شکل و محتوای قرارداد حسابرسی
ت-22. عقد قرارداد حسابرسی پیش از شروع کار حسابرسی به جلوگیری از برداشتهای نادرست و سوءتفاهم کمک میکند. اطلاعات مندرج در قرارداد حسابرسی در خصوص مسئولیتهای حسابرس میتواند مبتنی بر استاندارد 200 باشد.[1] بند 6-ب این استاندارد مسئولیتهای مدیران اجرایی را توصیف میکند. در قرارداد حسابرسی علاوه بر درج نکات الزامی شده طبق بند 10، ممکن است، برای مثال، به موارد زیر نیز اشاره شود:
- تشریح دامنه حسابرسی شامل اشاره به قوانین، مقررات، استانداردهای حسابرسی و آیین رفتار حرفهای و سایر الزامات مقرر شده توسط نهاد حرفهای ذیربط که حسابرس از آنها تبعیت میکند.
- سایر اشکال اطلاعرسانی نتایج کار حسابرسی.
- الزام حسابرس به اطلاعرسانی مسائل عمده حسابرسی در گزارش حسابرس طبق استاندارد 701[2].
- این واقعیت که حتی اگر حسابرسی طبق استانداردهای حسابرسی به گونهای مناسب برنامهریزی و انجام شده باشد، به علت محدودیتهای ذاتی حسابرسی و محدودیتهای ذاتی کنترلهای داخلی، این خطر اجتنابناپذیر وجود دارد که برخی تحریفهای بااهمیت کشف نشود.
- تمهیدات مرتبط با برنامهریزی و اجرای عملیات حسابرسی شامل ترکیب تیم حسابرسی.
- انتظار دریافت تأییدیههای کتبی از مدیران اجرایی. (به بند ت-12 نیز مراجعه شود).
- این انتظار که مدیران اجرایی دسترسی به کلیه اطلاعاتی را که آنها از آن آگاه هستند و برای تهیه صورتهای مالی مربوط تلقی میشوند، فراهم کنند، از جمله این انتظار که مدیران اجرایی دسترسی به اطلاعات مربوط به موارد افشا را فراهم نمایند.
- ارائه به موقع پیشنویس صورتهای مالی توسط مدیران اجرایی به حسابرس، شامل کلیه اطلاعات مربوط به تهیه آنها، اعم از اینکه اطلاعات مذکور متکی به دفاتر کل و معین واحد تجاری باشد یا نباشد (از جمله کلیه اطلاعات مربوط به تهیه موارد افشا) و سایر اطلاعات[3]، به منظور تسهیل تکمیل کار حسابرسی طبق جدول زمانی پیشنهادی.
- موافقت مدیران اجرایی برای آگاه کردن حسابرس از مسائلی که میتواند صورتهای مالی را تحت تاثیر قرار دهد، و مدیران اجرایی در حد فاصل زمانی بین تاریخ گزارش حسابرس تا تاریخ انتشار صورتهای مالی از آنها آگاه میشوند.
- مبنای محاسبه حقالزحمه و نحوه پرداخت آن.
- درخواست از مدیران اجرایی برای اعلام دریافت قرارداد حسابرسی و موافقت با شرایط مندرج درآن.
ت-23. در مواردی که حسابرس ملزم به اطلاعرسانی مسائل عمده حسابرسی نیست، میتواند امکان اطلاعرسانی مسائل عمده حسابرسی در گزارش حسابرس را در قرارداد حسابرسی تصریح کند تا در صورت صلاحدید خود بتواند مسائل عمده حسابرسی را گزارش کند.
ت-24. نکات زیر را نیز میتوان در صورتیکه سودمند تلقی شود در قرارداد حسابرسی درج کرد:
- چگونگی مشارکت حسابرسان بخشها و کارشناسان در جنبههای مختلف کار حسابرسی.
- چگونگی مشارکت حسابرسان داخلی و سایر کارکنان واحد تجاری.
- چگونگی ارتباط با حسابرس قبلی، در صورت وجود، در حسابرسی نخستین.
- برشمردن و توصیف مسئولیتهای حسابرس طبق قوانین، مقررات یا سایر الزامات اخلاقی مربوط که گزارشگری موارد قطعی یا مشکوک عدم رعایت قوانین و مقررات به مراجع ذیربط خارج از واحد تجاری را تصریح میکند.
- اشاره به هرگونه توافق دیگر بین حسابرس و واحد تجاری.
- در صورت ضرورت، تعهد حسابرس به ارائه کاربرگهای حسابرسی به اشخاص ثالث.
- نمونهای از قرارداد حسابرسی در پیوست استاندارد ارائه شده است.
حسابرسی بخشهای واحد تجاری
ت-25. در مواردی که حسابرس واحد تجاری اصلی، حسابرس یکی از بخشهای واحد تجاری نیز باشد، عوامل موثر بر تصمیمگیری در مورد این موضوع که آیا باید قرارداد حسابرسی مجزا برای آن بخش ارسال شود یا خیر، شامل موارد زیر است:
- اینکه منصوبکننده حسابرس بخش کیست،
- اینکه آیا گزارش حسابرس برای آن بخش به صورت جداگانه صادر میشود یا خیر،
- الزامات قانونی مربوط به انتخاب حسابرس،
- میزان مالکیت واحد تجاری اصلی در آن بخش، و
- میزان استقلال مدیران اجرایی آن بخش از واحد تجاری اصلی.
تغییر در نوع خدمت حسابرس (بندهای 11 تا 13)
ت-26. درخواست واحد تجاری از حسابرس برای تغییر نوع خدمت ممکن است به دلیل تغییر در شرایط موثر بر نیاز به خدمت مورد نظر، برداشت نادرست از ماهیت کار حسابرسی به هنگام درخواست اولیه واحد تجاری از حسابرس برای انجام کار حسابرسی، یا محدودیت در دامنه حسابرسی، اعم از محدودیتهای ایجاد شده توسط مدیران اجرایی یا شرایط موجود، انجام شود. حسابرس، طبق بند 11، باید توجیه ارائه شده برای این درخواست، به ویژه پیامدهای محدودیت در دامنه کار حسابرسی را مد نظر قرار دهد.
ت-27. تغییر در شرایط مؤثر بر نیاز واحد تجاری به خدمت مورد نظر یا برداشت نادرست از ماهیت آن خدمت که در ابتدا از حسابرس درخواست شده میتواند مبنای معقولی برای درخواست تغییر کارحسابرسی به خدمات حرفهای دیگر باشد.
ت-28. در مقابل، اگر مشخص شود درخواست تغییر مرتبط با اطلاعاتی است که درست، کامل یا رضایتبخش نیست، این تغییر میتواند نامعقول تلقی شود. به عنوان مثالی از درخواست تغییر نامعقول میتوان به مواردی اشاره کرد که حسابرس قادر به کسب شواهد کافی و مناسب در مورد دریافتنیها نیست و واحد تجاری به منظور جلوگیری از اظهارنظر مشروط یا عدماظهارنظر، از حسابرس بخواهد کار حسابرسی را به کار بررسی اجمالی تغییر دهد.
ت-29. حسابرس انتخاب شده برای انجام کار حسابرسی طبق استانداردهای حسابرسی قبل از موافقت با تغییر حسابرسی به یک کار بررسی اجمالی یا یک خدمت مرتبط، ممکن است علاوه بر موضوعات مندرج در بندهای ت-26 تا ت-28 نیاز به ارزیابی پیامدهای حقوقی و یا قراردادی تغییر داشته باشد.
ت-30. اگر حسابرس به این نتیجه برسد که توجیه منطقی برای تغییر کار حسابرسی به یک کار بررسی اجمالی یا یک خدمت مرتبط وجود دارد، بخش انجامشده از کار حسابرسی تا تاریخ تغییر ممکن است در کار جدید نیز قابل استفاده باشد؛ با این حال، کاری که انجام خواهد شد و گزارشی که صادر میشود باید متناسب با خدمت جدید باشد. برای جلوگیری از سردرگمی خواننده، در گزارش خدمت جدید، نباید به موارد زیر اشاره شود:
الف. خدمت مورد توافق قبلی، و
ب . روشهایی که ممکن است در راستای کار حسابرسی توافق شده در ابتدا، اجرا شده باشد، بجز در مواردی که کار حسابرسی به اجرای روشهای توافقی تغییر یابد که بدین ترتیب، اشاره به روشهای اجراشده، بخش عادی از گزارش محسوب میشود.
دیگر ملاحظات در پذیرش کار
الزامات قانونی یا مقرراتی مؤثر بر گزارشگری مالی (رک: بند 14)
ت-31. در برخی موارد، ممکن است الزامات قانونی یا مقرراتی بر چارچوب گزارشگری مالی تدوین شده توسط مرجع تدوین استانداردها نظیر استانداردهای حسابداری یا استانداردهای حسابداری بخش عمومی مؤثر باشد. در این موارد، چارچوب گزارشگری مالی مربوط برای بکارگیری استانداردهای حسابرسی شامل استانداردهای مصوب مرجع تدوین استانداردها و الزامات مذکور میباشد به شرط اینکه با استانداردهای مصوب مرجع تدوین استانداردها در تضاد نباشند. برای نمونه، این وضعیت ممکن است زمانی پدید آید که قوانین یا مقررات، علاوه بر موارد افشای الزامی شده طبق استانداردهای حسابداری، موارد افشای دیگری را تجویز کند یا دامنه روشهای حسابداری مجاز طبق استانداردهای مصوب مرجع تدوین استانداردها را محدود نماید.[4]
[1]. استاندارد حسابرسی 200، بندهای 3 تا 9
[2]. استاندارد حسابرسی 701، ”اطلاعرسانی مسائل عمده حسابرسی در گزارش حسابرس مستقل“
[3]. همانگونه که در استاندارد حسابرسی720، ”مسئولیتهای حسابرس در قبال سایر اطلاعات (تجدیدنظرشده 1401)“ تعریف شده است.
[4]. استاندارد حسابرسی 700، ”اظهارنظر و گزارشگری نسبت به صورتهای مالی (تجدیدنظر شده 1401)“، بند 13 شامل الزامی در مورد ارزیابی این موضوع است که آیا صورتهای مالی به میزان کافی به استانداردهای حسابداری اشاره دارد و آن را توصیف میکند.
