حقیقی و ویژگیهای مدیریتی اشخاص حقوقی (نظیر سیستمهای کنترل کیفیتی که شخص حقوقی بکار میگیرد) ممکن است برای ارزیابی حسابرس مناسب باشند.
تعیین نیاز به کارشناس حسابرس
ت-4. برای کمک به حسابرس در یک یا چند مورد زیر ممکن است بکارگیری کارشناس حسابرس ضرورت داشته باشد:
- کسب شناخت از واحد تجاری و محیط آن شامل کنترلهای داخلی.
- تشخیص و ارزیابی خطرهای تحریف بااهمیت.
- تعیین و اعمال برخوردهای کلی با خطرهای ارزیابیشده در سطح صورتهای مالی.
- طراحی و اجرای روشهای حسابرسی لازم برای برخورد با خطرهای ارزیابیشده در سطح ادعاها، شامل آزمون کنترلها یا آزمونهای محتوا.
- ارزیابی کافی و مناسب بودن شواهد حسابرسی کسبشده برای اظهارنظر نسبت به صورتهای مالی.
ت-5. هنگامی که مدیران اجرایی برای تهیه صورتهای مالی نیازمند تخصص در حوزهای غیر از حسابداری هستند، ممکن است خطرهای تحریفهای بااهمیت افزایش یابد، برای مثال، به این دلیل که موضوع مورد نظر ممکن است پیچیدگی داشته باشد یا مدیران اجرایی ممکن است دانشی در این حوزه تخصصی نداشته باشند. اگر مدیران اجرایی در تهیه صورتهای مالی دارای تخصص لازم نباشند، میتوانند به منظور کاهش این خطرها از کارشناس واحد تجاری استفاده کنند. کنترلهای مربوط شامل کنترلهای مرتبط با کار کارشناس واحد تجاری، در صورت وجود، نیز ممکن است خطرهای تحریفهای بااهمیت را کاهش دهد.
ت-6. اگر تهیه صورتهای مالی متضمن استفاده از دانش تخصصی در حوزهای غیر از حسابداری باشد، حسابرس، که در حسابداری و حسابرسی مهارت دارد، ممکن است تخصص لازم را برای حسابرسی این صورتهای مالی نداشته باشد. مدیر مسئول کار باید متقاعد شود که تیم حسابرسی و کارشناس حسابرس که عضوی از تیم حسابرسی نیست، در مجموع، توانایی و صلاحیت لازم را برای انجام کار حسابرسی دارند. [1] علاوه بر این، حسابرس باید ماهیت، زمانبندی اجرا و میزان منابع لازم برای انجام کار حسابرسی را تعیین کند.[2] به منظور کمک به رعایت الزامات این استاندارد، حسابرس ضرورت استفاده از کار کارشناس حسابرس و، در صورت استفاده، زمان و میزان استفاده از آن را مشخص میکند. به موازات پیشرفت کار حسابرسی یا در صورت تغییر شرایط، حسابرس ممکن است در تصمیمات قبلی خود در خصوص استفاده از کار کارشناس تجدیدنظر کند.
ت-7. حسابرسی که در حوزهای غیر از حسابداری و حسابرسی تخصص نداشته باشد، همچنان میتواند بدون استفاده از کارشناس حسابرس شناخت کافی از آن حوزه برای انجام حسابرسی به دست آورد. این شناخت ممکن است از طرق مختلف نظیر موارد زیر کسب شود:
- تجربه در حسابرسی واحدهای تجاری که چنین تخصصی برای تهیه صورتهای مالی آنها لازم است.
- آموزش یا ارتقای حرفهای در حوزهای خاص. این امر میتواند شامل دورههای رسمی آموزشی یا مذاکره با متخصصین در حوزه مرتبط به منظور افزایش تواناییهای حسابرس برای مواجهه با موضوعات مطرح در آن حوزه باشد. اینگونه مذاکرات متفاوت از مشورت با کارشناس حسابرس در خصوص مجموعهای مشخص از شرایط پیشآمده کاری است که در خلال آن تمامی حقایق مربوط در اختیار کارشناس قرار داده میشود تا بتواند در مورد موضوعی خاص آگاهانه نظر دهد.[3]
- مذاکره با حسابرسانی که کارهای مشابه انجام دادهاند.
ت-8. با این حال، در موارد دیگر، حسابرس ممکن است به این نتیجه برسد که استفاده از کارشناس حسابرس برای کمک به کسب شواهد حسابرسی کافی و مناسب ضروری است. ملاحظات مؤثر بر تصمیم حسابرس در مورد استفاده از کارشناس حسابرس میتواند شامل موارد زیر باشد:
- اینکه آیا مدیران اجرایی در تهیه صورتهای مالی، از کارشناس واحد تجاری استفاده کردهاند یا خیر (به بند ت-9 مراجعه شود).
- ماهیت و اهمیت موضوع شامل پیچیدگی آن.
- خطرهای تحریف بااهمیت در موضوع مورد نظر.
- ماهیت روشهای مورد انتظار در برخورد با خطرهای مشخصشده شامل شناخت و تجربه حسابرس از کار کارشناسان در رابطه با اینگونه موضوعات، و امکان دسترسی به منابع جایگزین برای کسب شواهد حسابرسی.
ت-9. در مواردی که مدیران اجرایی برای تهیه صورتهای مالی از کارشناس واحد تجاری استفاده کرده باشند، تصمیم حسابرس در خصوص استفاده از کارشناس حسابرس علاوه بر موارد مندرج در بند ت ـ 8 ممکن است تحت تاثیر عواملی نظیر موارد زیر قرار گیرد:
- ماهیت، دامنه و اهداف کار کارشناس واحد تجاری.
- اینکه کارشناس واحد تجاری در استخدام واحد تجاری است یا شخصی است که صرفاً برای ارائه خدمات مورد نظر، توسط واحد تجاری بکار گرفته شده است.
- میزان کنترل یا نفوذ مدیران اجرایی بر کار کارشناس واحد تجاری.
- صلاحیت و تواناییهای کارشناس واحد تجاری.
- اینکه آیا کارشناس واحد تجاری ملزم به رعایت استانداردهای فنی عملکرد یا سایر الزامات صنعت یا حرفه است یا خیر.
- وجود کنترلهای مرتبط با کار کارشناس واحد تجاری، در واحد تجاری.
- استاندارد 500 [4] شامل الزامات و رهنمودهایی در خصوص اثر صلاحیت، تواناییها و بیطرفی کارشناسان واحد تجاری بر قابلیت اتکای شواهد حسابرسی است.
ماهیت، زمانبندی اجرا و میزان روشهای حسابرسی
ت-10. ماهیت، زمانبندی اجرا و میزان روشهای حسابرسی با توجه به الزامات مندرج در بندهای 9 تا 13 این استاندارد برحسب شرایط تغییر میکند. برای مثال، عوامل زیر ممکن است ضرورت بکارگیری روشهای حسابرسی متفاوت یا گسترش روشهای حسابرسی را ایجاب نماید:
- کار کارشناس حسابرس به موضوع عمدهای مربوط باشد که متضمن قضاوتهای پیچیده و ذهنی است.
- حسابرس قبلاً از کار کارشناس حسابرس استفاده نکرده باشد، و شناخت قبلی از صلاحیت، تواناییها و بیطرفی آن کارشناس نداشته باشد.
- کارشناس حسابرس، بجای ارائه مشاوره برای موضوعی خاص، روشهای حسابرسی را اجرا کند که بخش لاینفکی از حسابرسی است.
- کارشناس حسابرس، شخصی برونسازمانی است، بنابراین تابع سیاستها و روشهای کنترل کیفیت مؤسسه حسابرس نیست.
سیاستها و روشهای کنترل کیفیت مؤسسه حسابرس (رک: بند 8-ث)
ت-11. کارشناس درونسازمانی ممکن است از کارکنان مؤسسه حسابرس شامل کارکنان موقت آن باشد و بنابراین تابع سیاستها و روشهای کنترل کیفیت مؤسسه طبق استاندارد کنترل کیفیت 1[5] باشد.[6] از سوی دیگر، کارشناس درونسازمانی ممکن است از کارکنان مؤسسه حسابرسی شبکهای شامل کارکنان موقت آن باشد که از سیاستها و روشهای کنترل کیفیت مشترکی با مؤسسه حسابرس بهره میبرند.
ت-12. از آنجا که کارشناس برونسازمانی عضوی از تیم حسابرسی نیست، بنابراین تابع سیاستها و روشهای کنترل کیفیت طبق استاندارد کنترل کیفیت 1 نمیباشد.[7] با این حال، در برخی موارد، قوانین یا مقررات ممکن است ملزم کرده باشد که با کارشناس برونسازمانی به عنوان عضوی از تیم حسابرسی برخورد شود و بنابراین ممکن است ملزم به رعایت الزامات اخلاقی مربوط شامل الزامات مربوط به استقلال و سایر الزامات حرفهای طبق قوانین و مقررات باشد.
ت-13. تیمهای حسابرسی میتوانند بر سیستم کنترل کیفیت مؤسسه حسابرس اتکا کنند، مگر اینکه اطلاعات ارائه شده توسط مؤسسه حسابرس یا سایرین، برخورد دیگری را ایجاب کند.[8] میزان این اتکا برحسب شرایط تغییر خواهد کرد و ممکن است ماهیت، زمانبندی اجرا و میزان روشهای حسابرسی را با توجه به موضوعاتی نظیر موارد زیر تحت تاثیر قرار دهد:
- صلاحیت و تواناییهای حاصل از اجرای برنامههای آموزشی و استخدام کارکنان جدید.
- بیطرفی، کارشناسان درونسازمانی ملزم به رعایت الزامات اخلاقی مربوط شامل الزامات مربوط به استقلال میباشند.
- ارزیابی حسابرس از کفایت کار کارشناس حسابرس. برای مثال، برنامههای آموزشی مؤسسه حسابرس ممکن است برای کارشناسان درونسازمانی، از رابطه متقابل تخصص آنها با فرایند حسابرسی شناخت مناسبی فراهم آورند. اتکا به اینگونه آموزشها و سایر فرایندهای مؤسسه حسابرس نظیر ضوابط تعیین محدوده کار کارشناسان درونسازمانی ممکن است بر ماهیت، زمانبندی اجرا و میزان روشهای حسابرسی مورد استفاده برای ارزیابی کفایت کار کارشناس حسابرس مؤثر واقع شود.
- پایبندی به الزامات قانونی و مقرراتی از طریق فرایندهای نظارتی.
- توافق با کارشناس حسابرس.
- چنین اتکایی، مسئولیت حسابرس را در خصوص رعایت الزامات این استاندارد کاهش نمیدهد.
صلاحیت، تواناییها و بیطرفی کارشناس حسابرس
ت-14. صلاحیت، تواناییها و بیطرفی کارشناس حسابرس، عواملی هستند که کفایت کار کارشناس حسابرس را برای مقاصد حسابرس به شدت تحت تأثیر قرار میدهند. صلاحیت، به ماهیت و سطح تخصص کارشناس حسابرس مربوط میشود. تواناییها، به توان کارشناس حسابرس در بکارگیری آن صلاحیت در شرایط موجود، مربوط میشود. عوامل مؤثر بر تواناییها ممکن است، برای نمونه، شامل موقعیت جغرافیایی، و در اختیار داشتن زمان و منابع باشد. بیطرفی، به آثار احتمالی جانبداری، تضاد منافع یا نفوذ سایر اشخاص بر قضاوت حرفهای یا تجاری کارشناس حسابرس مربوط میشود.
ت-15. اطلاعات مربوط به صلاحیت، تواناییها و بیطرفی کارشناس حسابرس ممکن است از منابع متفاوتی، نظیر موارد زیر، به دست آید:
- تجربه شخصی حسابرس از کار قبلی کارشناس.
- مذاکره با کارشناس.
- مذاکره با افراد دیگری که با کار کارشناس آشنا هستند.
- آگاهی از صلاحیتهای فنی کارشناس، عضویت در نهاد حرفهای یا انجمن صنعت مربوط، پروانه فعالیت وی، یا سایر اشکال شناخت برونسازمانی.
- مقالات یا کتب منتشر شده توسط کارشناس.
- سیاستها و روشهای کنترل کیفیت مؤسسه حسابرس (به بندهای ت-11 تا ت- 3 مراجعه شود).
ت-16. ارزیابی صلاحیت، تواناییها و بیطرفی کارشناس حسابرس شامل این موضوع میشود که آیا کار کارشناس منطبق بر استانداردهای فنی عملکرد یا سایر الزامات صنعت یا حرفه، برای مثال، استانداردهای اخلاقی و سایر الزامات عضویت در نهاد حرفهای یا انجمن صنعت، استانداردهای معتبر نهاد صادرکننده پروانه فعالیت، یا الزامات مقرر در قوانین یا مقررات است یا خیر.
[1]. استاندارد حسابرسی 220 ، بند 19
[2]. استاندارد حسابرسی 300، ”برنامهریزی حسابرسی صورتهای مالی(تجدیدنظر شده1392)“، بند 8-ث
[3]. استاندارد حسابرسی 220، بند 31
[4]. استاندارد حسابرسی 500، بند 8
[5] . استاندارد کنترل کیفیت ۱، ”کنترل کیفیت در مؤسسات ارائهکننده خدمات حسابرسی، سایر خدمات اطمینان بخشی و خدمات مرتبط”، بند 6-ث
[6]. استاندارد حسابرسی 220، بند 3
[7]. استاندارد کنترل کیفیت ۱، بند 6-ث
[8]. استاندارد حسابرسی 220، بند 4
