پیوست ب: رهنمود بکارگیری در استاندارد شماره 37
این پیوست، بخش جدانشدنی این استاندارد است.
ماهیت و میزان ریسکهای ناشی از ابزارهای مالی (بندهای 20 تا 32)
ب1. افشاهای الزامی طبق بندهای 20 تا 32، باید در صورتهای مالی یا از طریق عطف متقابل از صورتهای مالی به سایر گزارشها، مانند گزارش فعالیت هیئت مدیره یا گزارش ریسک که با همان شرایط صورتهای مالی و در همان تاریخ در دسترس استفادهکنندگان صورتهای مالی قرار میگیرد، ارائه شود. بدون اطلاعات ارائهشده با عطف متقابل، صورتهای مالی کامل نیست.
افشاهای کمّی (بند 24)
ب2. بند 24(الف)، افشای خلاصه دادههای کمّی درباره آسیبپذیری واحد تجاری از ریسکها بر مبنای اطلاعات درونسازمانی ارائهشده به مدیران اصلی واحد تجاری را الزامی میکند. هرگاه واحد تجاری برای مدیریت آسیبپذیری از ریسک، چندین روش را مورد استفاده قرار دهد، باید اطلاعات را با استفاده از روش یا روشهایی افشا کند که مربوطترین و قابل اتکاترین اطلاعات را فراهم میکند. استاندارد حسابداری 34 رویههای حسابداری، تغییر در برآوردهای حسابداری و اشتباهات درخصوص مربوط بودن و قابل اتکا بودن بحث میکند.
ب3. بند 24(پ)، افشا درباره تمرکز ریسک را الزامی میکند. تمرکز ریسک، ناشی از ابزارهای مالی است که ویژگیهای مشابه دارند و بطور مشابهی تحت تأثیر تغییر در شرایط اقتصادی یا سایر شرایط قرار میگیرند. تشخیص تمرکز ریسک، مستلزم قضاوت با در نظر گرفتن شرایط واحد تجاری است. افشای تمرکز ریسک باید شامل موارد زیر باشد:
الف . تشریح نحوه تعیین تمرکز ریسک توسط مدیریت؛
ب . تشریح ویژگیهای مشترکی که هر تمرکز ریسک را مشخص میکند (مانند طرف مقابل، حوزه جغرافیایی، واحد پول، یا بازار)؛ و
پ . میزان آسیبپذیری از ریسک مرتبط با تمام ابزارهای مالی دارای آن ویژگی مشترک.
حداکثر آسیبپذیری از ریسک اعتباری (بند 26(الف))
ب4. بند 26(الف)، افشای مبلغی که به بهترین شکل، بیانگر حداکثر میزان آسیبپذیری واحد تجاری از ریسک اعتباری است را الزامی میکند. این مبلغ برای یک دارایی مالی، عموماً برابر با مبلغ دفتری ناخالص، پس از کسر موارد زیر است:
الف . تمام مبالغ تهاترشده طبق استاندارد حسابداری 36؛ و
ب . هرگونه زیان کاهش ارزش شناساییشده.
ب5. فعالیتهایی که منجر به ریسک اعتباری میشود و حداکثر میزان آسیبپذیری از ریسک اعتباری مربوط، شامل موارد زیر است، اما محدود به این موارد نمیشود:
الف . اعطای وام به مشتریان و سپردهگذاری نزد سایر واحدهای تجاری. در این موارد، حداکثر میزان آسیبپذیری از ریسک اعتباری، معادل مبلغ دفتری داراییهای مالی مربوط است.
ب . انعقاد قراردادهای مشتقه، مانند قراردادهای مبادله ارزی، سواپهای نرخ سود و ابزارهای مشتقه اعتباری. هرگاه دارایی ایجادشده به ارزش منصفانه اندازهگیری شود، حداکثر میزان آسیبپذیری از ریسک اعتباری در پایان دوره گزارشگری، برابر با مبلغ دفتری آن دارایی خواهد بود.
پ . اعطای تضمینهای مالی. در این مورد، حداکثر میزان آسیبپذیری از ریسک اعتباری، بیشترین مبلغی است که اگر تضمین به اجرا گذاشته شود، ممکن است واحد تجاری مجبور به پرداخت آن شود. مبلغ مزبور ممکن است به میزان قابل ملاحظهای بیش از مبلغ شناساییشده به عنوان بدهی باشد.
ت . اعطای تعهدات وام که در طول مدت وام غیرقابل فسخ است یا تنها در واکنش به تغییر نامطلوب بااهمیت، قابل فسخ میشود. اگر ناشر نتواند تعهدات وام را به صورت خالص از طریق نقد یا ابزار مالی دیگر تسویه کند، حداکثر میزان آسیبپذیری از ریسک اعتباری برابر با مبلغ کامل تعهد است، زیرا تعهدات وام استفادهنشده که ممکن است در آینده مورد استفاده قرار گیرد، مشخص نیست. این مبلغ ممکن است به میزان قابل ملاحظهای بیش از مبلغ شناساییشده به عنوان بدهی باشد.
افشاهای کمّی ریسک نقدینگی (بندهای 24(الف) و 29(الف))
ب6. طبق بند 24(الف)، واحد تجاری خلاصه دادههای کمّی درباره آسیبپذیری از ریسک نقدینگی را بر مبنای اطلاعات درونسازمانی ارائهشده به مدیران اصلی افشا میکند. واحد تجاری باید نحوه تعیین این دادهها را توضیح دهد. در صورتی که جریانهای نقدی خروجی (یا دارایی مالی دیگر) منظورشده در آن دادهها:
الف . بسیار زودتر از انعکاس در آن دادهها، واقع شده باشد، یا
ب . مربوط به مبالغی بسیار متفاوت از مبالغ ارائهشده در آن دادهها باشد (برای مثال در مورد ابزار مشتقهای که در دادههای مربوط به تسویه به صورت خالص منظور شده است اما طرف مقابل، اختیار دارد تسویه ناخالص آن ابزار را الزامی نماید)،
واحد تجاری باید این موضوع را بیان کند و اطلاعات کمّی را ارائه نماید که ارزیابی میزان این ریسک را برای استفادهکنندگان صورتهای مالی فراهم کند، مگر اینکه این اطلاعات در تجزیه سررسید قراردادی طبق بند 29(الف)، مد نظر قرار گرفته باشد.
ب7. هنگام تجزیه سررسید طبق بند 29(الف)، واحد تجاری برای تعیین تعداد بازههای زمانی مناسب، از قضاوت خود استفاده میکند. برای مثال، ممکن است از نظر واحد تجاری بازههای زمانی زیر مناسب باشد:
الف . کمتر از یک ماه؛
ب . بین یک ماه تا سه ماه؛
پ . بین سه ماه تا یک سال؛ و
ت . بین یک سال تا پنج سال.
ب8. بند 29(الف) واحد تجاری را ملزم میکند تجزیه سررسید بدهیهای مالی را که نشاندهنده سررسیدهای قراردادی باقیمانده برای برخی بدهیهای مالی است، افشا کند. در این افشا:
الف . هنگامی که طرف مقابل، حق تعیین زمان پرداخت را داشته باشد، بدهی به نزدیکترین دورهای تخصیص مییابد که واحد تجاری ممکن است ملزم به پرداخت شود. برای مثال، بدهیهای مالی که واحد تجاری ممکن است با درخواست طرف مقابل ملزم به پرداخت آنها شود(مانند سپردههای دیداری)، در اولین بازه زمانی قرار میگیرند.
ب . هرگاه واحد تجاری متعهد به پرداخت مبالغ به صورت مرحلهای باشد، مبلغ هر مرحله به اولین دورهای تخصیص مییابد که ممکن است واحد تجاری در آن دوره ملزم به پرداخت شود. برای مثال، تعهدات وام استفادهنشده، در بازه زمانی دربردارنده اولین تاریخی که ممکن است در آن تاریخ استفاده شود، قرار میگیرد.
پ . برای قراردادهای تضمین مالی صادرشده، حداکثر مبلغ تضمین به اولین دورهای تخصیص مییابد که ممکن است در آن دوره تضمین به اجرا گذاشته شود.
ب9. مبالغ قراردادی قابل افشا در تجزیه سررسید، که طبق بند 29(الف) الزامی شده است، جریانهای نقدی قراردادی تنزیلنشده است، برای مثال:
الف . تعهدات ناخالص اجاره تأمین مالی (قبل از کسر هزینههای تأمین مالی)؛
ب . قیمتهای تعیینشده در موافقتنامههای آتی برای خرید نقدی داراییهای مالی؛
پ . مبالغ خالص برای ”پرداخت شناور/دریافت ثابت“ سواپهای نرخ سود که جریانهای نقدی خالص آنها مبادله میشود؛
ت . مبالغ قراردادی قابل مبادله در یک ابزار مالی مشتقه (برای مثال سواپ واحد پول) که با جریانهای نقدی ناخالص مبادله میشود؛ و
ث . تعهدات ناخالص وام.
این جریانهای نقدی تنزیلنشده با مبالغی که در صورت وضعیت مالی ارائه میشوند، تفاوت دارند، زیرا مبالغ درجشده در آن صورت وضعیت مالی، بر مبنای جریانهای نقدی تنزیلشده است. زمانی که مبلغ قابل پرداخت ثابت نباشد، مبلغ قابل افشا، بر حسب شرایط موجود در پایان دوره گزارشگری تعیین میشود. برای مثال، زمانی که مبلغ قابل پرداخت با تغییرات یک شاخص تغییر میکند، مبلغ قابل افشا ممکن است مبتنی بر سطح آن شاخص در پایان دوره باشد.
ب10. بند 29(ب) واحد تجاری را ملزم میکند نحوه مدیریت ریسک نقدینگی مربوط به اقلام قابل افشا در افشاهای کمّی الزامی طبق بند 29(الف) را توضیح دهد. در صورتی که اطلاعات تجزیه سررسید داراییهای مالی نگهداریشده برای مدیریت ریسک نقدینگی (برای مثال، داراییهای مالی که به آسانی قابل فروش است یا انتظار میرود جریانهای نقدی ورودی برای تأمین جریانهای نقدی خروجی مربوط به بدهیهای مالی ایجاد کند)، به استفادهکنندگان صورتهای مالی در ارزیابی ماهیت و میزان ریسک نقدینگی کمک کند، واحد تجاری باید این اطلاعات را افشا نماید.
ب11. سایر عواملی که واحد تجاری ممکن است در خصوص افشاهای الزامی طبق بند 29(ب) مدنظر قرار دهد شامل موارد زیر است، اما محدود به این موارد نمیشود. آیا واحد تجاری:
الف . برای تأمین نیازهای نقدینگی میتواند به تسهیلات اعتباری تعهدشده (مانند تسهیلات اسناد تجاری) یا سایر خطوط اعتباری (مانند تسهیلات اعتباری با مقاصد خاص) دسترسی داشته باشد؛
ب . برای تأمین نیازهای نقدینگی، سپردههایی را نزد بانکهای مرکزی نگهداری میکند؛
پ . منابع نقدینگی بسیار متنوعی دارد؛
ت . تمرکز زیاد ریسک نقدینگی در داراییها یا منابع نقدینگی خود دارد؛
ث . برای مدیریت ریسک نقدینگی، فرایندهای کنترل داخلی و طرحهای اضطراری دارد؛
ج . ابزارهایی دارد که دربردارنده شرایط بازپرداخت سریع باشد (برای مثال در زمان کاهش رتبه اعتباری واحد تجاری)؛
چ . ابزارهایی دارد که بتواند انتقال وثیقه را الزامی کند (برای مثال، تقاضای سپرده بابت ابزارهای مشتقه)؛
ح . ابزارهایی دارد که به آن واحد اجازه دهد بین تسویه بدهیهای مالی از طریق تحویل نقد (یا دارایی مالی دیگر) یا از طریق تحویل سهام خود، انتخاب کند؛
خ . ابزارهایی دارد که مشمول توافقهای خالصسازی جامع شود.
ریسک بازار- تحلیل حساسیت (بندهای 30 و 31)
ب12. بند 30(الف)، تحلیل حساسیت را برای هر یک از انواع ریسکهای بازار که واحد تجاری در معرض آن قرار دارد، الزامی میکند. واحد تجاری درباره چگونگی تجمیع اطلاعات برای ارائه تصویر کلی، اطلاعات برخوردار از ویژگیهای متفاوت درباره آسیبپذیری از ریسکهای ناشی از محیطهای اقتصادی بسیار متفاوت را ترکیب نمیکند. برای مثال:
الف. واحد تجاری که ابزارهای مالی را معامله میکند، ممکن است این اطلاعات را برای ابزارهای مالی نگهداریشده برای مبادله و ابزارهای مالی که برای مبادله نگهداری نشدهاند، بطور جداگانه افشا نماید.
ب . واحد تجاری، آسیبپذیری از ریسکهای بازار ناشی از حوزههای با تورم حاد را با آسیبپذیری خود از همان ریسکهای بازار در حوزههای با تورم بسیار اندک، تجمیع نمیکند.
اگر واحد تجاری تنها در معرض یک نوع ریسک بازار در یک محیط اقتصادی قرار گیرد، اطلاعات را به صورت تفکیکشده نشان نمیدهد.
