توافق قراردادی
5 . وجود توافق قراردادی، مشارکت خاص را از سرمایهگذاری در واحدهای تجاری وابسته که در آن سرمایهگذار دارای نفوذ قابل ملاحظه است، متمایز میکند (به استاندارد حسابداری شماره 20 با عنوان حسابداری سرمایهگذاری در واحدهای تجاری وابسته مراجعه شود). از نظر این استاندارد، فعالیتهای فاقد توافق قراردادی برای ایجاد کنترل مشترک، مشارکت خاص محسوب نمیشود.
6 . توافق قراردادی ممکن است به چندین راه، برای مثال به موجب قراردادی بین شرکای خاص یا به موجب صورتجلسه مذاکرات بین آنان صورت گیرد. در بعضی موارد، این توافق در اساسنامه یا سایر آییننامههای مشارکت خاص درج میشود. توافق قراردادی صرفنظر از شکل، معمولاً مکتوب و شامل موضوعات زیر است:
الف . نوع فعالیت، مدت و الزامات گزارشگری مشارکت خاص،
ب . انتصاب اعضای هیأت مدیره یا سایر ارکان ادارهکننده مشابه مشارکت خاص و حق رأی شرکای خاص،
ج . آوردههای شرکای خاص، و
د . سهم شرکای خاص از محصول، درآمدها، هزینهها یا نتایج مشارکت خاص.7 . توافق قراردادی، کنترل مشترک بر مشارکت خاص را برقرار میکند. چنین الزامی اطمینان میدهد که هیچ یک از شرکای خاص در موقعیتی نیست که به تنهایی فعالیت مربوط را کنترل کند. به موجب این توافق، تصمیمات مربوط به تأمین اهداف اساسی مشارکت خاص که مستلزم موافقت تمام شرکای خاص است و همچنین تصمیماتی که مستلزم موافقت اکثریت معینی از شرکای خاص است مشخص میشود.
8 . در توافق قراردادی ممکن است یکی از شرکای خاص به عنوان مجری یا مدیر مشارکت خاص مشخص شود. مجری، مشارکت خاص را کنترل نمیکند بلکه با توجه به سیاستهای مالی و عملیاتی که براساس توافق قراردادی مورد موافقت شرکای خاص قرار گرفته و اجرای آن به مجری محول شده است، بکار میپردازد. اگر مجری به تنهایی توان هدایت سیاستهای مالی و عملیاتی فعالیت اقتصادی را داشته باشد، در این صورت، چنین فعالیتی مشارکت خاص تلقی نمیشود بلکه به عنوان واحد تجاری فرعی مجری، محسوب میگردد.
عملیات تحت کنترل مشترک در استاندارد شماره 23
9 . عملیات بعضی از مشارکتهای خاص مستلزم استفاده از داراییها و سایر منابع شرکای خاص است. در واقع، به جای ایجاد یک واحد تجاری، هر یک از شرکای خاص، داراییهای ثابت مشهود و سایر امکانات خود را بکار میبرد، هزینهها و بدهیهای خود را تحمل و نیازهای مالی خود را با تعهد خود تأمین میکند. فعالیتهای مشارکت خاص ممکن است در کنار فعالیتهای مشابه شریک خاص و به وسیله کارکنان آن انجام پذیرد. معمولاً به موجب موافقتنامه مشارکت خاص، درآمد فروش محصول مشترک و هزینههای مشترک بین شرکای خاص تسهیم میشود.
10 . در عملیات تحت کنترل مشترک، دو یا چند شریک خاص، عملیات، منابع و مهارتهای خود را به منظور تولید، بازاریابی و توزیع مشترک محصولی خاص، با هم ترکیب میکنند. بخشهای مختلف فرایند تولید به وسیله هر یک از شرکای خاص انجام میپذیرد. هر شریک خاص مخارج خود را تحمل میکند و سهمی از درآمد محصول را دریافت میکند که به موجب توافق قراردادی تعیین شده است.
11 . شریک خاص باید در رابطه با سهم خود در عملیات تحت کنترل مشترک، اقلام زیر را در صورتهای مالی جداگانه و در نتیجه در صورتهای مالی تلفیقی خود شناسایی کند:
الف . داراییهای تحت کنترل خود و بدهیهای تحملشده توسط وی، و
ب . هزینههای تحملشده توسط خود و سهم وی از درآمد فروش کالا یا خدمات حاصل از مشارکت خاص.
12 . از آنجا که داراییها، بدهیها، درآمدها و هزینهها در صورتهای مالی جداگانه هر یک از شرکای خاص و در نتیجه در صورتهای مالی تلفیقی آنها شناسایی میشود، هنگام تهیه صورتهای مالی تلفیقی شریک خاص، انجام تعدیل یا اعمال ضوابط تلفیقی دیگری در رابطه با این اقلام ضرورت ندارد.
13 . نگهداری سوابق حسابداری جداگانه و نیز تهیه صورتهای مالی برای مشارکت خاص ممکن است ضرورت نیابد. با این وجود، شرکای خاص ممکن است برای ارزیابی عملکرد مشارکت خاص، گزارشهای مدیریت تهیه کنند.
