ماده ۷۲ – هرگاه معلوم شود محلی را که خواهان در دادخواست معین کرده است نشانی خوانده نبوده یا قبل از ابلاغ تغییر کرده باشد و مأمور هم نتواند نشانی او را پیدا کند، باید این نکته را در برگ دیگر اخطاریه قید کند و ظرف دو روز اوراق را عودت دهد. در اینصورت برابر ماده (۵۴) رفتار خواهد شد مگر در مواردی که اقامتگاه خوانده برابر ماده (۱۰۱۰) قانون مدنی تعیین شده باشد که در همان محل ابلاغ خواهد شد.
مأمور ابلاغ مکلف است حداکثر ظرف دو روز پس از تلاش ناموفق، مراتب عدم ابلاغ و نقص نشانی را در برگ اخطاریه قید کرده و اوراق را به دفتر دادگاه عودت دهد.
دادگاه طبق ماده ۵۴ قانون آد.م عمل کرده و به خواهان اخطار میدهد تا نشانی صحیح را اعلام نموده یا نواقص را رفع کند. در غیر این صورت، دادخواست رد خواهد شد (ماده ۵۶ و ۶۶).
این استثناء مربوط به مواردی است که اقامتگاه خوانده به طور قانونی محل تعیین شده برای ابلاغ اوراق مربوط به کسب و کار است (ماده ۱۰۱۰ ق.م.). در این حالت، حتی اگر خوانده در محل حضور نداشته باشد، ابلاغ در همان محل (به شخص مجاز یا الصاق) انجام میشود.
اگرچه ماده ۷۲ مستقیماً به عمدی بودن اشاره ندارد، اما ارائه نشانی نادرست، موجب اخطار رفع نقص و توقف دادرسی میشود. اگر خواهان در مهلت قانونی رفع نقص نکند، دادخواست او رد خواهد شد و ممکن است در موارد خاص سوء نیت، موجب مسئولیت قانونی نیز باشد.
چگونه خواهان میتواند پس از عودت اوراق (ماده ۷۲)، دادخواست خود را از خطر رد شدن نجات دهد؟
- رفع نقص نشانی در مهلت قانونی:
به محض دریافت اخطاریه رفع نقص (موضوع ماده ۵۴)، خواهان باید فوراً (ظرف مهلت ۱۰ روزه طبق ماده ۶۶) نشانی صحیح خوانده را به دادگاه اعلام کند.
- تحقیق و استعلام:
خواهان باید تلاش کند نشانی جدید خوانده را از طریق منابع معتبر (مانند سامانه ثبت احوال، محل کار یا …) پیدا و به دادگاه ارائه دهد.
- درخواست ابلاغ قانونی:
اگر امکان ارائه نشانی جدید وجود نداشت، خواهان میتواند در شرایط خاص، تقاضای ابلاغ از طریق انتشار آگهی (ماده ۷۳) را مطرح کند.
