- استانداردهای بینالمللی گزارشگری مالی تدوین شده توسط هیئت استانداردهای بینالمللی حسابداری، و
- استانداردهای حسابداری بخش عمومی تدوین شده توسط سازمان حسابرسی.
چارچوبهای گزارشگری مالی تجویز شده به موجب قوانین یا مقررات
ت-9. طبق بند 6-الف، حسابرس باید مشخص کند که آیا چارچوب گزارشگری مالی مورد استفاده در تهیه صورتهای مالی، قابل قبول است یا خیر. چارچوب گزارشگری مالی استفاده شده در تهیه صورتهای مالی با مقاصد عمومی در برخی موارد، ممکن است برای انواع مشخصی از واحدهای گزارشگر، در قوانین یا مقررات تجویز شده باشد. بطور کلی فرض بر این است که این چارچوب گزارشگری مالی برای صورتهای مالی با مقاصد عمومی تهیه شده توسط اینگونه واحدهای گزارشگر قابل قبول است، مگر اینکه نشانههایی برخلاف این فرض وجود داشته باشد. اگر چارچوب مورد نظر قابل قبول تلقی نشود، بندهای 15 و 16 کاربرد دارد.
موافقت درخصوص مسئولیتهای مدیران اجرایی (رک: بند 6-ب)
ت-10. حسابرسی طبق استانداردهای حسابرسی با این فرض انجام میشود که مدیران اجرایی و ارکان راهبری از مسئولیتهای مندرج در بند 6-ب اطلاع داشته و به آن اذعان دارند.[1] در کشور ما این مسئولیتها در قوانین و مقررات نظیر قانون تجارت تصریح شده است. استانداردهای حسابرسی در خصوص چنین مسائلی، قوانین یا مقررات را نادیده نمیگیرد. با وجود این، مفهوم حسابرسی مستقل ایجاب میکند مسئولیت تهیه صورتهای مالی یا کنترلهای داخلی مرتبط با واحد تجاری بر عهده حسابرس نباشد و اینکه حسابرس، انتظار معقولی نسبت به کسب اطلاعات ضروری برای حسابرسی داشته باشد، البته تا آنجا که مدیران اجرایی قادر به ارائه یا تهیه آن باشند. بنابراین، فرض مزبور برای اجرای حسابرسی مستقل یک فرض اساسی است. برای اجتناب از برداشت نادرست، اشراف واذعان مدیران اجرایی به این مسئولیتها به عنوان بخشی از توافق درخصوص شرایط کار حسابرسی به شرح مندرج در بندهای 9 و 10 در قرارداد حسابرسی درج و ثبت میشود.
ت-11. نحوه تقسیم مسئولیتهای گزارشگری مالی بین مدیران اجرایی و ارکان راهبری متناسب با منابع و ساختار واحد تجاری و هر گونه قوانین یا مقررات مربوط، و نقشهای مدیران اجرایی و ارکان راهبری در واحد تجاری تغییر خواهد کرد. اساساً مدیران اجرایی مسئولیت اداره امور را به عهده دارند، در حالیکه ارکان راهبری بر کار مدیران اجرایی نظارت میکنند. در برخی موارد، ارکان راهبری، مسئول تصویب صورتهای مالی یا نظارت بر کنترلهای داخلی مرتبط با گزارشگری مالی هستند یا فرض میشود چنین مسئولیتهایی دارند. در واحدهای بخش عمومی یا واحدهای تجاری بزرگ، ممکن است برخی از این مسئولیتهای نظارتی به زیرمجموعههای ارکان راهبری نظیر کمیته حسابرسی محول شود.
ت-12. طبق استاندارد 580، حسابرس باید از مدیران اجرایی بخواهد تأییدیهای کتبی مبنی بر ایفای برخی از مسئولیتهایشان ارائه کنند.[2] بنابراین، ممکن است آگاه کردن مدیران اجرایی از این موضوع مناسب باشد که انتظار میرود این تأییدیه کتبی، همراه با تأییدیههای کتبی الزامی طبق سایر استانداردهای حسابرسی و، حسب ضرورت، تأییدیههای کتبی پشتوانه سایر شواهد حسابرسی مرتبط با صورتهای مالی یا یک یا چند ادعای خاص در صورتهای مالی، دریافت شود.
ت-13. در مواردی که مدیران اجرایی، مسئولیتهای خود را نپذیرند، یا با ارائه تأییدیه کتبی مورد نظر موافقت نکنند، کسب شواهد حسابرسی کافی و مناسب توسط حسابرس میسر نخواهد شد.[3] در چنین شرایطی، پذیرش کار حسابرسی توسط حسابرس، مناسب نیست و حسابرس آن کار را نخواهد پذیرفت، مگر اینکه قوانین یا مقررات حسابرس را ملزم به پذیرش کار حسابرسی کند. در مواردی که حسابرس ملزم به پذیرش کار حسابرسی است، حسابرس ممکن است ضروری بداند اهمیت این مسائل و تأثیر آنها بر گزارش حسابرس را به مدیران اجرایی توضیح دهد.
تهیه صورتهای مالی (رک: بند 6-ب-1)
ت-14. بیشتر چارچوبهای گزارشگری مالی شامل الزاماتی در ارتباط با ارائه صورتهای مالی است. در این چارچوبها، تهیه صورتهای مالی طبق چارچوب گزارشگری مالی، شامل ارائه آن نیز میشود. در چارچوبهای ارائه منصفانه، اهمیت هدف ارائه به نحو منصفانه به اندازهای است که فرض مورد توافق با مدیران اجرایی دربرگیرنده اشاره خاص به ارائه منصفانه، طبق چارچوب گزارشگری مالی مربوط، میباشد.
کنترلهای داخلی (رک: بند 6-ب-2)
ت-15. مدیران اجرایی باید کنترلهای داخلی مربوط به تهیه و ارائه صورتهای مالی را به گونهای طراحی، اعمال و حفظ کنند که این صورتها عاری از تحریف بااهمیت ناشی از تقلب یا اشتباه باشد. کنترلهای داخلی، صرفنظر از میزان اثربخشی آنها، به دلیل محدودیتهای ذاتی خود تنها میتوانند اطمینانی معقول از دستیابی به اهداف گزارشگری مالی برای واحد تجاری فراهم کنند.[4]
ت-16. انجام حسابرسی مستقل طبق استانداردهای حسابرسی به عنوان جایگزینی برای کنترلهای داخلی لازم جهت تهیه صورتهای مالی توسط مدیران اجرایی، محسوب نمیشود. بنابراین، حسابرس باید تایید مدیران اجرایی را در این خصوص کسب کند که آنها از مسئولیتهای خود در قبال کنترلهای داخلی مطلع بوده و به آنها اذعان دارند. با این حال، تائید مسئولیتهای مذکور طبق بند 6-ب-2 به این معنی نیست که از نظر حسابرس، کنترلهای داخلی طراحی، اعمال و حفظ شده توسط مدیران اجرایی، به اهداف خود دست یافتهاند یا اینکه ضعفی در آنها وجود ندارد.
ت-17. تعیین اینکه کدام کنترلهای داخلی برای تهیه و ارائه صورتهای مالی ضروری است برعهده مدیران اجرایی است. اصطلاح ”کنترل داخلی“ دربرگیرنده طیف گستردهای از فعالیتها در قالب اجزای کنترلهای داخلی است که میتوان این اجزا را با عناوین محیط کنترلی، فرایند ارزیابی خطر توسط واحد تجاری، سیستم اطلاعاتی (شامل فرایندهای تجاری مرتبط با گزارشگری مالی و اطلاعرسانی)، فعالیتهای کنترلی، و نظارت بر کنترلها توصیف کرد. با این حال، این تقسیمبندی لزوماً چگونگی طراحی، اعمال و حفظ کنترلهای داخلی یا چگونگی طبقهبندی اجزای آن توسط واحد تجاری را نشان نمیدهد.[5] کنترلهای داخلی واحد تجاری (به ویژه، سوابق و دفاتر حسابداری یا سیستمهای حسابداری آن) منعکسکننده نیازهای مدیران اجرایی، پیچیدگی فعالیت واحد تجاری، ماهیت خطرهایی که واحد تجاری را تهدید میکند، و قوانین یا مقررات مربوط خواهد بود.
ت-18. گاه ممکن است در عمل بین سوابق و دفاتر حسابداری یا سیستمهای حسابداری از یک طرف و کنترلهای داخلی از طرف دیگر تمایز قائل شد. از آنجا که سوابق و دفاتر حسابداری یا سیستمهای حسابداری طبق بند ت-17، جزو جداییناپذیر کنترلهای داخلی به شمار میرود، در بند 6ـ ب ـ 2 در توصیف مسئولیت مدیران اجرایی به آنها اشاره خاصی نشده است. برای جلوگیری از برداشت نادرست، ممکن است حسابرس مناسب بداند، دامنه این مسئولیت را برای مدیران اجرایی شرح دهد.
اطلاعات دیگر (رک: بند 6(ب)(3) ب)
ت-19. اطلاعات دیگری که حسابرس میتواند به منظور دستیابی به اهداف حسابرسی از مدیران اجرایی درخواست کند ممکن است، حسب مورد، شامل موارد مرتبط با سایر اطلاعات طبق استاندارد 720[6] باشد.
ملاحظات خاص واحدهای تجاری کوچک (رک: بند 6-ب)
ت-20. یکی از اهداف توافق درخصوص شرایط کار حسابرسی، جلوگیری از برداشتهای نادرست از مسئولیتهای مدیران اجرایی و حسابرس است. برای مثال، هرگاه اشخاص ثالث به تهیه صورتهای مالی کمک کنند، یادآوری این نکته به مدیران اجرایی میتواند سودمند باشد که مسئولیت تهیه صورتهای مالی طبق چارچوب گزارشگری مالی همچنان برعهده آنها است.
قرارداد حسابرسی
دستیابی به توافق در مورد شرایط کار حسابرسی (رک: بند 9)
ت-21. نقشهای مدیران اجرایی و ارکان راهبری برای توافق در خصوص شرایط کار حسابرسی واحد تجاری، به ساختار راهبری واحد تجاری و قوانین یا مقررات مربوط بستگی دارد.
[1]. استاندارد حسابرسی 200، بند ت-2
[2]. استاندارد حسابرسی 580 ، ”تأییدیه کتبی مدیران (تجدیدنظر شده 1396)“ بندهای 10 و 11
[3]. استاندارد حسابرسی580، بند ت ـ 23
[4]. استاندارد حسابرسی 315، ”تشخیص و ارزیابی خطرهای تحریف بااهمیت از طریق شناخت واحد تجاری و محیط آن (تجدیدنظر شده 1393)“، بند ت-53
[5]. استاندارد حسابرسی 315، بند ت- 58 و پیوست 1
[6]. استاندارد حسابرسی720، ”مسئولیتهای حسابرس در قبال سایر اطلاعات (تجدیدنظرشده 1401)“
