طبقهبندی اجارهها در استاندارد شماره 21
6 . در این استاندارد طبقهبندی اجارهها مبتنی بر میزان مخاطرات و مزایای ناشی از مالکیت دارایی است که به اجارهدهنده یا اجارهکننده تعلق میگیرد. مخاطرات شامل امکان وقوع زیان ناشی از ظرفیت بلااستفاده یا منسوخ شدن فناوری و کاهش در بازده دارایی به دلیل تغییر شرایط اقتصادی است. همچنین مواردی از قبیل انتظار عملیات سودآور در طول عمر اقتصادی دارایی و هر گونه سود حاصل از افزایش ارزش دارایی یا تحقق ارزش باقیمانده میتواند معرف مزایا باشد.
7 . اجارهای به عنوان اجاره سرمایهای طبقهبندی میشود که به موجب آن تقریباً تمامی مخاطرات و مزایای ناشی از مالکیت دارایی منتقل شود. اجارهای که تقریباً تمام مخاطرات و مزایای ناشی از مالکیت دارایی را منتقل نکند به عنوان اجاره عملیاتی طبقهبندی میشود.
8 . نوع اجاره (یعنی سرمایهای یا عملیاتی) به محتوای معامله و نه شکل قرارداد بستگی دارد. نمونههایی از شرایطی که در آن، یک اجاره معمولاً به عنوان اجاره سرمایهای طبقهبندی میشود، به شرح زیر است:
الف . طبق قرارداد اجاره، مالکیت دارایی در پایان دوره اجاره به اجارهکننده منتقل شود (اجاره به شرط تملیک)،
ب . اجارهکننده اختیار داشته باشد که دارایی مورد اجاره را در تاریخ اعمال اختیار خرید به قیمتی که انتظار میرود به مراتب کمتر از ارزش منصفانه دارایی در آن تاریخ باشد خریداری کند و در آغاز اجاره، انتظار معقولی وجود داشته باشد که اجارهکننده از این اختیار استفاده خواهد کرد،
ج . دوره اجاره حداقل 75 درصد عمر اقتصادی دارایی را دربر گیرد، حتی اگر مالکیت دارایی نهایتاً منتقل نشود.
د . ارزش فعلی حداقل مبالغ اجاره در آغاز اجاره حداقل برابر با 90 درصد ارزش منصفانه دارایی مورد اجاره باشد، و
ﻫ . دارایی مورد اجاره دارای ماهیت خاصی باشد به گونهای که تنها اجارهکننده بتواند بدون انجام تغییرات قابل ملاحظه، از آن استفاده کند.
9 . طبقهبندی اجارهها در آغاز اجاره صورت میگیرد. اگر در هر زمانی اجارهدهنده و اجارهکننده توافق کنند که به جای تجدید قرارداد اجاره، شرایط آن را به گونهای تغییر دهند که با توجه به معیارهای بندهای 6 تا 8 منجر به طبقهبندی متفاوتی نسبت به اجاره قبلی شود، قرارداد تجدیدنظر شده به عنوان یک قرارداد جدید تلقی میشود. تغییر در براوردها (نظیر تغییر در براورد عمر اقتصادی یا ارزش باقیمانده دارایی مورد اجاره) یا تغییر شرایط ( به طور مثال، عدم پرداخت اجاره توسط اجارهکننده) نمیتواند به عنوان دلیلی جهت تجدید طبقهبندی اجاره برای مقاصد حسابداری بکار رود.
10 . اجاره زمین و ساختمان همانند اجاره سایر داراییها به اجاره سرمایهای و عملیاتی طبقهبندی میشود. اما یکی از ویژگیهای زمین این است که معمولاً عمر اقتصادی نامحدود دارد و چنانچه انتظار نرود مالکیت آن در پایان دوره اجاره به اجارهکننده منتقل شود، تقریباً تمامی مخاطرات و مزایای ناشی از مالکیت به اجارهکننده منتقل نمیشود (مانند اجاره زمینهای وقفی). این نوع اجارهها، اجاره عملیاتی تلقی و هر گونه پرداخت اولیه در رابطه با آنها به عنوان پیشپرداخت اجاره محسوب و در طول دوره اجاره برمبنای الگوی کسب منافع مورد انتظار مستهلک میشود. پیشپرداخت یادشده در سرفصل داراییهای ثابت مشهود تحت عنوان ”پیشپرداخت زمینهای استیجاری“ منعکس میشود.
حسابداری اجارهها توسط اجارهکننده در استاندارد شماره 21
اجارههای سرمایهای
11 . اجارههای سرمایهای باید تحت عنوان دارایی و بدهی و به مبلغی معادل ارزش منصفانه دارایی مورد اجاره در آغاز اجاره یا به ارزش فعلی حداقل مبالغ اجاره، هر کدام کمتر است، در صورت وضعیت مالی اجارهکننده منعکس شود. برای محاسبه ارزش فعلی حداقل مبالغ اجاره، از نرخ ضمنی سود تضمینشده اجاره و در صورتی که تعیین نرخ ضمنی سود تضمینشده اجاره امکانپذیر نباشد از نرخ فرضی استقراض برای اجارهکننده استفاده میشود.
12 . معاملات و سایر رویدادها طبق محتوا و واقعیتهای اقتصادی و نه صرفاً شکل قانونی آنها شناسایی میشود. در مورد اجارههای سرمایهای ممکن است شکل قانونی اجاره به گونهای باشد که اجارهکننده مالکیت دارایی مورد اجاره را به دست نیاورد، اما محتوا و واقعیتهای اقتصادی مربوط به اجاره مبین آن است که اجارهکننده با تعهد پرداخت مبلغی تقریباً برابر ارزش منصفانه دارایی به اضافه هزینه مالی مربوط، منافع اقتصادی حاصل از بکارگیری دارایی مورد اجاره را برای بخش عمده عمر اقتصادی آن تحصیل میکند.
13 . چنانچه این اجارهها در صورت وضعیت مالی اجارهکننده منعکس نشود، منابع اقتصادی و تعهدات واحد تجاری کمتر از واقع ارائه و بدین ترتیب نسبتهای مالی آن نیز مخدوش میشود. بنابراین انعکاس اجارههای سرمایهای، از یک سو به عنوان دارایی و از سوی دیگر به عنوان تعهد پرداخت مبالغ اجارهبها در آینده، در صورت وضعیت مالی مناسب است.
14 . انعکاس بدهیهای مربوط به اجارههای سرمایهای به شکل مبلغ کاهنده داراییهای مربوط در صورت وضعیت مالی مجاز نیست. اگر در متن صورت وضعیت مالی، بدهیها به جاری و غیرجاری تفکیک شود، با بدهیهای مربوط به اجاره نیز به همین شکل برخورد خواهد شد.
15 . مخارج مستقیم اولیه مرتبط با هر یک از اجارههای سرمایهای از قبیل هزینههای ثبتی و تأمین تضمینهای مربوط به عنوان بخشی از مبلغ دارایی شناساییشده انعکاس مییابد.
16 . مبالغ اجاره باید بین هزینههای مالی و کاهش مانده بدهی تسهیم شود. هزینه مالی باید بهگونهای به دورههای مالی در طول دوره اجاره تسهیم شود که یک نرخ سود تضمین شده ادواری ثابت نسبت به مانده بدهی برای هر دوره ایجاد کند. در عمل برای سهولت محاسبه میتوان از نرخ تقریبی برای این منظور استفاده کرد.
17 . در هر دوره مالی اجاره سرمایهای، سبب ایجاد هزینه استهلاک دارایی و هزینههای مالی میشود. رویه استهلاک دارایی مورد اجاره باید با رویه مورد استفاده برای داراییهای استهلاکپذیر تحت تملک واحد تجاری یکسان باشد. هزینه استهلاک باید طبق استاندارد حسابداری 11 داراییهای ثابت مشهود محاسبه و شناسایی شود. اگر نسبت به تملک دارایی در پایان دوره اجاره توسط اجارهکننده، اطمینان معقولی وجود ندارد، دارایی اجارهشده باید در طول دوره اجاره یا عمر مفید آن هر کدام کوتاهتر است، مستهلک شود.
