ماهیت، دامنه و اهداف کار (رک: بند 11-الف)
ت-27. هنگام توافق در خصوص ماهیت، دامنه و اهداف کار کارشناس حسابرس، اغلب ممکن است مذاکره در خصوص استانداردهای فنی عملکرد مربوط یا سایر الزامات صنعت یا حرفه که کارشناس حسابرس از آنها تبعیت خواهد کرد، سودمند باشد.
مسئولیتها و نقشهای متناظر (رک: بند 11-ب)
ت-28. توافق در خصوص مسئولیتها و نقشهای متناظر حسابرس و کارشناس حسابرس ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- اینکه آزمونهای جزئیات دادههای مبنا را حسابرس انجام میدهد یا کارشناس حسابرس.
- مجاز بودن حسابرس برای مذاکره با واحد تجاری و سایر اشخاص در خصوص یافتهها یا نتیجهگیریهای کارشناس حسابرس، و درج جزئیات یافتهها یا نتیجهگیریهای کارشناس حسابرس در بند مبانی اظهارنظر تعدیلشده در گزارش حسابرس، در موارد ضرورت (به بند ت-42 مراجعه شود).
- هر گونه توافق برای آگاه کردن کارشناس حسابرس از نتیجهگیریهای مربوط به کار آن کارشناس.
کاربرگها
ت-29. توافق درباره مسئولیتها و نقشهای متناظر حسابرس و کارشناس حسابرس ممکن است شامل توافق در خصوص دسترسی به کاربرگهای یکدیگر و نگهداری از آنها نیز باشد. هنگامی که کارشناس حسابرس عضوی از تیم حسابرسی است، کاربرگهای کارشناس بخشی از مستندات حسابرسی است. در مقابل، کاربرگهای کارشناسان برونسازمانی متعلق به خود آنها است و بخشی از مستندات حسابرسی نیست؛ به جز در مواردی که توافقی برخلاف این موضوع صورت گرفته باشد.
اطلاعرسانی (رک: بند 11-پ)
ت-30. اطلاعرسانی دو سویه اثربخش، موجب یکپارچگی مناسب ماهیت، زمانبندی اجرا و میزان روشهای کارشناس حسابرس با بخشهای دیگر کار حسابرسی میشود، و نیز تعدیل مناسب اهداف کارشناس حسابرس در جریان حسابرسی، را تسهیل میکند. برای نمونه، هنگامی که کار کارشناس حسابرس به نتیجهگیریهای حسابرس در مورد خطری عمده مربوط میشود، گزارش کتبی رسمی در خصوص نتیجهگیری کار کارشناس، و گزارشهای شفاهی به موازات پیشرفت کار حسابرسی میتواند مناسب باشد. تشخیص مدیر مسئول کار یا کارکنانی که همکاری نزدیکی با کارشناس حسابرس خواهند داشت و روشهای اطلاعرسانی بین کارشناس و واحد تجاری، به اطلاعرسانی به موقع و اثربخش، مخصوصاً در کارهای حسابرسی بزرگتر کمک میکند.
رازداری (رک: بند 11-ت)
ت-31. الزامات رازداری مندرج در آیین رفتار حرفهای که در مورد حسابرس کاربرد دارد باید در مورد کارشناس حسابرس نیز بکار گرفته شود. در قوانین و مقررات ممکن است الزامات بیشتری مقرر شده باشد. علاوه بر این، واحد تجاری ممکن است درخواست کند با کارشناسان برونسازمانی در مورد برخی الزامات رازداری توافق شود.
ارزیابی کفایت کار کارشناس حسابرس (رک: بند 12)
ت-32. ارزیابی حسابرس از صلاحیت، تواناییها و بیطرفی کارشناس حسابرس، آشنایی حسابرس با حوزه تخصص کارشناس حسابرس، و ماهیت کار انجامشده توسط کارشناس حسابرس بر ماهیت، زمانبندی اجرا و میزان روشهای حسابرسی مورد استفاده به منظور ارزیابی کفایت کار کارشناس برای مقاصد حسابرس اثر میگذارد.
یافتهها و نتیجهگیریهای کارشناس حسابرس (رک: بند 12-الف)
ت-33. روشهای ویژه ارزیابی کفایت کار کارشناس حسابرس برای مقاصد حسابرس میتواند شامل موارد زیر باشد:
- پرس و جو از کارشناس حسابرس.
- بررسی گزارشها و کاربرگهای کارشناس حسابرس.
- روشهای تأییدکننده، نظیر:
- مشاهده کار کارشناس حسابرس،
- بررسی دادههای منتشرشده، نظیر گزارشهای آماری منابع رسمی معتبر،
- دریافت تأییدیه از اشخاص ثالث برای موضوعات مرتبط،
- روشهای تحلیلی تفصیلی، و
- محاسبات مجدد.
- مذاکره با کارشناس دیگری که تخصص مرتبطی دارد، برای مثال در مواردی که یافتهها یا نتیجهگیریهای کارشناس حسابرس با سایر شواهد حسابرسی سازگار نیست.
- مذاکره با مدیران اجرایی در مورد گزارش کارشناس حسابرس.
ت-34. عوامل مربوط برای ارزیابی مربوط بودن و معقول بودن یافتهها یا نتیجهگیریهای کارشناس حسابرس، صرفنظر از نحوه ارائه، میتواند شامل بررسی این موضوع باشد که آیا یافتهها یا نتیجهگیریهای مذکور:
- به شیوهای سازگار با استانداردهای صنعت یا حرفه کارشناس حسابرس ارائه شده است یا خیر،
- به وضوح بیان شده است، از جمله به اهداف مورد توافق با حسابرس، دامنه کار انجامشده و استانداردهای بکارگرفتهشده اشاره شده است یا خیر،
- دورهای مناسب را پوشش داده و، در موارد مقتضی، رویدادهای پس از تاریخ صورتهای مالی را مورد توجه قرار داده است یا خیر،
- برای استفاده منوط به قید و شرط یا محدودیتی است یا خیر، و اگر چنین است، آیا این موارد پیامدهایی برای حسابرس دارد یا خیر، و
- مبتنی بر توجه مناسب به اشتباهات یا انحرافات پیش روی کارشناس حسابرس است یا خیر.
روشها، مفروضات و دادههای مبنا
- روشها و مفروضات (رک: بند12-ب)
ت-35. هنگامی که کار کارشناس حسابرس، ارزیابی روشها و مفروضات زیربنایی مورد استفاده مدیران اجرایی در انجام یک برآورد حسابداری (شامل مدلهای استفاده شده، حسب مورد) باشد، روشهای حسابرس به احتمال زیاد در وهله نخست بر ارزیابی این موضوع متمرکز میشود که آیا کارشناس حسابرس به اندازه کافی این روشها و مفروضات را مورد بررسی قرار داده است یا خیر. هنگامی که کار کارشناس حسابرس، انجام یک برآورد نقطهای یا انجام یک برآورد دامنهای برای حسابرس به منظور مقایسه آن با برآورد نقطهای مدیران اجرایی است، روشهای حسابرس ممکن است در وهله نخست متمرکز بر ارزیابی روشها و مفروضات مورد استفاده کارشناس حسابرس (شامل مدلهای استفاه شده، حسب مورد) باشد.
ت-36. در استاندارد 540[1] ، روشها و مفروضات مورد استفاده مدیران اجرایی در انجام برآوردهای حسابداری، شامل استفاده موردی از مدلهای بسیار تخصصی طراحی شده توسط واحد تجاری، مورد بحث قرار گرفته است. اگرچه مباحث مذکور، در زمینه کسب شواهد حسابرسی کافی و مناسب توسط حسابرس، در خصوص روشها و مفروضات مدیران اجرایی مطرح شده است، اما ممکن است افزون بر آن به حسابرس هنگام ارزیابی روشها و مفروضات کارشناس حسابرس نیز کمک کند.
ت-37. هنگامی که کارشناس حسابرس از روشها و مفروضات عمدهای در کار خود استفاده میکند، عوامل مربوط در ارزیابی حسابرس از روشها و مفروضات مذکور به این قرار است که آیا آن روشها و مفروضات:
- در حوزه تخصصی کارشناس حسابرس از پذیرش عمومی برخوردار است یا خیر،
- با الزامات چارچوب گزارشگری مربوط سازگار است یا خیر،
- به استفاده از مدلهای اختصاصی وابسته است یا خیر، و
- با روشها و مفروضات استفاده شده توسط مدیران اجرایی سازگار است یا خیر، و در صورت سازگار نبودن، دلیل و آثار بکارگیری و تفاوتهای آن با روشها و مفروضات مدیران اجرایی چیست.
- دادههای مبنای مورد استفاده توسط کارشناس حسابرس (رک: بند12-پ)
ت-38. هنگامی که کار کارشناس حسابرس شامل استفاده از دادههای مبنایی باشد که برای کار کارشناس عمده محسوب میشود، روشهایی نظیر موارد زیر میتواند در آزمون آن دادهها مورد استفاده قرار گیرند:
- تأیید منشا دادهها، شامل کسب شناخت ازکنترلهای داخلی حاکم بر دادهها، و حسب مورد آزمون کنترلهای مذکور، و در صورت لزوم، نحوه انتقال دادهها به کارشناس.
- بررسی دادهها از لحاظ کامل بودن و سازگاری درونی آنها.
ت-39. در بسیاری از موارد، حسابرس میتواند خود آزمون دادههای مبنا را انجام دهد. با این حال، در موارد دیگر، هنگامی که دادههای مبنای مورد استفاده توسط کارشناس حسابرس بر حسب حوزه تخصصی وی، بسیار فنی است، ممکن است آزمون دادههای مبنا توسط کارشناس حسابرس انجام شود. اگر آزمون دادههای مبنا توسط کارشناس حسابرس انجام شده باشد، پرس و جوی حسابرس از کارشناس مذکور، یا سرپرستی یا بررسی آزمونهای وی ممکن است شیوه مناسبی برای ارزیابی مربوط بودن، کامل بودن و صحت آن دادهها توسط حسابرس باشد.
کافی نبودن کار (رک: بند 13)
ت-40. چنانچه حسابرس به این نتیجه برسد که کار کارشناس حسابرس برای مقاصد وی کافی نیست و نمیتواند این موضوع را از طریق گسترش روشهای حسابرسی مندرج در بند 13 (که تبعاً مستلزم انجام کار بیشتر توسط کارشناس و حسابرس، یا بکارگیری یا استخدام کارشناس دیگری است)، حل و فصل کند، ممکن است ارائه اظهارنظر تعدیلشده در گزارش حسابرس طبق استاندارد 705 ضرورت یابد زیرا کسب شواهد حسابرسی کافی و مناسب میسر نگردیده است.[2]
اشاره به کار کارشناس حسابرس در گزارش حسابرس (رک: بندهای 14 و 15)
ت-41. در برخی موارد قوانین یا مقررات ممکن است اشاره به کار کارشناس حسابرس را الزامی کند، برای مثال، به قصد شفافسازی در بخش عمومی.
ت-42. در شرایطی که گزارش حسابرس شامل اظهارنظر تعدیل شده است، ممکن است اشاره به کارشناس حسابرس برای توضیح ماهیت آن تعدیل، مناسب باشد. در چنین شرایطی، حسابرس ممکن است ملزم به کسب موافقت کارشناس حسابرس، قبل از انجام این کار باشد.
[1]. استاندارد حسابرسی540، ”حسابرسی براوردهای حسابداری، شامل براوردهای حسابداری ارزش منصفانه و موارد افشای مرتبط (تجدیدنظر شده 1392)“، بندهای 8، 13 و 15
[2]. استاندارد حسابرسی 705، ”اظهارنظرهای تعدیل شده در گزارش حسابرس مستقل“، بند 6-ب
