هدر سایت مالیاتی

دسته: قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب (‌در امور مدنی)

📜⚖️🏛️ متن کامل قانون آیین دادرسی مدنی | مرجع رسیدگی به دعاوی حقوقی در دادگاه‌های عمومی و انقلاب

  • ماده ۱۰۰ قانون آئین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب ( در امور مدنی)

    ماده ۱۰۰ قانون آئین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب ( در امور مدنی)

    ماده ۱۰۰ – هرگاه در وقت تعیین شده دادگاه تشکیل نشود و یا مانعی برای رسیدگی داشته باشد، به دستور دادگاه نزدیکترین وقت رسیدگی ممکن معین خواهد شد.
    تبصره – در مواردی که عدم تشکیل دادگاه منتسب به طرفین نباشد، وقت رسیدگی حداکثر ظرف مدت دو ماه خواهد بود.


    “مانع برای رسیدگی” که در ماده ۱۰۰ به آن اشاره شده، چیست؟

    موانع رسیدگی شامل دلایل متعددی است که مانع از تشکیل صحیح دادگاه می‌شود؛ مانند: عدم حضور یا امتناع دادرس، نقص ابلاغ به یکی از طرفین، یا هر دلیل موجه دیگری که دادگاه را از رسیدگی باز دارد.

    تعهد دادگاه برای تعیین “نزدیک‌ترین وقت رسیدگی ممکن” چه معنایی دارد؟

    این عبارت به معنای تکلیف دادگاه به تسریع در تعیین جلسه بعدی است. دادگاه موظف است بلافاصله پس از رفع مانع، بدون فوت وقت اداری، وقت جدید را در اولین فرصت خالی اعلام کند.

    محدودیت زمانی “حداکثر ظرف مدت دو ماه” (تبصره) در چه شرایطی اعمال می‌شود؟

    این محدودیت فقط زمانی اعمال می‌شود که عدم تشکیل دادگاه، منتسب به طرفین نباشد. یعنی اگر مانع به دلایلی خارج از اراده طرفین (مثل فوت قاضی، بیماری قاضی، یا تعطیلی اداری) ایجاد شده باشد، وقت بعدی باید ظرف حداکثر دو ماه تعیین شود.

    اگر عدم تشکیل دادگاه به خواسته یا تقصیر طرفین (مانند عدم پرداخت هزینه دادرسی) باشد، آیا تبصره ماده ۱۰۰ همچنان اعمال می‌شود؟

    خیر. در صورتی که عدم تشکیل منتسب به طرفین باشد، دادگاه مکلف به رعایت حداکثر مهلت دو ماهه نیست، هرچند همچنان باید نزدیک‌ترین وقت ممکن را تعیین کند.


    چگونه می‌توان پس از عدم تشکیل دادگاه، بر تسریع فرآیند رسیدگی (ماده ۱۰۰) تأکید کرد؟

    1. بررسی دلیل عدم تشکیل:

      دلیل عدم تشکیل جلسه (که در صورت جلسه قید می‌شود) را بررسی کنید. اگر دلیل منتسب به طرفین نیست (مانند نقص اداری دادگاه)، به دادگاه کتباً یادآوری کنید که تعیین وقت بعدی باید حداکثر ظرف دو ماه انجام شود (تبصره ماده ۱۰۰).

    2. پیگیری مجدانه وقت جدید:

      پس از رفع مانع، به صورت مستمر از طریق سامانه‌های قضایی یا دفتر دادگاه، تعیین وقت جدید را پیگیری کنید تا اطمینان حاصل شود که “نزدیک‌ترین وقت رسیدگی ممکن” لحاظ شده است.

  • ماده ۹۹ قانون آئین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب ( در امور مدنی)

    ماده ۹۹ قانون آئین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب ( در امور مدنی)

    ماده ۹۹ – دادگاه می‌تواند جلسه دادرسی را به درخواست و رضایت اصحاب دعوا فقط برای یک‌بار به تأخیر بیندازد.


    آیا دادگاه می‌تواند بدون درخواست طرفین، جلسه را به تأخیر بیندازد؟

    خیر. ماده ۹۹ در خصوص تأخیر جلسه به دلیل خواست طرفین صحبت می‌کند که حتماً باید با درخواست و رضایت هردو باشد. البته دادگاه در موارد اضطراری یا به دلایل قانونی (مانند فوت یکی از طرفین یا نقص ابلاغ) می‌تواند راساً اقدام به تأخیر و تجدید جلسه کند.

    آیا تأخیر جلسه دادرسی به درخواست و رضایت طرفین، برای دفعات متعدد مجاز است؟

    خیر. ماده ۹۹ صراحتاً بیان می‌کند که تأخیر جلسه دادرسی با رضایت طرفین فقط برای یک‌بار مجاز است. این محدودیت قانونی برای جلوگیری از سوءاستفاده از حق و اطاله دادرسی است.

    اگر خواهان درخواست تأخیر جلسه کند اما خوانده رضایت ندهد، آیا دادگاه می‌تواند جلسه را به تأخیر بیندازد؟

    خیر. شرط اصلی اعمال ماده ۹۹، وجود درخواست و رضایت همزمان هر دو طرف دعوا (اصحاب دعوا) است. در صورت عدم رضایت یکی از طرفین، دادگاه باید رسیدگی را ادامه دهد، مگر اینکه دلایل قانونی دیگری برای تجدید جلسه وجود داشته باشد.

    چه تفاوتی بین تأخیر جلسه طبق ماده ۹۹ با تجدید جلسه به دلایل قانونی دیگر (مانند نقص ابلاغ) وجود دارد؟

    تأخیر طبق ماده ۹۹ اختیاری و ناشی از توافق طرفین است و فقط یک بار مجاز می‌باشد. اما تجدید جلسه به دلایل قانونی (اجباری) برای رفع موانع دادرسی است و محدودیت یک‌بار ندارد.


    چگونه می‌توان از حق تأخیر جلسه (ماده ۹۹) به درستی استفاده کرد؟

    1. کسب رضایت طرف مقابل:

      پیش از طرح درخواست به دادگاه، با طرف مقابل (خواهان یا خوانده) تماس بگیرید و رضایت کتبی یا شفاهی او را مبنی بر تأخیر جلسه (برای مثال به دلیل تلاش برای صلح یا تهیه مدارک) کسب نمایید.

    2. طرح درخواست مشترک:

      درخواست تأخیر را به صورت کتبی و با امضای هر دو طرف به دادگاه تقدیم کنید و اعلام نمایید که این اولین و آخرین درخواست شما برای تأخیر جلسه بر اساس ماده ۹۹ آد.م است.

    3. پیگیری جلسه بعدی:

      مطمئن شوید که تاریخ جدید جلسه دادرسی به درستی تعیین و به طرفین ابلاغ شده است.

  • ماده ۹۸ قانون آئین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب ( در امور مدنی)

    ماده ۹۸ قانون آئین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب ( در امور مدنی)

    ماده ۹۸ – خواهان می‌تواند خواسته خود را که در دادخواست تصریح کرده در تمام مراحل دادرسی کم کند، ولی افزودن آن یا تغییر نحوه دعوا یا خواسته یا درخواست در صورتی ممکن است که با دعوای طرح شده مربوط بوده و منشأ واحدی داشته باشد و تا پایان اولین جلسه آن را به دادگاه اعلام کرده باشد.

    آیا خواهان می‌تواند در مرحله تجدیدنظرخواهی، خواسته اصلی خود را افزایش دهد؟

    خیر. افزایش خواسته تنها تا پایان اولین جلسه دادرسی امکان‌پذیر است. بنابراین در مرحله تجدیدنظرخواهی، امکان افزایش یا تغییر خواسته وجود ندارد و خواهان صرفاً می‌تواند آن را کاهش دهد.

    تغییر نحوه دعوا به چه معناست و چه زمانی مجاز است؟

    تغییر نحوه دعوا می‌تواند شامل تغییر عنوان خواسته یا روش رسیدگی باشد (مثلاً تبدیل مطالبه خسارت به مطالبه غرامت یا تغییر از دعوای استرداد مال به دعوای ابطال سند). این تغییر تنها تا پایان جلسه اول، مشروط بر ارتباط و منشأ واحد بودن با دعوای اولیه، مجاز است.

    منظور از شرط “منشأ واحدی داشته باشد” چیست؟

    یعنی خواسته جدید (افزایش یا تغییریافته) باید از همان واقعه حقوقی یا رابطه حقوقی که خواسته اولیه بر آن استوار بود، ناشی شده باشد. مثلاً هر دو خواسته ناشی از یک قرارداد معین باشند.

    آیا کاهش خواسته (مثلاً کاهش مبلغ مطالبه) دارای محدودیت زمانی است؟

    خیر. ماده ۹۸ صراحتاً بیان می‌کند که خواهان می‌تواند خواسته خود را در تمام مراحل دادرسی کاهش دهد.


    چگونه می‌توان از حق تغییر خواسته (ماده ۹۸) به صورت قانونی استفاده کرد؟

    1. برای افزایش یا تغییر خواسته:

      در اولین لایحه یا شفاهی در اولین جلسه دادرسی، درخواست خود را مبنی بر افزایش یا تغییر خواسته مطرح کنید.

    2. برای افزایش یا تغییر خواسته:

      در درخواست خود، حتماً ارتباط و منشأ واحد بودن خواسته جدید با خواسته اولیه (مانند استناد به یک قرارداد یا یک واقعه) را به صورت شفاف به دادگاه توضیح دهید.

    3. برای کاهش خواسته:

      درخواست کاهش خواسته (مثلاً انصراف از بخشی از ادعا یا تقلیل مبلغ) را در هر مرحله‌ای از دادرسی که مایل هستید، کتباً به دادگاه ارائه دهید.

  • ماده ۹۷ قانون آئین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب ( در امور مدنی)

    ماده ۹۷ قانون آئین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب ( در امور مدنی)

    ماده ۹۷ – در صورتی که خوانده تا پایان جلسه اول دادرسی دلایلی اقامه کند که دفاع از آن برای خواهان جز با ارائه اسناد جدید مقدور نباشد، در صورت تقاضای خواهان و تشخیص موجه بودن آن از سوی دادگاه، مهلت مناسب داده خواهد شد.


    خواهان در چه صورتی می‌تواند طبق ماده ۹۷ درخواست مهلت کند؟

    زمانی که خوانده تا پایان جلسه اول دادرسی، دلایلی را اقامه کند که دفاع خواهان از آن دلایل مستلزم ارائه اسناد جدیدی باشد که خواهان از قبل نداشته یا امکان ارائه آن را نداشته است.

    چه زمانی خواهان باید درخواست مهلت برای ارائه اسناد جدید را مطرح کند؟

    این درخواست باید فوری و پس از اقامه دلایل جدید توسط خوانده و در همان جلسه دادرسی مطرح شود، زیرا این دلایل تا پایان جلسه اول ارائه شده‌اند.

    آیا دادگاه موظف به پذیرش درخواست مهلت خواهان است؟

    خیر. اعطای مهلت منوط به تشخیص موجه بودن درخواست توسط دادگاه است. دادگاه باید احراز کند که واقعاً دفاع از دلایل خوانده، بدون اسناد جدید، برای خواهان مقدور نیست.

    هدف از اعطای این مهلت به خواهان چیست؟

    هدف، تضمین اصل تساوی سلاح‌ها (برابری حقوقی) در دادرسی است. اگر خوانده با ارائه دلایل جدید، خواهان را غافلگیر کند، خواهان باید فرصت داشته باشد تا دفاع مستند و مؤثری ارائه دهد.


    چگونه خواهان می‌تواند از حق درخواست مهلت (ماده ۹۷) به درستی استفاده کند؟

    1. طرح صریح و فوری درخواست:

      به محض شنیدن دلایل جدید خوانده، باید شفاهی یا کتبی درخواست مهلت کنید و صراحتاً اعلام نمایید که دلایل خوانده نیازمند ارائه اسناد جدید توسط شماست.

    2. اثبات موجه بودن:

      در درخواست خود، توضیح دهید که چرا این اسناد قبلاً قابل ارائه نبوده‌اند (مثلاً به دلیل عدم اطلاع از دلایل جدید خوانده) و چرا بدون آن‌ها، دفاع امکان‌پذیر نیست.

    3. تعیین مهلت مناسب:

      از دادگاه بخواهید که مهلتی مناسب و مشخص تعیین کند تا امکان جمع‌آوری و ارائه اسناد جدید در جلسه بعدی فراهم شود.

  • ماده ۹۶ قانون آئین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب ( در امور مدنی)

    ماده ۹۶ قانون آئین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب ( در امور مدنی)

    ماده ۹۶ – خواهان باید اصل اسنادی که رونوشت آنها را ضمیمه دادخواست کرده است در جلسه دادرسی حاضر نماید. خوانده نیز باید اصل و رونوشت اسنادی را که می‌خواهد به آنها استناد نماید در جلسه دادرسی حاضر کند. رونوشت اسناد خوانده باید به تعداد خواهان‌ها به‌علاوه یک نسخه باشد. یک نسخه از رونوشت‌های یادشده در پرونده بایگانی و نسخه دیگر به طرف تسلیم می‌شود.

    در مورد این ماده، هرگاه یکی از اصحاب دعوا نخواهد یا نتواند در دادگاه حاضر شود، چنانچه خواهان است باید اصل اسناد خود را، و اگر خوانده است اصل و رونوشت اسناد را به وکیل یا نماینده خود برای ارائه در دادگاه و ملاحظه طرف بفرستد و الا در صورتی که آن سند عادی باشد و مورد تردید و انکار واقع شود، اگر خوانده باشد از عداد دلایل او خارج می‌شود و اگر خواهان باشد و دادخواست وی مستند به ادله دیگری نباشد، در آن خصوص ابطال می‌گردد.

    در صورتی که خوانده به واسطه کمی مدت یا دلایل دیگر نتواند اسناد خود را حاضر کند، حق دارد تأخیر جلسه را درخواست نماید. چنانچه دادگاه درخواست او را مقرون به صحت دانست، با تعیین جلسه خارج از نوبت نسبت به موضوع رسیدگی می‌نماید.


    تفاوت تکلیف خواهان و خوانده در ارائه اسناد در جلسه دادرسی چیست؟

    خواهان باید اصل اسنادی را که قبلاً رونوشت آن‌ها را ضمیمه دادخواست کرده، در جلسه حاضر کند. خوانده باید اصل و رونوشت اسنادی را که می‌خواهد به آن‌ها استناد کند، در جلسه حاضر نماید.

    پیامد عدم ارائه اصل سند توسط خواهان چیست؟

    خواهان باید اصل اسنادی را که قبلاً رونوشت آن‌ها را ضمیمه دادخواست کرده، در جلسه حاضر کند. خوانده باید اصل و رونوشت اسنادی را که می‌خواهد به آن‌ها استناد کند، در جلسه حاضر نماید.

    پیامد عدم ارائه اصل سند توسط خواهان چیست؟

    اگر خوانده اصل سند عادی مورد استناد را حاضر نکند، و آن سند مورد تردید یا انکار خواهان واقع شود، دادگاه آن سند را از عداد دلایل او خارج می‌کند و دفاع خوانده در آن خصوص پذیرفته نخواهد شد.

    چه شرایطی برای درخواست تأخیر جلسه توسط خوانده جهت ارائه اسناد وجود دارد؟

    خوانده می‌تواند به دلیل کمی مدت یا دلایل دیگر درخواست تأخیر جلسه کند. اگر دادگاه درخواست او را مقرون به صحت تشخیص دهد، با تعیین جلسه خارج از نوبت، به موضوع رسیدگی می‌نماید تا حق دفاع خوانده تضییع نشود.


    چگونه می‌توان از طریق استناد به ماده ۹۶، از تضییع حق دفاع جلوگیری کرد؟

    1. برای خواهان (جلوگیری از ابطال دادخواست):

      اگر به هر دلیل نمی‌توانید در جلسه حاضر شوید، حتماً اصل اسناد را توسط وکیل یا نماینده به دادگاه ارسال کنید. اگر اسناد دیگری برای اثبات دعوا دارید، آن‌ها را نیز ارائه دهید تا ابطال کل دادخواست رخ ندهد.

    2. برای خوانده (استفاده از حق تأخیر):

      اگر به تازگی مطلع شده‌اید و زمان کافی برای جمع‌آوری اسناد اصلی را ندارید، قبل از جلسه یا در ابتدای جلسه، درخواست تأخیر جلسه را با ذکر دلایل موجه (مانند مسافرت بودن سند یا نیاز به استعلام) به دادگاه ارائه دهید.

  • ماده ۹۵ قانون آئین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب ( در امور مدنی)

    ماده ۹۵ قانون آئین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب ( در امور مدنی)

    ماده ۹۵ – عدم حضور هریک از اصحاب دعوا و یا وکیل آنان در جلسه دادرسی مانع رسیدگی و اتخاذ تصمیم نیست. در موردی که دادگاه به اخذ توضیح از خواهان نیاز داشته باشد و نامبرده در جلسه تعیین شده حاضر نشود و با اخذ توضیح از خوانده هم دادگاه نتواند رأی بدهد، همچنین در صورتی که با دعوت قبلی هیچ‌یک از اصحاب دعوا حاضر نشوند و دادگاه نتواند در ماهیت دعوا بدون اخذ توضیح رأی صادر کند، دادخواست ابطال خواهد شد.


    در چه صورتی، عدم حضور خواهان منجر به ابطال دادخواست می‌شود؟

    این امر منوط به سه شرط اصلی است: ۱. حضور خواهان یا وکیل او به موجب قرار دادگاه یا مفاد اخطاریه (برای ادای توضیح، سوگند یا پرسش) لازم اعلام شده باشد. ۲. خواهان یا وکیل او حاضر نشوند و لایحه کتبی نیز نفرستاده باشند. ۳. دادگاه بدون اخذ توضیح از خواهان، نتواند رسیدگی نماید.

    آیا عدم حضور خواهان در جلسه اول دادرسی (که حضورش لازم اعلام نشده) منجر به ابطال دادخواست می‌شود؟

    خیر. ماده ۹۵ ناظر به جلساتی است که حضور خواهان برای ارائه توضیح یا سوگند لازم اعلام شده است. در جلسه‌ای که حضور لازم نیست، عدم حضور مانع رسیدگی نیست و دادگاه بر اساس مدارک موجود رأی می‌دهد

    اگر خوانده در جلسه‌ای که حضورش لازم اعلام شده، حاضر نشود، چه پیامدی دارد؟

    ماده ۹۵ فقط در مورد خواهان حکم به ابطال دادخواست می‌دهد. عدم حضور خوانده در جلسه (حتی اگر حضورش لازم باشد) مانع رسیدگی نیست، اما دادگاه اظهارات و دفاعیات او را نمی‌شنود و بر اساس مدارک موجود، رسیدگی را ادامه می‌دهد.

    آیا پس از صدور قرار ابطال دادخواست طبق ماده ۹۵، خواهان می‌تواند مجدداً همان دعوا را مطرح کند؟

    بله. قرار ابطال دادخواست یک تصمیم شکلی است که به ماهیت دعوا نمی‌پردازد و مانع طرح مجدد همان دعوا توسط خواهان نیست.


    چگونه می‌توان از ابطال دادخواست (ماده ۹۵) جلوگیری کرد؟

    1. بررسی دقیق اخطاریه:

      به محض دریافت اخطاریه، قسمت “شرح وظایف و الزامات” را بررسی کنید تا مطمئن شوید که لزوم حضور شخصی (یا وکیل) در آن قید شده است یا خیر.

    2. ارسال لایحه جایگزین:

      اگر به هر دلیل امکان حضور وجود ندارد، حتماً یک لایحه کتبی جامع تنظیم و ارسال کنید. اگر حضور برای ادای توضیح لازم بوده، در لایحه توضیحات کامل را ارائه دهید.

    3. تجدیدنظرخواهی:

      در صورتی که دادگاه علیرغم ارسال لایحه یا وجود دلایل موجه، حکم به ابطال دادخواست داد، خواهان می‌تواند نسبت به قرار ابطال دادخواست (در مهلت قانونی) تجدیدنظرخواهی نماید.

  • ماده ۹۴ قانون آئین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب ( در امور مدنی)

    ماده ۹۴ قانون آئین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب ( در امور مدنی)

    ماده ۹۴ – هریک از اصحاب دعوا می‌توانند به جای خود وکیل به دادگاه معرفی نمایند، ولی در مواردی که دادرس حضور شخص خواهان یا خوانده یا هر دو را لازم بداند، این موضوع در برگ اخطاریه قید می‌شود. در این‌صورت شخصاً مکلف به حضور خواهند بود.


    آیا حضور وکیل در جلسه دادرسی، همیشه کفایت از حضور شخص موکل می‌کند؟

    بله. اصل بر کفایت حضور وکیل است. اما اگر دادرس به تشخیص خود، حضور شخص موکل (خواهان یا خوانده یا هر دو) را برای اموری مانند ادای توضیح یا استماع اظهارات، لازم بداند، حضور وکیل کفایت نمی‌کند.

    الزام دادرس به حضور شخص طرفین دعوا باید چگونه به آن‌ها ابلاغ شود؟

    ماده ۹۴ تصریح می‌کند که لزوم حضور شخص باید در برگ اخطاریه قید شود. این قید، حضور را برای مخاطب اخطاریه الزامی می‌کند.

    در صورت لزوم حضور شخص، اگر فقط وکیل حاضر شود و موکل حضور نیابد، چه پیامدی دارد؟

    در این حالت، دادگاه به دلیل عدم تبعیت از دستور قانونی، ممکن است مطابق با ماده ۹۵ عمل کند؛ یعنی اگر خواهان علیرغم لزوم حضور، حاضر نشود، دادخواست او ابطال شده و اگر خوانده حاضر نشود، تأثیری در رسیدگی ندارد و دادگاه بدون حضور او رسیدگی می‌کند.

    چه مواردی موجب می‌شود دادرس حضور شخص خواهان یا خوانده را لازم بداند؟

    این موارد معمولاً شامل نیاز به استماع اظهارات مستقیم طرفین، تلاش برای سازش و صلح و سازش، ادا و توضیح در مورد یک واقعه خاص، یا انجام سوگند یا اتیان قسم است.


    چگونه می‌توان در یک پرونده، از حق توکیل وکیل (ماده ۹۴) به درستی استفاده کرد؟

    1. بررسی اخطاریه:

      پیش از هر جلسه، اخطاریه صادره را به دقت بررسی کنید. اگر در آن قید شده باشد که “حضور شخص خواهان/خوانده الزامی است”، حتماً شخصاً حاضر شوید.

    2. معرفی وکیل رسمی:

      برای استفاده از حق توکیل، وکیل باید حتماً وکیل رسمی دادگستری باشد و وکالت‌نامه معتبر داشته باشد.

    3. حضور توأمان:

      اگر اخطاریه بر لزوم حضور شخصی تأکید نکرده است، نیازی به حضور موکل نیست؛ اما اگر وکیل و موکل هر دو حاضر باشند، مانعی وجود ندارد.

  • ماده ۹۳ قانون آئین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب ( در امور مدنی)

    ماده ۹۳ قانون آئین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب ( در امور مدنی)

    ‌فصل چهارم – جلسه دادرسی


    ماده ۹۳ – اصحاب دعوا می‌توانند در جلسه دادرسی حضور یافته یا لایحه ارسال نمایند.


    آیا حضور اصحاب دعوا در جلسه دادرسی الزامی است؟

    خیر. طبق ماده ۹۳، حضور اصحاب دعوا حق آن‌ها است و الزامی نیست. آن‌ها می‌توانند به جای حضور، لایحه ارسال کنند. البته در مواردی که دادگاه حضور را لازم تشخیص دهد، ممکن است مطابق ماده ۹۵ آد.م دستور حضور صادر کند.

    آیا ارسال لایحه، جایگزین حضور در جلسه دادرسی است؟

    بله. ارسال لایحه کتبی که در آن تمام دفاعیات و مستندات قید شده باشد، به عنوان دفاع قانونی طرف دعوا تلقی شده و از حق حضور وی کفایت می‌کند.

    آیا وکیل دادگستری می‌تواند به جای موکل خود (اصیل) در جلسه حاضر شود یا لایحه دهد؟

    بله. وکیل دادگستری به عنوان نماینده قانونی موکل، حق دارد در جلسه دادرسی حاضر شود و از موکل دفاع کند و همچنین می‌تواند لایحه کتبی ارسال نماید.

    اگر خواهان یا خوانده نه در جلسه حاضر شود و نه لایحه‌ای ارسال کند، چه اتفاقی می‌افتد؟

    عدم حضور یا عدم ارسال لایحه مانع رسیدگی دادگاه نیست. دادگاه با توجه به اوراق موجود در پرونده رأی صادر می‌کند. البته در مورد خواهان، در صورت عدم حضور در برخی جلسات، ممکن است قرار ابطال دادخواست (موضوع ماده ۹۵ آد.م) صادر شود.


    چگونه می‌توان از حق حضور یا ارسال لایحه (ماده ۹۳) به نحو احسن استفاده کرد؟

    1. انتخاب حضور:

      اگر دعوا نیاز به بحث شفاهی، پاسخگویی به سؤالات قاضی و ارائه توضیح فوری در مورد ادله دارد، حضور در جلسه ارجح است.

    2. انتخاب ارسال لایحه:

      اگر دلایل شما کتبی و مستند است و یا زمان کافی برای حضور ندارید، یک لایحه جامع تنظیم کنید که شامل دفاعیات شکلی (ایرادات) و ماهوی باشد و آن را پیش از جلسه دادرسی به ثبت برسانید.

  • ماده ۹۲ قانون آئین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب ( در امور مدنی)

    ماده ۹۲ قانون آئین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب ( در امور مدنی)

    ماده ۹۲ – در مورد ماده (۹۱) دادرس پس از صدور قرار امتناع از رسیدگی با ذکر جهت، رسیدگی نسبت به مورد را به دادرس یا دادرسان دیگر دادگاه محول می‌نماید.
    چنانچه دادگاه فاقد دادرس به تعداد کافی باشد، پرونده را برای تکمیل دادرسان یا ارجاع به شعبه دیگر نزد رئیس شعبه اول ارسال می‌دارد و در صورتی که دادگاه فاقد شعبه دیگر باشد، پرونده را به نزدیک‌ترین دادگاه هم‌عرض ارسال می‌نماید.


    “قرار امتناع از رسیدگی” چیست و توسط چه کسی صادر می‌شود؟

    این قرار توسط دادرس صادر می‌شود و زمانی است که دادرس بر اساس جهات قانونی (مانند موارد رد دادرس) احساس کند که بی‌طرفی او در رسیدگی به پرونده خدشه‌دار می‌شود و قانوناً نباید به آن پرونده رسیدگی کند.

    چه شرایطی موجب امتناع دادرس از رسیدگی می‌شود؟

    جهات امتناع از رسیدگی، همان جهات رد دادرس (موضوع مواد قبلی) هستند که شامل وجود رابطه خویشاوندی، سابقه قضاوت قبلی در همان پرونده، داشتن نفع در موضوع دعوا یا سابقه دوستی و دشمنی خاص با یکی از طرفین می‌شود.

    در صورتی که دادگاه فاقد دادرس کافی یا شعبه دیگر باشد، پرونده به کجا ارسال می‌گردد؟

    در این شرایط، پرونده ابتدا نزد رئیس شعبه اول دادگاه ارسال می‌شود تا در صورت امکان به شعبه دیگر ارجاع گردد؛ اگر شعبه دیگری وجود نداشته باشد، پرونده به نزدیک‌ترین دادگاه هم‌عرض فرستاده می‌شود.

    آیا قرار امتناع از رسیدگی قابل اعتراض است؟

    معمولاً تصمیم دادرس مبنی بر امتناع از رسیدگی، جزو قرارهایی است که قابل تجدیدنظرخواهی نیست، اما ارجاع پرونده تضمین می‌کند که رسیدگی به وسیله یک قاضی بی‌طرف انجام شود.


    چگونه می‌توان پس از صدور قرار امتناع، مسیر پرونده (ماده ۹۲) را پیگیری کرد؟

    1. بررسی دلیل امتناع:

      از دادرس یا دفتر شعبه دلیل امتناع از رسیدگی را جویا شوید تا مطمئن شوید که امتناع بر اساس جهات قانونی صورت گرفته است.

    2. پیگیری ارجاع داخلی:

      پیگیری کنید که پرونده به سرعت به دادرس دیگر همان شعبه یا شعبه دیگری در همان دادگاه ارجاع شده و تعیین وقت جدید صورت گیرد.

    3. پیگیری ارجاع خارجی:

      اگر پرونده به دلیل نبود شعبه دیگر به نزدیک‌ترین دادگاه هم‌عرض ارسال شد، باید شماره ثبت جدید پرونده در دادگاه مقصد را دریافت کرده و پیگیری‌های بعدی را در آن مرجع انجام دهید.

  • ماده ۹۱ قانون آئین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب ( در امور مدنی)

    ماده ۹۱ قانون آئین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب ( در امور مدنی)

    ماده ۹۱ – دادرس در موارد زیر باید از رسیدگی امتناع نموده و طرفین دعوا نیز می‌توانند او را رد کنند:

    الف – قرابت نسبی یا سببی تا درجه سوم از هر طبقه بین دادرس با یکی از اصحاب دعوا وجود داشته باشد.
    ب – دادرس قیم یا مخدوم یکی از طرفین باشد و یا یکی از طرفین مباشر یا متکفل امور دادرس یا همسر او باشد.
    ج – دادرس یا همسر یا فرزند او، وارث یکی از اصحاب دعوا باشد.
    د – دادرس سابقاً در موضوع دعوا به عنوان دادرس، داور، کارشناس یا گواه اظهارنظر کرده باشد.
    ه – بین دادرس و یکی از طرفین و یا همسر یا فرزند او دعوی حقوقی یا جزایی مطرح باشد و یا در سابق مطرح بوده و از تاریخ صدور حکم قطعی دو سال نگذشته باشد.
    و – دادرس یا همسر یا فرزند او دارای نفع شخصی در موضوع مطروح باشند.


    در صورتی که خوانده هم ایراد و هم پاسخ ماهوی داشته باشد، دادگاه ابتدا به کدام مورد رسیدگی می‌کند؟

    دادگاه مکلف است نخست به ایراد رسیدگی کند (تأیید ماده ۸۸). این اولویت‌بندی از این جهت است که اگر ایراد وارد باشد، دیگر نیازی به ورود به ماهیت دعوا نخواهد بود.

    چه زمانی دادگاه به ماهیت دعوا و پاسخ ماهوی خوانده رسیدگی می‌کند؟

    دادگاه تنها در صورتی به ماهیت دعوا رسیدگی می‌کند که ایراد مطرح شده توسط خوانده، مردود شناخته شود.

    آیا خوانده می‌تواند از طرح ایرادات صرف نظر کرده و صرفاً پاسخ ماهوی دهد؟

    بله. خوانده می‌تواند از حق ایراد صرف نظر کرده و مستقیماً وارد دفاع ماهوی شود (انکار، تردید یا ارائه ادله دفاعی)

    پاسخ ماهوی خوانده به دعوا شامل چه مواردی است؟

    پاسخ ماهوی شامل تمام ادله و دفاعیاتی است که خوانده برای رد خواسته خواهان ارائه می‌دهد؛ مانند ارائه دلیل پرداخت دین، یا ارائه مدارک برای اثبات عدم وجود رابطه حقوقی مدنظر خواهان و غیره.


    چگونه می‌توان لایحه دفاعی را به گونه‌ای تنظیم کرد که هم شامل ایراد باشد و هم پاسخ ماهوی (ماده ۹۱)؟

    1. تفکیک بخش‌های لایحه:

      لایحه دفاعیه را به دو بخش اصلی تفکیک کنید: بخش اول: ایرادات شکلی و ماهوی (موضوع ماده ۸۴) و بخش دوم: دفاعیات ماهوی و پاسخ به خواسته.

    2. دفاع مشروط:

      در بخش پاسخ ماهوی، صراحتاً قید کنید که این دفاع ماهوی مشروط به مردود شناختن ایرادات شکلی توسط دادگاه است.

    3. تکمیل دفاعیه:

      خوانده باید در بخش دفاع ماهوی، تمام دلایل و مستندات خود را برای اثبات بی حقی خواهان ارائه دهد تا در صورت رد ایرادات، دادرسی ماهوی سریع‌تر پیش برود.