| مثالهای کاربردی |
| مثال 5 فرض کنید دو طرف، مشارکتی را از طریق یک واحد تجاری ثبتشده (واحد تجاری پ) سازماندهی میکنند و هر طرف دارای50 درصد منافع مالکیت است. هدف مشارکت، تولید مواد اولیه مورد نیاز طرفها برای فرایندهای تولیدی آنها است. مشارکت اطمینان میدهد که طرفها، از تجهیزاتی استفاده میکنند که مواد اولیه را به مقدار و با کیفیت معین، برای آنها تولید میکند. شکل حقوقی واحد تجاری پ (واحد ثبتشده) که فعالیتها از طریق آن هدایت میشود، نشان میدهد که داراییها و بدهیهای نگهداریشده در واحد تجاری پ، داراییها و بدهیهای واحد تجاری پ هستند. به موجب قرارداد، طرفهای مشارکت، نسبت به داراییها یا بدهیهای واحد تجاری پ، حقوق و تعهدات ندارند. بر این اساس، شکل حقوقی واحد تجاری پ و شرایط قرارداد نشان میدهد که این مشارکت، یک مشارکت خاص است. با این وجود، طرفهای مشارکت سایر جنبههای مشارکت را به شرح زیر در نظر میگیرند: طرفها توافق کردهاند که تمام محصول تولیدی واحد تجاری پ را به نسبت 50 :50 خریداری کنند. واحد تجاری پ، نمیتواند هیچ محصولی را به اشخاص ثالث بفروشد، مگر آنکه به تأیید دو طرف مشارکت برسد. از آنجا که هدف این مشارکت، تأمین محصول مورد نیاز طرفهای آن است، انتظار میرود که اینگونه فروشها به اشخاص ثالث، غیرمعمول و ناچیز باشد.قیمت محصول فروختهشده به طرفها، توسط هر دو طرف به میزانی تعیین میشود که مخارج تولید و هزینههای اداری تحملشده توسط واحد تجاری پ را پوشش دهد. بر مبنای این مدل عملیاتی، قصد این است که این مشارکت، در سطح سربهسر فعالیت کند. با توجه به الگوی بالا، واقعیتها و شرایط زیر، مربوط تلقی میشوند: تعهد طرفهای مشارکت برای خرید تمام محصول تولیدی توسط واحد تجاری پ، نشان میدهد که واحد تجاری پ، برای ایجاد جریانهای نقدی، به طرفهای مشارکت وابستگی خاص دارد، بنابراین، طرفها متعهد هستند که منابع مالی واحد تجاری پ را برای تسویه بدهیها تأمین کنند.اینکه طرفها نسبت به تمام محصول تولیدی واحد تجاری پ حقوقی دارند به این معنی است که طرفهای مشارکت، مصرفکننده هستند. بنابراین، نسبت به تمام منافع اقتصادی داراییهای واحد تجاری پ حق دارند. این واقعیتها و شرایط نشان میدهد که این مشارکت، عملیات مشترک است. اگر طرفها به جای استفاده از سهم خود از محصول در فرایند تولیدی بعد، سهم خود از محصول را به اشخاص ثالث بفروشند، نتیجهگیری درباره طبقهبندی مشارکت در این شرایط تغییر نخواهد کرد. اگر طرفهای مشارکت، شرایط قرارداد را بهگونهای تغییر دهند که مشارکت، توانایی فروش محصول به اشخاص ثالث را داشته باشد، این امر موجب میشود واحد تجاری پ، ریسکهای تقاضا، موجودی و اعتباری را به عهده گیرد. در این وضعیت، چنین تغییری در واقعیتها و شرایط، مستلزم آن است که طبقهبندی مشارکت، مجدداً ارزیابی شود. این واقعیتها و شرایط نشان میدهد که مشارکت، از نوع مشارکت خاص است. |
ب33. نمودار زیر، نشاندهنده روند ارزیابی واحد تجاری برای طبقهبندی مشارکت در شرایطی است که مشارکت از طریق شخصیت جداگانه سازماندهی شده است:
صورتهای مالی طرفهای مشارکت (بندهای 22 تا 23)
حسابداری تحصیل منافع در عملیات مشترک
ب34. هرگاه واحد تجاری منافعی در یک عملیات مشترک تحصیل کند که فعالیت آن عملیات مشترک، تشکیلدهنده یک فعالیت تجاری طبق تعریف استاندارد حسابداری 38 ترکیبهای تجاری باشد، واحد تجاری باید برای سهم خود طبق بند 20، تمام اصول حسابداری ترکیبهای تجاری مندرج در استاندارد حسابداری 38 و سایر استانداردهای حسابداری که با رهنمودهای این استاندارد تناقض ندارد را بکار گیرد و در ارتباط با ترکیب تجاری، اطلاعات الزامی طبق آن استانداردها را افشا کند. اصول حسابداری ترکیبهای تجاری که با رهنمودهای مندرج در این استاندارد تناقض ندارد شامل موارد زیر است، ولی محدود به این موارد نمیشود:
الف . اندازهگیری داراییها و بدهیهای قابل تشخیص به ارزشمنصفانه، به جز اقلامی که در استاندارد حسابداری 38 (مصوب 1398) و سایر استانداردها، مستثنی شده است.
ب . شناسایی مخارج تحصیل ترکیبهای تجاری به عنوان هزینه در دورههایی که این مخارج تحمل میشود و خدمات دریافت میگردد، به استثنای مخارج انتشار اوراق بهادار مالکانه یا بدهی که طبق استاندارد حسابداری 36 ابزارهای مالی: ارائه شناسایی میشود؛
پ . شناسایی داراییهای مالیات انتقالی و بدهیهای مالیات انتقالی که از شناخت اولیه داراییها و بدهیها ناشی میشود، به استثنای بدهیهای مالیات انتقالی ناشی از شناخت اولیه سرقفلی طبق الزام استاندارد حسابداری 38 (مصوب 1398) و استاندارد حسابداری 35 مالیات بر درآمد برای ترکیبهای تجاری.
ت . شناسایی مازاد مابهازای انتقالیافته نسبت به خالص مبالغ داراییهای قابل تشخیص تحصیلشده و بدهیهای تقبلشده در تاریخ تحصیل، در صورت وجود، به عنوان سرقفلی؛ و
ث . انجام آزمون کاهش ارزش، حداقل بطور سالانه، برای یک واحد مولد نقد که سرقفلی به آن تخصیص یافته است، و در صورت وجود شواهدی از احتمال کاهش ارزش آن واحد مولد نقد، آزمون کاهش ارزش سرقفلی تحصیلشده در ترکیب تجاری طبق استاندارد حسابداری 32 کاهش ارزش داراییها.
ب35. همچنین بندهای 22 و ب34، تنها به شرطی برای تشکیل عملیات مشترک کاربرد دارد که فعالیت تجاری موجود طبق تعریف استاندارد حسابداری 38 (مصوب 1398) ، در زمان تشکیل عملیات مشترک، توسط یکی از طرفها به عملیات مشترک اعطا شده باشد. با این وجود، در صورتی که تمام طرفهای عملیات مشترک تنها داراییها یا گروهی از داراییها را که فعالیت تجاری را تشکیل نمیدهند، در زمان تشکیل عملیات مشترک به آن عملیات اعطا کرده باشند، بندهای مزبور برای تشکیل عملیات مشترک کاربرد ندارند.
ب36. مجری عملیات مشترک ممکن است منافع خود در عملیات مشترکی که فعالیت آن، تشکیلدهنده فعالیت تجاری طبق تعریف استاندارد حسابداری 38 است را از طریق تحصیل منافع اضافی در عملیات مشترک افزایش دهد. در این موارد در صورتی که مجری عملیات مشترک، کنترل مشترک بر عملیات را حفظ کند، منافع قبلی نگهداریشده در عملیات مشترک، تجدید اندازهگیری نمیشود.
ب37. بندهای 22 و ب34 تا ب36، به شرطی برای تحصیل منافع در عملیات مشترک کاربرد ندارند که طرفهای دارای کنترل مشترک، شامل واحد تجاری تحصیلکننده منافع در عملیات مشترک، قبل و بعد از تحصیل، تحت کنترل واحد شخص یا اشخاص کنترلکننده نهایی یکسانی باشند و آن کنترل موقتی نباشد.
حسابداری فروش یا اعطای داراییها به عملیات مشترک
ب38. هرگاه واحد تجاری در عملیات مشترکی که در آن، مجری عملیات مشترک است، به انجام معامله، مانند فروش یا اعطای داراییها، با عملیات مشترک مبادرت کند، با سایر طرفهای عملیات مشترک معامله کرده است و بنابراین، مجری عملیات مشترک باید سودها و زیانهای ناشی از این معاملات را تنها به میزان منافع سایر طرفهای عملیات مشترک شناسایی کند.
ب39. هرگاه چنین معاملاتی، شواهدی مبنی بر کاهش خالص ارزش فروش داراییهایی که قرار است به عملیات مشترک فروخته یا اعطا شوند، فراهم کند یا شواهدی از کاهش ارزش آن داراییها ارائه نماید، آن زیانها باید توسط مجری عملیات مشترک بطور کامل شناسایی شود.
حسابداری خرید داراییها از عملیات مشترک
ب40. هرگاه واحد تجاری در عملیات مشترکی که در آن، مجری عملیات مشترک است، به انجام معامله، مانند خرید یا اعطای داراییها، با عملیات مشترک مبادرت کند، نباید سهم خود از سودها و زیانها را تا زمان فروش مجدد آن داراییها به اشخاص ثالث، شناسایی کند.
ب41. هرگاه چنین معاملاتی، شواهدی مبنی بر کاهش خالص ارزش فروش داراییهای خریداریشده یا شواهدی از کاهش ارزش آن داراییها فراهم کند، مجری عملیات مشترک باید سهم خود از آن زیانها را شناسایی کند.
پیوست پ: گذار
این پیوست، بخش جدانشدنی این استاندارد حسابداری است و همانند سایر بخشهای این استاندارد، لازمالاجرا است.
ین بخش با رعایت استاندارد گوگل و بیشترین پرسشهای پرتکرار برای قرارگیری در FAQ Yoast SEO طراحی شده است:
س1: استاندارد 40 حسابداری چیست؟
پاسخ: استاندارد شماره 40، اصول گزارشگری مالی واحدهای تجاری در توافقهای تحت کنترل مشترک (مشارکتها) را مشخص میکند و نحوه حسابداری حقوق و تعهدات طرفین را بر اساس نوع مشارکت تعیین مینماید.
س2: تفاوت عملیات مشترک و مشارکت خاص در استاندارد 40 چیست؟
پاسخ: در عملیات مشترک، طرفین کنترل مشترک نسبت به داراییها و بدهیهای مربوط به مشارکت دارند، اما در مشارکت خاص، طرفین فقط نسبت به خالص داراییهای مشارکت حق دارند و از روش ارزش ویژه استفاده میشود.
س3: منظور از “کنترل مشترک” در استاندارد 40 چیست؟
پاسخ: کنترل مشترک، تسهیم کنترل به صورت قراردادی است که تنها زمانی وجود دارد که تصمیمات درباره فعالیتهای مربوط، مستلزم اجماع تمام طرفهایی باشد که در کنترل سهیم هستند.
س4: دامنه کاربرد استاندارد حسابداری 40 شامل چه کسانی میشود؟
پاسخ: این استاندارد باید توسط تمام واحدهای تجاری که بهعنوان طرف یک مشارکت (با هر یک از انواع عملیات مشترک یا مشارکت خاص) فعالیت دارند، بکار گرفته شود.
این بخش بهصورت خاص برای ساختار “چگونه” (How-to) طراحی شده است تا مفاهیم بهصورت متمایز و گام به گام ارائه شوند:
چگونه استاندارد 40 حسابداری مشارکتها را در صورتهای مالی بکار ببریم؟
مرحله اول: تحلیل قرارداد و احراز کنترل مشترک
ابتدا وجود کنترل مشترک را بر اساس توافقنامههای کتبی ارزیابی کنید. کنترل مشترک فقط با اجماع تمام طرفین در مورد تصمیمگیریهای حیاتی (فعالیتهای مربوط) برقرار میشود.
مرحله دوم: تشخیص نوع مشارکت (عملیات یا خاص)
با بررسی دقیق حقوق و تعهدات ناشی از مشارکت، نوع آن را تعیین کنید. اگر طرفین مستقیماً نسبت به داراییها و بدهیهای مربوط به مشارکت حق و تعهد دارند، نوع آن عملیات مشترک است. در غیر این صورت (حق نسبت به خالص داراییها)، مشارکت خاص است.
مرحله سوم: بکارگیری روش مناسب حسابداری
اگر مشارکت از نوع عملیات مشترک است، داراییها، بدهیها، درآمدها و هزینههای خود را مستقیماً در صورتهای مالیتان شناسایی و گزارش کنید (شبیه به داراییهای خودتان).
اگر مشارکت از نوع مشارکت خاص است، باید از روش حسابداری ارزش ویژه برای گزارش حق خود نسبت به خالص داراییها استفاده نمایید.برای تصویر شاخص، از یک اینفوگرافیک با عنوان مقایسه “عملیات مشترک” و “مشارکت خاص” استفاده کنید و مشخصات زیر را وارد نمایید:
متن جایگزین (Alt Text):الزامات و مفاهیم کلیدی استاندارد 40 حسابداری مشارکتها
عنوان تصویر (Title):کاملترین راهنمای استاندارد شماره 40 مشارکتها
توضیح مختصر (Caption):
اینفوگرافیک استاندارد شماره 40: طبقهبندی عملیات مشترک در برابر مشارکت خاص
توضیح کامل (Description):
نمایی از طبقهبندی و الزامات اساسی استاندارد 40 حسابداری ایران در مورد انواع مشارکتها و نحوه اعمال کنترل مشترک بر اساس حقوق و تعهدات طرفین و تفاوت نحوه گزارشگری مالی آنها.
