پیوست 2: نمونه تفصیلی روشهای مورد استفاده در بررسی اجمالی صورتهای مالی
1 . پرسوجو و روشهای تحلیلی لازم برای بررسی اجمالی صورتهای مالی را قضاوت حرفهای حسابرس تعیین میکند. روشهای زیر تنها با هدف ارائه نمونه تهیه شده است و همه آنها لزوما در هر بررسی بکار نمیرود. هدف این پیوست، ارائه یک برنامه یا چک لیست استاندارد برای اجرای بررسی اجمالی نیست.
کلیات
2 . در مورد شرایط و دامنه کار با مدیریت واحد مورد بررسی و اعضای گروه بررسی اجمالی، مذاکره کنید.
3 . قراردادی حاوی شرایط و دامنه کار، تنظیم کنید.
4 . شناختی از فعالیتهای تجاری واحد مورد بررسی و سیستم ثبت رویدادهای مالی و تهیه صورتهای مالی آن، کسب کنید.
5 . در مورد کامل، بموقع و مجاز بودن ثبت رویدادهای مالی، پرسوجو کنید.
6 . تراز آزمایشی را دریافت کنید و از مطابقت آن با دفتر کل و صورتهای مالی، اطمینان یابید.
7 . نتایج حسابرسی و بررسی اجمالی صورتهای مالی دورههای گذشته (شامل تعدیلات حسابداری حاصل از آنها) را ارزیابی کنید.
8 . درباره هرگونه تغییر عمده در واحد مورد بررسی نسبت به سال گذشته (مانند تغییرات در مالکیت یا ساختار سرمایهای آن) پرسوجو کنید.
9 . درباره رویههای حسابداری واحد مورد بررسی، پرسوجو و موارد زیر را در مورد آنها، ارزیابی کنید:
الف ـ انطباق با استانداردهای حسابداری.
ب ـ مناسب بودن نحوه بکارگیری آنها.
پ ـ یکنواختی در بکارگیری آنها و در غیر اینصورت، ارزیابی چگونگی افشای هرگونه تغییر در رویه های مزبور.
10 . صورتجلسات مجامع عمومی، هیات مدیره و کمیتههای اصلی آن را به منظور آگاهی از موضوعات حایز اهمیت از لحاظ بررسی اجمالی صورتهای مالی، مطالعه کنید.
11 . درباره چگونگی انعکاس آثار مالی مصوبات مجامع عمومی، هیات مدیره یا جلسات مشابه آن در صورتهای مالی، پرسوجو کنید.
12 . درباره وجود معاملات با اشخاص وابسته، چگونگی به حساب گرفتن این گونه معاملات و افشای مناسب آنها، پرسوجو کنید.
13 . درباره بدهیهای احتمالی و تعهدات واحد مورد بررسی، پرسوجو کنید.
14 . درباره طرحهای واگذاری داراییها یا قسمتهای عمده واحد مورد بررسی، پرسوجو کنید.
15 . نسخهای از صورتهای مالی واحد مورد بررسی را دریافت و درباره آنها با مدیریت، مذاکره کنید.
16 . کفایت افشا در صورتهای مالی و مناسب بودن طبقهبندی و نحوه ارائه آنها را ارزیابی کنید.
17 . اقلام منعکس در صورتهای مالی دوره جاری را با اقلام مقایسهای دورههای گذشته و در صورت وجود بودجهها و پیشبینیهای مالی، با آنها نیز مقایسه کنید.
18 . علل هرگونه نوسان یا عدم یکنواختی غیرعادی موجود در صورتهای مالی را از مدیریت واحد مورد بررسی، جویا شوید.
19 . آثار هریک از اشتباهات اصلاح نشده را به تنهایی یا در مجموع، ارزیابی کنید. توجه مدیریت را به اشتباهات مزبور جلب و آثار اشتباهات اصلاح نشده را بر گزارش بررسی اجمالی، تعیین کنید.
20 . تاییدیه مدیران را دریافت کنید.
وجوه نقد
21 . صورتهای مغایرت بانکی را دریافت و درباره اقلام باز قدیمی یا غیرعادی از کارکنان مربوط، پرسوجو کنید.
22 . در مورد نقل و انتقالات بین حسابهای بانکی چند روز پیش و چند روز پس از تاریخ دوره مورد بررسی، پرسوجو کنید.
23 . درباره وجود هرگونه محدودیت استفاده از وجوه نقد واحد مورد بررسی، پرسوجو کنید.
مطالبات
24 . درباره روشهای شناسایی و ثبت مطالبات تجاری، پرسوجو کنید.
25 . صورت ریز مطالبات را دریافت کنید و از مطابقت جمع آن با تراز آزمایشی، اطمینان یابید.
26 . توضیحات لازم را درباره نوسانات عمده در مطالبات نسبت به دورههای گذشته یا مبالغ پیشبینی شده، از مدیریت دریافت و ارزیابی کنید.
27 . جدول تجزیه و تحلیل سنی حسابهای دریافتنی تجاری را دریافت کنید. درباره دلیل یا دلایل وجود حسابهای غیرعادی عمده، حسابهای دارای مانده بستانکار یا سایر ماندههای غیرعادی و همچنین، قابلیت وصول حسابهای دریافتنی، پرسوجو کنید.
28 . درباره طبقهبندی مطالبات در صورتهای مالی، شامل تفکیک و طبقهبندی ماندههای غیر جاری، حسابهای با مانده بستانکار، مطالبات از سهامداران، مدیران و سایر اشخاص وابسته، با مدیریت مذاکره کنید.
29 . درباره روش شناسایی حسابهایی که به دشواری وصول میشود و چگونگی ایجاد ذخیره برای مطالبات مشکوکالوصول، پرسوجو و منطقی بودن ذخیره مزبور را بررسی کنید.
30 . درباره در گرو بودن مطالبات، پرسوجو کنید.
31 . درباره روشهای مورد استفاده برای اجرای درست آزمون انقطاع زمانی معاملات فروش و برگشت از فروش، پرسوجو کنید.
32 . درباره ماندههای بدهکار ناشی از مواد وکالای امانی نزد دیگران و همچنین، در صورت وجود چنین ماندههایی، درباره ثبتهای اصلاحی لازم برای منظور کردن مواد و کالای مزبور به حساب موجودیها، پرسوجو کنید.
33 . در مورد هرگونه اعلامیه بستانکار قابل ملاحظه (ناشی از برگشت از فروش و تخفیفات) مربوط به درآمدهای ثبت شده که پس از تاریخ ترازنامه صادر شده است و تامین ذخیره کافی از این بابت، پرسوجوکنید.
موجودیهای مواد و کالا
34 . صورت ریز موجودیهای مواد و کالا را دریافت کنید و از موارد زیر اطمینان یابید:
الف ـ مطابقت جمع صورت مزبور با تراز آزمایشی.
ب ـ تهیه شدن صورت مزبور براساس شمارش موجودیها.
35 . درباره روش شمارش موجودیهای مواد وکالا، پرسوجو کنید.
36 . چنانچه شمارش موجودیها در تاریخ ترازنامه انجام نشده باشد، درباره موارد زیر پرسوجو کنید:
الف ـ استفادهکردن یا نکردن واحد مورد بررسی از سیستم ثبت دایمی موجودیها و مقایسه متناوب مقادیرمنعکس در مدارک موجودیها با مقادیر موجود.
ب ـ وجود و استفاده از سیستم بهای تمامشده (حسابداری صنعتی) جامع و حصول اطمینان از تامین اطلاعات مورد نیاز توسط آن.
37 . درباره تعدیلات انجام شده ناشی از آخرین شمارش موجودیها، با مدیریت مذاکره کنید.
38 . درباره روشهای مورد استفاده برای کنترل انقطاع زمانی و گردش کالا، در جریان شمارش موجودیها، پرسوجو کنید.
39 . درباره مبانی ارزشیابی هر گروه از موجودیها و به ویژه حذف سود بین شعب، پرسوجو کنید. درباره ارزشیابی موجودیها طبق قاعده اقل بهای تمامشده یا قیمت بازار نیز پرسوجو کنید.
40 . یکنواختی کاربرد روشهای ارزشیابی موجودیها را شامل روشهای تخصیص مواد اولیه، دستمزد مستقیم و سربار، ارزیابی کنید.
41 . مبالغ گروههای اصلی موجودیها را با اقلام مشابه سال گذشته و مبالغ پیشبینی شده برای سال جاری مقایسه و درباره نوسانات و اختلافات عمده، پرسوجو کنید.
42 . نسبت گردش موجودیهای سال جاری را با سالهای گذشته، مقایسه کنید.
43 . درباره روشهای تشخیص موجودیهای کم گردش و ناباب و ارزشیابی این اقلام براساس قیمت بازار، پرسوجو کنید.
44 . درباره وجود اقلام امانی در انبار و در صورت وجود چنین اقلامی، درباره ثبتهای اصلاحی لازم برای خارج کردن این اقلام از موجودیها، پرسوجو کنید.
45 . در مورد هرگونه موجودیهای کالای در رهن، نگهداری شده در محلهای دیگر یا امانی نزد دیگران، پرسوجو کنید و مطمئن شوید که این گونه اقلام، به درستی به حساب گرفته شده است.
سرمایهگذاریها (شامل شرکتهای وابسته و اوراق بهادار قابل دادوستد)
46 . صورت ریز سرمایهگذاریها را به تاریخ ترازنامه دریافت و آن را با تراز آزمایشی، مطابقت کنید.
47 . درباره رویههای حسابداری استفاده شده در مورد سرمایهگذاریها، پرسوجو کنید.
48 . درباره ارزش ثبت شده سرمایهگذاریها، پرسوجو و هرگونه مسئله مربوط به قابلیت بازیافت آنها را ارزیابی کنید.
49 . درستی نحوه به حساب گرفتن سود وزیان حاصل از فروش و درآمد سرمایهگذاریها را ارزیابی کنید.
50 . درباره چگونگی طبقهبندی سرمایهگذاریها به بلند مدت و کوتاه مدت، پرسوجو کنید.
داراییهای ثابت و استهلاک
51 . جدول داراییهای ثابت حاوی بهای تمامشده و استهلاک انباشته را دریافت و با تراز آزمایشی، مطابقت کنید.
52 . درباره روشهای استهلاک و تمیز مخارج سرمایهای از مخارج جاری، پرسوجو کنید. هرگونه احتمال کاهش با اهمیت و دایمی در ارزش داراییها را ارزیابی کنید.
53 . درباره داراییهای ثابت اضافه و یا فروخته شده طی دوره و چگونگی به حساب گرفتن سود و زیان حاصل از فروش یا کنارگذاری آنها، با مدیریت گفتگو و در مورد منظور شدن کلیه این گونه معاملات در حسابها، پرسوجو کنید.
54 . درباره یکنواختی نرخها وروشهای استهلاک داراییها پرسوجو و هزینه استهلاک سال جاری را با سالهای گذشته، مقایسه کنید.
55 . درباره حقوق اشخاص ثالث نسبت به داراییهای ثابت، پرسوجوکنید.
56 . درباره انعکاس درست (طبق استانداردهای حسابداری) قراردادهای اجاره بلند مدت در صورتهای مالی، با مدیریت مذاکره کنید.
پیشپرداختها، داراییهای نامشهود و سایر داراییها
57 . جدولی حاوی نوع و ماهیت این گونه حسابها را دریافت و درباره قابلیت بازیافت آنها، با مدیریت مذاکره کنید.
58 . درباره مبانی ثبت اینگونه حسابها و روشهای مورد استفاده برای استهلاک آنها، پرسوجو کنید.
59 . حسابهای هزینه مربوط را با اقلام مشابه سالهای گذشته مقایسه و درباره مغایرات عمده، با مدیریت مذاکره کنید.
60 . درباره طبقهبندی اینگونه حسابها به بلندمدت و کوتاهمدت، با مدیریت مذاکره کنید.
تسهیلات دریافتی
61 . جدول تسهیلات دریافتی را دریافت و با تراز آزمایشی، مطابقت کنید.
62 . درباره تسهیلات دریافتی که احتمالا برخی مفاد قرارداد آنها رعایت نشده است، اقدامات مدیریت نسبت به آنها و انجام شدن اصلاحات لازم در صورتهای مالی، پرسوجو کنید.
63 . معقول بودن هزینه تسهیلات دریافتی را نسبت به مانده آن تسهیلات ارزیابی کنید.
64 . در مورد وثیقهدار بودن تسهیلات دریافتی، پرسوجو کنید.
65 . درباره طبقهبندی تسهیلات دریافتی به کوتاهمدت و بلندمدت، پرسوجو کنید.
