جدول محتوا
- مقدمه در استاندارد شماره 21
- دامنه کاربرد در استاندارد شماره 21
- تعاریف در استاندارد شماره 21
- طبقهبندی اجارهها در استاندارد شماره 21
- حسابداری اجارهها توسط اجارهکننده در استاندارد شماره 21
- حسابداری اجارهها توسط اجارهدهنده در استاندارد شماره 21
- معاملات فروش و اجاره مجدد در استاندارد شماره 21
- تاریخ اجرا در استاندارد شماره 21
- مطابقت با استانداردهای بینالمللی حسابداری در استاندارد شماره 21
مقدمه در استاندارد شماره 21
1 . هدف این استاندارد، تجویز رویههای حسابداری و افشای مناسب برای اجارههای سرمایهای و عملیاتی توسط اجارهدهنده و اجارهکننده است.
2 . اجاره ابزاری است که واحد تجاری از طریق آن حقخرید یا استفاده از داراییها را بهدست میآورد. در قراردادهای اجاره به شرط تملیک، اجارهدهنده موظف است در صورت عمل به شرایط قرارداد توسط اجارهکننده، مالکیت قانونی دارایی مورد اجاره را در پایان مدت اجاره به وی انتقال دهد. بنابراین الزامات این استاندارد در مورد حسابداری قراردادهای اجاره به شرط تملیک نیز کاربرد دارد.
دامنه کاربرد در استاندارد شماره 21
3 . الزامات این استاندارد باید برای حسابداری کلیه اجارهها به استثنای موارد زیر بکار گرفته شود :
الف . قراردادهای اجاره برای اکتشاف یا بهرهبرداری از منابع طبیعی مانند نفت، گاز، جنگل، فلزات و سایر حقوق مربوط به معادن، و
ب . قراردادهای اعطای مجوز درخصوص استفاده از مواردی نظیر فیلمهای سینمایی و ویدیویی، نمایشنامه، حق اختراع، حق تألیف و نرمافزارهای رایانهای.
4 . این استاندارد، برای قراردادهایی کاربرد دارد که حق استفاده از دارایی را انتقال میدهد، حتی اگر بخش عمدهای از خدمات تعمیر و نگهداری دارایی توسط اجارهدهنده ارائه شود. ازسوی دیگر، این استاندارد برای قراردادهای خدماتی که حق استفاده از دارایی را از یک طرف قرارداد به طرف دیگر منتقل نمیکند، کاربرد ندارد.
تعاریف در استاندارد شماره 21
5 . اصطلاحات ذیل در این استاندارد با معانی مشخص زیر بکار رفته است:
اجاره موافقتنامهای است که به موجب آن، اجارهدهنده در قبال دریافت مبلغ یا مبالغ مشخصی حق استفاده از دارایی را برای مدت مورد توافق به اجارهکننده واگذار میکند.
اجاره سرمایهای عبارت است از اجارهای که به موجب آن تقریباً تمام مخاطرات و مزایای ناشی از مالکیت دارایی به اجارهکننده منتقل میشود. مالکیت دارایی ممکن است نهایتاً انتقال یابد یا انتقال نیابد.
اجاره عملیاتی به اجارهای غیر از اجاره سرمایهای اطلاق میشود.
اجاره غیر قابل فسخ نوعی اجاره است که تنها در موارد زیر قابل فسخ است:
- الف. وقوع برخی پیشامدهای احتمالی بعید،
- ب . با مجوز اجارهدهنده،
- ج . انعقاد قرارداد جدید اجاره برای همان دارایی یا دارایی مشابه، بین همان اجارهکننده و اجارهدهنده، یا
- د . پرداخت مبلغ اضافی توسط اجارهکننده، به گونهای که در آغاز اجاره در رابطه با استمرار اجاره اطمینانی معقول وجود داشته باشد.
آغاز اجاره عبارت است از تاریخ در اختیار گرفتن دارایی یا آغاز تعلق گرفتن اجارهبها، هر کدام مقدم است.
دوره اجاره عبارت از دوره غیرقابل فسخی است که اجارهکننده، دارایی مورد نظر را برای آن دوره اجاره کرده است به اضافه هر مدت زمان دیگری که اجارهکننده اختیار دارد اجاره آن دارایی را با پرداخت یا بـدون پرداخت مبلغ اضافـی ادامه دهد و در آغاز اجاره اطمینان معقولی وجود داشته باشد که اجارهکننده از این اختیار استفاده خواهد کرد.
حداقل مبالغ اجاره عبارت است از مبالغی که اجارهکننده باید در طول دوره اجاره بپردازد یا از وی انتظار میرود که پرداخت کند (به استثنای مخارج مالیات، نگهداری دارایی و خدمات که به عهده اجارهدهنده است) به اضافه:
- الف. در ارتباط با اجارهکننده، هر مبلغی که توسط وی یا هر شخص وابسته به وی تضمین شده است، یا
- ب . در ارتباط با اجارهدهنده، هر گونه ارزش باقیمانده که پرداخت آن توسط اجارهکننده یا شخص ثالثی به اجارهدهنده تضمین شده باشد.
با این حال، چنانچه اجارهکننده اختیار داشته باشد دارایی مورد اجاره را به قیمتی خریداری کند که انتظار رود به مراتب کمتر از ارزش منصفانه آن در زمان قابل استفاده بودن اختیار خرید باشد و در آغاز قرارداد نیز اطمینان معقولی درباره استفاده از این اختیار وجود داشته باشد، حداقل مبلغ اجاره عبارت از حداقل اجاره بهای قابل پرداخت در طول دوره اجاره به اضافه مبلغ مورد نیاز برای استفاده از اختیار خرید مزبور است.
ارزش منصفانه قیمتی است که برای فروش یک دارایی یا انتقال یک بدهی در معاملهای متعارف بین فعالان بازار، در تاریخ اندازهگیری قابل دریافت یا قابل پرداخت خواهد بود.
عمر اقتصادی عبارت است از :
- الف. مدت زمانی که انتظار میرود یک دارایی از لحاظ اقتصادی توسط یک یا چند کاربر قابل استفاده باشد، یا
- ب . تعداد تولید یا واحدهای مشابهی که انتظار میرود در فرایند استفاده از دارایی توسط یک یا چند استفادهکننده کسب شود.
عمر مفید عبارت است از مدت زمانی که انتظار میرود منافع اقتصادی دارایی مورد اجاره توسط واحد تجاری مصرف شود. این دوره از ابتدای دوره اجاره شروع میشود و متأثر از محدودیتهای زمانی مندرج در قرارداد اجاره نیست.
ارزش باقیمانده تضمین شده عبارت است از:
- الف. در مورد اجارهکننده، آن بخش از ارزش باقیمانده دارایی که توسط اجارهکننده یا شخص وابسته به وی تضمین گردیده است (مبلغ تضمین شده حداکثر مبلغی است که میتواند تحت هر شرایطی قابل پرداخت باشد)، و
- ب . در مورد اجارهدهنده، آن بخش از ارزش باقیمانده دارایی که توسط اجارهکننده یا شخص ثالثی تضمین شده است.
ارزش باقیمانده تضمین نشده عبارت است از آن بخش از ارزش باقیمانده دارایی که اجارهدهنده نسبت به تحقق آن اطمینان کافی ندارد یا تنها توسط شخص وابسته به اجارهدهنده تضمین شده است.
سرمایهگذاری ناخالص در اجاره عبارت است از مجموع حداقل مبالغ اجاره مربوط به اجاره سرمایهای از دید اجارهدهنده و هر گونه ارزش باقیمانده تضمین نشدهای که به وی تعلق میگیرد.
درآمد مالی کسب نشده عبارت است از تفاوت بین:
- الف. مجموع حداقل مبالغ اجاره مربوط به قرارداد اجاره سرمایهای از دید اجارهدهنده و هر گونه ارزش باقیمانده تضمین نشدهای که به وی تعلق میگیرد، و
- ب . ارزش فعلی مبلغ یاد شده در بند “ الف“ با نرخ ضمنی سود تضمینشده اجاره.
سرمایهگذاری خالص در اجاره عبارت است از سرمایهگذاری ناخالص در اجاره پس از کسر درآمد مالی کسب نشده.
نرخ ضمنی سود تضمینشده اجاره عبارت است از نرخ تنزیلی که در آغاز اجاره، سبب شود مجموع ارزش فعلی حداقل مبالغ اجاره و ارزش باقیمانده تضمین نشده دارایی با ارزش منصفانه دارایی مورد اجاره برابر شود.
نرخ فرضی استقراض برای اجارهکننده نرخ سود تضمین شدهای است که اجارهکننده ناگزیر میبود برای یک اجاره مشابه پرداخت کند یا در صورت عدم امکان تعیین آن، نرخی که اجارهکننده نا گزیر میبود در آغاز اجاره برای دریافت وامی با شرایط بازپرداخت و تضمین مشابه جهت استقراض مورد نیاز برای خرید دارایی مورد نظر متحمل شود.
