مالیات بر ارزش افزوده یکی از مهم‌ترین مالیات‌های غیرمستقیم در نظام مالیاتی ایران است. از زمان اجرای این قانون، سازمان امور مالیاتی کشور در قالب فراخوان‌های مختلف، گروه‌های متعددی از فعالان اقتصادی را مشمول ثبت‌نام و اجرای تکالیف مالیات بر ارزش افزوده کرده است.
در این مقاله، فهرست کامل مشمولین مالیات بر ارزش افزوده از مرحله اول تا مرحله یازدهم به همراه تاریخ اجرای هر فراخوان، شرایط مشمولیت و نکات مهم قانونی ارائه شده است.
اصل مهم عطف به ماسبق نشدن فراخوان‌های مالیات بر ارزش افزوده
مطابق مقررات سازمان امور مالیاتی کشور، اشخاصی که بر اساس فراخوان‌های قبلی (مرحله اول تا دهم) مشمول مالیات بر ارزش افزوده شده‌اند، همچنان مکلف به انجام تمامی تکالیف قانونی خود هستند.
تغییر شرایط فعالیت یا انطباق با معیارهای فراخوان جدید، موجب انتقال مشمولیت این اشخاص به مرحله یازدهم نخواهد شد.
بنابراین هر مودی از تاریخ مشمولیت اولیه خود، موظف به اجرای مقررات مالیات بر ارزش افزوده خواهد بود.
فراخوان مرحله یازدهم مالیات بر ارزش افزوده
تاریخ اجرای مرحله یازدهم
تاریخ شروع انجام تکالیف مالیات بر ارزش افزوده برای مشمولین جدید: ۱۴۰۴/۱۰/۰۱
چه کسانی مشمول مرحله یازدهم مالیات بر ارزش افزوده هستند؟
ثبت‌نام اختیاری و داوطلبانه
اشخاصی که با موافقت سازمان امور مالیاتی کشور به صورت داوطلبانه در نظام مالیات بر ارزش افزوده ثبت‌نام می‌کنند.
در این حالت میزان فروش یا درآمد سالانه ملاک مشمولیت نیست.
واسطه‌گران، حق‌العمل‌کاران و دلالان
تمامی اشخاصی که در قبال دریافت:
- کمیسیون
- کارمزد
- پورسانت
فعالیت واسطه‌گری انجام می‌دهند.
این گروه بدون توجه به میزان فروش یا درآمد مشمول مالیات بر ارزش افزوده هستند.
عرضه‌کنندگان کالا و خدمات از طریق اشخاص ثالث
صاحبان مشاغلی که کالا یا خدمات خود را از طریق:
- پلتفرم‌های اینترنتی
- مارکت‌پلیس‌ها
- اپلیکیشن‌ها
- شبکه‌های فروش آنلاین
- سایر اشخاص ثالث
عرضه می‌کنند.
صاحبان مشاغل دارای فروش بیش از ۱۴۴ میلیارد ریال
کلیه صاحبان مشاغل خاصی که مجموع فروش کالا و خدمات معاف و غیرمعاف آنان:
بیش از ۱۴۴ میلیارد ریال
باشد.
دوره محاسبه شامل:
- کل سال ۱۴۰۳
- یا از ابتدای سال ۱۴۰۴ تا پایان شهریور ۱۴۰۴
است.
مشاغل خاص مشمول نصاب فروش ۱۴۴ میلیارد ریال
مواد غذایی آماده و نوشیدنی‌ها
- فست‌فودها
- رستوران‌ها
- آبمیوه‌فروشی‌ها
- کافی‌شاپ‌ها
خدمات آرایشی و زیبایی
- سالن‌های زیبایی
- مراکز آرایشی
خدمات زیبایی غیردرمانی
- تزریق ژل
- بوتاکس
- پیکرتراشی
- خدمات مشابه
بلاگرها و اینفلوئنسرها
فعالان تولید محتوا در فضای مجازی.
عکاسان و فیلمبرداران
کلیه ارائه‌دهندگان خدمات عکاسی و تصویربرداری.
طراحان
- طراحان مد
- طراحان لباس
- طراحان ساختمان
فعالان حوزه سینما و هنر
- بازیگران
- کارگردانان
- تهیه‌کنندگان
پیمانکاران
کلیه اشخاص ارائه‌دهنده خدمات پیمانکاری.
فراخوان مرحله دهم مالیات بر ارزش افزوده
تاریخ اجرای مرحله دهم
از ۱۴۰۲/۱۰/۰۱
گروه‌های زیر بدون توجه به میزان فروش یا درآمد مشمول مالیات بر ارزش افزوده شدند.
فروشندگان و مراکز درمانی حیوانات خانگی
- فروشندگان سگ
- فروشندگان گربه
- پرندگان زینتی
- ماهیان آکواریومی
- مراکز دامپزشکی
پت‌شاپ‌ها
فروشندگان غذا، تجهیزات و لوازم حیوانات خانگی.
فروشندگان آلات موسیقی
کلیه فروشندگان ساز و تجهیزات موسیقی.
فروشندگان لوازم آرایشی و عطر
- عطر
- ادکلن
- تجهیزات آرایشگاهی
- لوازم آرایشی
خدمات پذیرش تحصیلی خارج از کشور
مشاوران و فعالان حوزه مهاجرت تحصیلی.
ارائه‌دهندگان خدمات ماساژ
تمامی مراکز و اشخاص فعال در این حوزه.
خدمات فنی و مهندسی معادن
- حفاری
- انفجار
- آتشباری
- طراحی بهره‌برداری معادن
آتلیه‌های عکاسی و فیلمبرداری
کلیه استودیوها و آتلیه‌ها.
برگزارکنندگان سمینار و همایش
- همایش
- کنفرانس
- جشنواره
- سمینار
فروشندگان عینک آفتابی و لنز
فروشندگان ضایعات فلزی
فروشندگان قهوه، کاکائو و نسکافه
فراخوان مرحله نهم مالیات بر ارزش افزوده
تاریخ اجرای مرحله نهم
از ۱۴۰۲/۰۴/۰۱
مراکز تهیه غذا و آشپزخانه‌های بیرون‌بر
کلیه مراکز تهیه و عرضه غذا به صورت بیرون‌بر.
کافی‌شاپ‌ها
تمامی کافی‌شاپ‌ها بدون توجه به میزان فروش یا درآمد.
صرف اشتغال به این فعالیت‌ها موجب مشمولیت مالیات بر ارزش افزوده خواهد شد.
نکته مهم: مشمولیت این گروه‌ها مستقل از میزان فروش یا درآمد بوده و صرف اشتغال به فعالیت‌های فوق، موجب الزام به ثبت‌نام و اجرای مقررات مالیات بر ارزش افزوده خواهد شد.
فراخوان مرحله هشتم مالیات بر ارزش افزوده
تاریخ اجرای مرحله هشتم
از ۱۳۹۹/۰۱/۰۱
جایگاه‌های عرضه سوخت
- جایگاه بنزین
- جایگاه گازوئیل
- جایگاه CNG
- سایر فرآورده‌های نفتی و گازی
تمامی جایگاه‌ها بدون حداقل نصاب فروش مشمول هستند.
جایگاه‌های تازه تأسیس
از اولین دوره مالیاتی پس از آغاز فعالیت مشمول اجرای قانون خواهند بود.
در فراخوان مرحله هشتم، تمامی جایگاه‌های عرضه سوخت اعم از فعالان موجود و جایگاه‌های جدیدالتأسیس، بدون در نظر گرفتن میزان فروش، مشمول ثبت‌نام و اجرای تکالیف مالیات بر ارزش افزوده شده‌اند.
فراخوان مرحله هفتم مالیات بر ارزش افزوده
تاریخ اجرای مرحله هفتم
از ۱۳۹۵/۰۷/۰۱
تمامی اشخاص حقوقی فعال
- شرکت‌ها
- مؤسسات
- اشخاص حقوقی دارای فعالیت اقتصادی
بدون توجه به میزان فروش یا درآمد.
اشخاص حقوقی جدیدالتأسیس
از اولین دوره مالیاتی پس از شروع فعالیت مشمول هستند.
در مرحله هفتم، معیار اصلی مشمولیت «شخصیت حقوقی» است؛ بنابراین تمامی اشخاص حقوقی فعال و همچنین شرکت‌های جدیدالتأسیس، بدون توجه به میزان فروش یا درآمد، مکلف به اجرای مقررات مالیات بر ارزش افزوده هستند.
فراخوان مرحله ششم مالیات بر ارزش افزوده
تاریخ اجرای مرحله ششم
از ۱۳۹۴/۰۱/۰۱
فعالان اقتصادی موضوع ماده ۹۵ قانون مالیات‌های مستقیم
کلیه صاحبان مشاغل و فعالان اقتصادی مشمول ماده ۹۵ قانون مالیات‌های مستقیم.
در این مرحله میزان فروش یا درآمد ملاک مشمولیت نیست.
در صورت قرار گرفتن فعالیت اقتصادی در این فهرست، مشمولیت مالیات بر ارزش افزوده بدون توجه به میزان فروش یا درآمد سالانه برقرار خواهد بود.
فراخوان مرحله پنجم مالیات بر ارزش افزوده
تاریخ اجرای مرحله پنجم
از ۱۳۹۰/۰۷/۰۱
اشخاص حقوقی دارای فروش حداقل ۱۰۰ میلیون تومان
اشخاص حقوقی که در سال‌های ۱۳۸۷ تا ۱۳۸۹ حداقل ۱۰۰ میلیون تومان فروش داشته‌اند.
اشخاص حقوقی جدیدالتأسیس
در صورت رسیدن به حد نصاب فروش، از اولین دوره مالیاتی مشمول خواهند شد.
آن دسته از اشخاص حقوقی که صرفاً به عرضه کالا یا ارائه خدمات معاف از مالیات بر ارزش افزوده اشتغال دارند، مشمول این فراخوان نبوده و در گروه پنجم قرار نمی‌گیرند.
فراخوان مرحله چهارم مالیات بر ارزش افزوده
تاریخ اجرای مرحله چهارم
از ۱۳۸۹/۰۷/۰۱
مشاغل مشمول
- کارگاه‌های صنعتی
- فروشندگان طلا و جواهر
- فروشندگان آهن‌آلات
- تالارهای پذیرایی
- رستوران‌ها
- هتل‌ها
- متل‌ها
- نمایشگاه‌های خودرو
- بنگاه‌های املاک
- تعمیرگاه‌های مجاز خودرو
- دفاتر اسناد رسمی
- دفاتر خدمات الکترونیک
- دفاتر خدمات مسافرتی
- مراکز فرهنگی و تفریحی
بر اساس فراخوان مرحله چهارم مالیات بر ارزش افزوده، کلیه فعالان اقتصادی موضوع بند (ب) ماده ۹۶ قانون مالیات‌های مستقیم که در مراحل قبلی مشمول نشده‌اند، بدون توجه به میزان فروش یا درآمد سالانه، از تاریخ ۱۳۸۹/۰۷/۰۱ مشمول ثبت‌نام و اجرای قانون مالیات بر ارزش افزوده شده‌اند.
فراخوان مرحله سوم مالیات بر ارزش افزوده
تاریخ اجرا
از ۱۳۸۹/۰۱/۰۱
فعالان اقتصادی با فروش حداقل ۳۰۰ میلیون تومان
کلیه اشخاص حقیقی و حقوقی که مجموع فروش آنان در سال‌های ۱۳۸۷ و ۱۳۸۸ حداقل ۳۰۰ میلیون تومان بوده است.
در این فراخوان، نوع کالا یا خدمت تأثیری در محاسبه حد نصاب فروش ندارد. بنابراین مجموع فروش کالاهای معاف، غیرمعاف یا ترکیبی از هر دو برای تعیین مشمولیت مورد محاسبه قرار می‌گیرد.
فراخوان مرحله دوم مالیات بر ارزش افزوده
تاریخ اجرا
از ۱۳۸۸/۰۷/۰۱
مشاغل مشمول
- کارخانه‌ها و واحدهای تولیدی
- بهره‌برداران معادن
- مؤسسات حسابداری و حسابرسی
- مشاوران مدیریت
- فعالان فناوری اطلاعات
- هتل‌های سه ستاره و بالاتر
- عمده‌فروشان
- بنکداران
- مؤسسات حمل و نقل
- مؤسسات مهندسی
- مؤسسات تبلیغاتی
مطابق جزء (۱۳) بند (ب) ماده ۹ قانون دائمی مالیات بر ارزش افزوده مصوب سال ۱۴۰۰، تمامی خدمات حمل و نقل بار و مسافر اعم از درون‌شهری، برون‌شهری و بین‌المللی در بخش‌های جاده‌ای، ریلی و دریایی از مالیات بر ارزش افزوده معاف بوده و در حال حاضر در فهرست مشمولین مالیات بر ارزش افزوده قرار ندارند.
فراخوان مرحله اول مالیات بر ارزش افزوده
تاریخ اجرا
از ۱۳۸۷/۰۷/۰۱
صادرکنندگان کالا و خدمات
واردکنندگان کالا و خدمات
فعالان اقتصادی با فروش بیش از ۳۰۰ میلیون تومان در سال ۱۳۸۶
فعالان اقتصادی با فروش بیش از ۱۲۵ میلیون تومان در پنج ماهه نخست سال ۱۳۸۷
گروه اول مالیات بر ارزش افزوده شامل تمامی صادرکنندگان، واردکنندگان و فعالان اقتصادی دارای حد نصاب فروش تعیین‌شده در سال ۱۳۸۶ و پنج ماهه نخست سال ۱۳۸۷ می‌باشد.
جدول خلاصه مشمولین مالیات بر ارزش افزوده
| مرحله | تاریخ اجرا | مهم‌ترین گروه‌های مشمول |
|---|---|---|
| یازدهم | ۱۴۰۴/۱۰/۰۱ | واسطه‌گران، فروشندگان پلتفرمی، مشاغل خاص |
| دهم | ۱۴۰۲/۱۰/۰۱ | پت‌شاپ، ماساژ، عکاسی، قهوه |
| نهم | ۱۴۰۲/۰۴/۰۱ | کافی‌شاپ و بیرون‌بر |
| هشتم | ۱۳۹۹/۰۱/۰۱ | جایگاه‌های سوخت |
| هفتم | ۱۳۹۵/۰۷/۰۱ | کلیه اشخاص حقوقی |
| ششم | ۱۳۹۴/۰۱/۰۱ | مشاغل ماده ۹۵ |
| پنجم | ۱۳۹۰/۰۷/۰۱ | اشخاص حقوقی دارای نصاب فروش |
| چهارم | ۱۳۸۹/۰۷/۰۱ | مشاغل بند ب ماده ۹۶ |
| سوم | ۱۳۸۹/۰۱/۰۱ | فروش بالای ۳۰۰ میلیون تومان |
| دوم | ۱۳۸۸/۰۷/۰۱ | مشاغل بند الف ماده ۹۶ |
| اول | ۱۳۸۷/۰۷/۰۱ | واردکنندگان و صادرکنندگان |
جدول نرخ مالیات بر ارزش افزوده (ماده ۷) – از ۱۴۰۵ تا ۱۳۸۷
| سال | نرخ مالیات و عوارض ارزش افزوده (جمع کل) | مستندات و توضیحات قانونی |
|---|---|---|
| ۱۴۰۵ | ۱۰٪ | تمدید حکم افزایش ۱ درصدی نرخ عمومی در قانون بودجه |
| ۱۴۰۴ | ۱۰٪ | حکم قانون بودجه سنواتی (افزایش ۱ درصد برای مصارف خاص) |
| ۱۴۰۳ | ۱۰٪ | آغاز افزایش ۱ درصدی نرخ عمومی (بند «س» تبصره ۶ قانون بودجه ۱۴۰۳) |
| ۱۴۰۲ | ۹٪ | نرخ استاندارد قانون دائمی مصوب ۱۴۰۰ |
| ۱۴۰۱ | ۹٪ | سال اول اجرای کامل قانون دائمی (اجرا از دی‌ماه ۱۴۰۰) |
| ۱۴۰۰ | ۹٪ | ۹ ماه اول بر اساس قانون آزمایشی / از ۱۳ دی‌ماه بر اساس قانون دائمی |
| ۱۳۹۹ | ۹٪ | قانون آزمایشی (۶٪ مالیات + ۳٪ عوارض) |
| ۱۳۹۸ | ۹٪ | قانون آزمایشی (۶٪ مالیات + ۳٪ عوارض) |
| ۱۳۹۷ | ۹٪ | قانون آزمایشی (۶٪ مالیات + ۳٪ عوارض) |
| ۱۳۹۶ | ۹٪ | قانون آزمایشی (۶٪ مالیات + ۳٪ عوارض) |
| ۱۳۹۵ | ۹٪ | قانون آزمایشی (۶٪ مالیات + ۳٪ عوارض) |
| ۱۳۹۴ | ۹٪ | تثبیت نرخ ۹ درصد (بر اساس قانون الحاق برخی مواد به قانون تنظیم) |
| ۱۳۹۳ | ۸٪ | قانون آزمایشی + قانون بودجه (۵.۳٪ مالیات + ۲.۷٪ عوارض) |
| ۱۳۹۲ | ۶٪ | قانون آزمایشی + قانون بودجه (۳.۶٪ مالیات + ۲.۴٪ عوارض) |
| ۱۳۹۱ | ۵٪ | قانون آزمایشی + قانون بودجه (۲.۹٪ مالیات + ۲.۱٪ عوارض) |
| ۱۳۹۰ | ۴٪ | قانون آزمایشی + قانون بودجه (۲.۲٪ مالیات + ۱.۸٪ عوارض) |
| ۱۳۸۹ | ۳٪ | قانون آزمایشی (۱.۵٪ مالیات + ۱.۵٪ عوارض) |
| ۱۳۸۸ | ۳٪ | قانون آزمایشی (۱.۵٪ مالیات + ۱.۵٪ عوارض) |
| ۱۳۸۷ | ۳٪ | آغاز اجرای قانون آزمایشی از مهرماه ۱۳۸۷ (۱.۵٪ مالیات + ۱.۵٪ عوارض) |
چگونه مشمولیت خود را در فراخوان‌های یازده‌گانه ارزش افزوده تشخیص دهیم؟
راهنمای گام‌به‌گام برای کسب‌وکارها جهت احراز وضعیت شمولیت در نظام مالیات بر ارزش افزوده و پیشگیری از جرایم سنگین قانونی.
- بررسی نوع فعالیت و صنف شغلی
ابتدا صنف و نوع فعالیت خود را با لیست مشاغل فراخوان‌های ۱ تا ۹ (مانند بنکداران، طلافروشان، هتل‌ها و…) تطبیق دهید.
- استعلام وضعیت در فراخوان دهم و یازدهم
ضوابط جدید حجم فروش و معیارهای اختصاصی ابلاغ‌شده در فراخوان‌های دهم و یازدهم را به دقت مطالعه و کنترل کنید.
- محاسبه حجم فروش سالانه
مجموع درآمد حاصل از فروش کالا و خدمات خود را در سال گذشته حساب کنید تا مشخص شود از سقف معافیت عبور کرده‌اید یا خیر.
- اقدام جهت ثبت‌نام و صدور صورتحساب
در صورت احراز شمولیت، بلافاصله نسبت به فعال‌سازی ارزش افزوده در کارپوشه سامانه مودیان و صدور صورتحساب الکترونیکی اقدام نمایید.
سوالات کلیدی مودیان درباره مراحل و فراخوان‌های ارزش افزوده
طبق اعلام سازمان امور مالیاتی، فراخوان مرحله یازدهم شامل تمامی فعالان اقتصادی است که حجم فروش سالانه کالا و خدمات آن‌ها در سال قبل یا حجم فروش کلیدخورده در سال جاری، از حد نصاب تعیین‌شده قانونی فراتر رفته باشد؛ همچنین برخی مشاغل خاص بدون در نظر گرفتن حجم فروش، بر اساس نوع فعالیت مشمول این مرحله شده‌اند.
باید فعالیت اقتصادی، شخصیت حقوقی و میزان فروش خود را با آخرین فراخوان‌های سازمان امور مالیاتی تطبیق دهید.
بله. در بسیاری از فراخوان‌ها مجموع فروش کالا و خدمات معاف و غیرمعاف ملاک تشخیص مشمولیت بوده است.
مالیات بر ارزش افزوده (VAT) نوعی مالیات غیرمستقیم است که در هر مرحله از تولید تا مصرف کالا یا خدمات دریافت می‌شود.
در واقع مصرف‌کننده نهایی آن را پرداخت می‌کند اما کسب‌وکارها موظف به محاسبه، دریافت و واریز آن به سازمان امور مالیاتی هستند.
عدم ثبت‌نام در نظام ارزش افزوده می‌تواند منجر به:
جریمه‌های سنگین مالیاتی
محرومیت از اعتبار مالیاتی خرید
رد دفاتر و رسیدگی علی‌الرأس
مشکلات در معاملات رسمی و فاکتور فروش
مسئولیت پرداخت بر عهده فروشنده است.
حتی اگر مشتری پرداخت نکند، فروشنده موظف است مالیات را محاسبه و به سازمان امور مالیاتی پرداخت کند
بله. کسب‌وکارها می‌توانند مالیات پرداختی خریدهای خود را به عنوان اعتبار مالیاتی از مالیات فروش کسر کنند.
