بخش باشد: ۱. مشخصات دقیق طرفین، ۲. شرح موضوع دعوا، ۳. تبیین اوضاع و احوالی که ضرورتِ تأمین دلیل را ایجاد کرده است تا دادگاه بتواند قرار را صادر نماید.

ماده ۱۵۰ – درخواست تأمین دلیل ممکن است در هنگام دادرسی و یا قبل از اقامه دعوا باشد.

ماده ۱۴۹ آیین دادرسی مدنی، راهکار قانونی برای مقابله با خطر «از دست رفتن مدارک» است. این ماده به اشخاص ذی‌نفع اجازه می‌دهد پیش از آنکه دسترسی به ادله (مانند تحقیق محلی، نظر کارشناس یا دفاتر تجاری) سخت یا غیرممکن شود، از دادگاه درخواست «ملاحظه و صورت‌برداری» کنند. هدف اصلی این اقدام، فقط حفظ و مستندسازیِ فعلیِ وضعیت است، نه اثبات قطعیِ حقانیت در دعوا.