ماده 3 – اختصارات و اصطلاحات

1

سازمان: سازمان امور مالیاتی کشور

2

بانک مرکزی: بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران

3

قوه قضائیه: قوه قضائیه جمهوری اسلامی ایران

4

قانون مالیات بر ارزش‌ افزوده: قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب 1400/3/2 با اصلاحات و الحاقات بعدی

5

قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان: قانون پایانه‌­های فروشگاهی و سامانه مؤدیان مصوب 1398/7/21 با اصلاحات و الحاقات بعدی آن

6

صورتحساب الکترونیکی: صورتحساب الکترونیکی موضوع بند «ث» ماده (1) قانون پایانه­‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان

7

اشخاص تجاری: اشخاص موضوع جزء (1) بند «ج» ماده (1) قانون پایانه­‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان

8

اشخاص غیرتجاری: اشخاص موضوع جزء (2) بند «ج» ماده (1) قانون پایانه‌­های فروشگاهی و سامانه مؤدیان

9

کارپوشه تجاری: کارپوشه موضوع بند «خ» ماده (1) قانون پایانه­‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان

10

کارپوشه غیرتجاری: کارپوشه موضوع بند «د» ماده (1) قانون پایانه‌­های فروشگاهی و سامانه مؤدیان

11

حساب تجاری: حساب موضوع بند «ذ» ماده (1) قانون پایانه­‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان

12

حساب غیرتجاری: حساب موضوع بند «ر» ماده (1) قانون پایانه­‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان

13

مالیات علی‌­الحساب: مالیاتی که قبل از تاریخ سررسید پرداخت مالیات، توسط اشخاص تجاری یا غیرتجاری پرداخت یا توسط پرداخت‌کنندگان وجوه به اشخاص مذکور کسر و ایصال می‌شود.

14

درآمد اتفاقی: درآمدها و کمک‌های نقدی یا معادل ریالی کمک‌های غیرنقدی بلاعوض، جایزه، هدیه، صلح غیرمعوض و نفع حاصل از معاملات محاباتی

15

قیمت فروش: ارزش ریالی زمان انتقال دارایی مندرج در صورتحساب الکترونیکی

16

قیمت خرید: ارزش ریالی زمان تملک دارایی مندرج در صورتحساب الکترونیکی

17

قیمت خرید تعدیل‌شده: حاصل‌ضرب «قیمت خرید» یا «ارزش دفتری دارایی بدون اعمال تجدید ارزیابی آن» در نسبت «شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی در تاریخ انتقال» به «شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی در دو سال بعد از تاریخ تملک». شاخص مذکور بر اساس آخرین اعلام مرکز آمار ایران در نظر گرفته می‌شود.

18

دوره تملک: مدت زمان تملک از تاریخ صدور صورتحساب الکترونیکی تملک دارایی تا تاریخ صدور صورتحساب الکترونیکی انتقال دارایی

19

عایدی سرمایه: مازاد قیمت فروش نسبت به «قیمت خرید» یا «ارزش دفتری دارایی بدون اعمال تجدید ارزیابی آن»

20

زیان سرمایه: مازاد «قیمت خرید» یا «ارزش دفتری دارایی بدون اعمال تجدید ارزیابی آن» نسبت به قیمت فروش

21

خانوار: خانوار موضوع بند (2) تبصره (8) ماده (169 مکرر) این قانون

22

محدوده شهری: موضوع قانون تعاریف محدوده و حریم شهر، روستا و شهرک و نحوه تعیین آنها مصوب 1384/10/14

23

ارز: موضوع بند «پ» ماده (1) قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز مصوب 1392/10/3 با اصلاحات و الحاقات بعدی

24

رمزپول: پول موضوع بند «ض» ماده (1) قانون بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران مصوب 1402/3/30؛ رمزارز نوعی رمزپول محسوب می‌شود.

25

رمزدارایی: نوعی دارایی رقومی (دیجیتال) رمزنگاری‌شده است که در بستر پایگاه داده اشتراکی به‌صورت متمرکز یا غیرمتمرکز ایجاد و به صورت متمرکز یا غیرمتمرکز مبادله می‌شود.

چگونه اصطلاحات کلیدی ماده 3 مالیاتی را در حسابداری دارایی‌ها پیاده‌سازی کنیم؟

تعریف «عایدی سرمایه» در قانون ایران

تعریف قانونی (بر اساس قانون مالیات‌های مستقیم – ماده ۳)

در قانون مالیات‌های مستقیم، عایدی سرمایه این‌گونه تعریف شده است:

«مازاد قیمت فروش نسبت به قیمت خرید یا ارزش دفتری دارایی بدون اعمال تجدید ارزیابی»

---

تعریف ساده و قابل فهم

عایدی سرمایه یعنی:

سودی که از فروش یک دارایی نسبت به قیمت خرید آن به دست می‌آید.

---

مثال کاربردی

اگر فردی:

• ملکی را به قیمت ۲ میلیارد تومان بخرد
• و بعد آن را به قیمت ۳ میلیارد تومان بفروشد

عایدی سرمایه:

۱ میلیارد تومان سود

---

فرمول عایدی سرمایه

عایدی سرمایه = قیمت فروش − قیمت خرید (یا ارزش دفتری تعدیل‌شده دارایی)

---

اجزای مهم در تعریف قانونی

1. قیمت فروش

ارزش دارایی در زمان انتقال (طبق صورتحساب الکترونیکی)

---

2. قیمت خرید

ارزش دارایی در زمان تملک

---

3. قیمت خرید تعدیل‌شده

اگر دارایی مدت طولانی نگهداری شود، قیمت خرید با تورم تعدیل می‌شود.

---

نکته مهم حقوقی

عایدی سرمایه = درآمد نیست

بلکه:

• سود حاصل از افزایش ارزش دارایی است
• با درآمد شغلی (مثل حقوق یا کسب‌وکار) متفاوت است

---

مثال‌های رایج عایدی سرمایه

• خرید و فروش ملک
• خرید و فروش خودرو
• خرید و فروش ارز
• خرید و فروش رمزارز
• خرید و فروش سهام

---

هدف قانون از تعریف عایدی سرمایه

• جلوگیری از سوداگری غیرمولد
• اخذ مالیات از سودهای سرمایه‌ای
• کنترل بازارهای دارایی (مسکن، ارز، خودرو)
• ایجاد عدالت مالیاتی بین درآمد و سرمایه

---

عایدی سرمایه یعنی:
اختلاف قیمت خرید و فروش دارایی که به‌عنوان سود اقتصادی شناسایی می‌شود.

تعریف رمزپول و رمزدارایی در قانون (ماده ۳ قانون مالیات‌های مستقیم + قانون بانک مرکزی)

در ماده ۳ قانون مالیات‌های مستقیم و همچنین قانون بانک مرکزی، دو مفهوم مهم در اقتصاد دیجیتال تعریف شده‌اند: رمزپول و رمزدارایی.

---

1. رمزپول چیست؟

تعریف قانونی

رمزپول طبق قانون بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران:

نوعی پول دیجیتال است که توسط بانک مرکزی ایجاد، مدیریت یا نظارت می‌شود.

---

تعریف ساده

رمزپول یعنی:
پول دیجیتالی رسمی کشور (نسخه الکترونیکی پول ملی)

---

ویژگی‌های رمزپول

• تحت نظارت بانک مرکزی است
• جایگزین پول رسمی (ریال) در بستر دیجیتال می‌شود
• قابلیت پرداخت و انتقال دارد
• امنیت و کنترل دولتی دارد

---

مثال رمزپول

• ریال دیجیتال (CBDC)
• پول الکترونیکی رسمی بانک مرکزی

---

2. رمزدارایی چیست؟

تعریف قانونی (ماده ۳)

رمزدارایی نوعی دارایی دیجیتال رمزنگاری‌شده است که:

در بستر پایگاه داده اشتراکی (متمرکز یا غیرمتمرکز) ایجاد و مبادله می‌شود.

---

تعریف ساده

رمزدارایی یعنی:
هر دارایی دیجیتال که ارزش اقتصادی دارد و با رمزنگاری منتقل می‌شود

---

ویژگی‌های رمزدارایی

• دیجیتالی و غیر فیزیکی است
• مبتنی بر رمزنگاری (Blockchain)
• قابلیت خرید و فروش دارد
• ممکن است متمرکز یا غیرمتمرکز باشد

---

مثال رمزدارایی

• بیت‌کوین (Bitcoin)
• اتریوم (Ethereum)
• توکن‌ها (NFT، Utility Token)
• سایر ارزهای دیجیتال

---

تفاوت رمزپول و رمزدارایی

ویژگی	رمزپول	رمزدارایی
صادرکننده	بانک مرکزی	شبکه‌های بلاکچین
ماهیت	پول رسمی دیجیتال	دارایی دیجیتال
پشتوانه	دولت	بازار/پروتکل
مثال	ریال دیجیتال	بیت‌کوین
کاربرد	پرداخت روزمره	سرمایه‌گذاری/تبادل

---

جایگاه در نظام مالیاتی ایران

رمزپول

• در آینده می‌تواند جایگزین پول نقد شود
• تحت نظارت کامل بانک مرکزی است
• بیشتر نقش پرداختی دارد

---

رمزدارایی

• ممکن است مشمول مالیات بر عایدی سرمایه شود
• قابل خرید و فروش در بازارهای دیجیتال
• در زمره دارایی‌های مالی محسوب می‌شود

---

نکته مهم حقوقی

رمزدارایی‌ها:

• می‌توانند مشمول مالیات شوند
• در صورت کسب سود (عایدی سرمایه) قابل بررسی مالیاتی هستند