جدول محتوا
- ماده ۱ قانون پایانههای فروشگاهی و سامانه مؤدیان | تعریف سازمان، سامانه مؤدیان، صورتحساب الکترونیکی و اشخاص مشمول
- ماده ۱- نص صریح ماده 1 ق.پ.ف
- ج- اشخاص مشمول:
- پرسش و پاسخ متداول درباره ماده ۱ قانون پایانههای فروشگاهی و سامانه مؤدیان
- چگونه ماده ۱ قانون پایانههای فروشگاهی و سامانه مؤدیان را در عمل اجرا کنیم؟
- تفسیر تحلیلی محور ماده ۱ قانون پایانههای فروشگاهی و سامانه مؤدیان
ماده ۱ قانون پایانههای فروشگاهی و سامانه مؤدیان | تعریف سازمان، سامانه مؤدیان، صورتحساب الکترونیکی و اشخاص مشمول
ماده ۱-نص صریح ماده 1 ق.پ.ف
در این قانون، اصطلاحات زیر در معانی مشروحه مربوط به کار میروند:
الف- سازمان:
سازمان امور مالیاتی کشور
ب- پایانه فروشگاهی:
رایانه، دستگاه کارتخوان بانکی (pos)، درگاه پرداخت الکترونیکی یا هر وسیله دیگری که امکان اتصال به شبکههای الکترونیکی پرداخت رسمی کشور و سامانه مؤدیان را داشته و از قابلیت صدور صورتحساب الکترونیکی برخوردار باشد.
پ- سامانه مؤدیان:
سامانه ای است تحت مدیریت سازمان که در آن به هر شخص حقیقی و حقوقی حسب مورد مطابق مقررات این قانون، کارپوشههای تجاری یا غیرتجاری یا هر دو اختصاص یافته و تبادل اطلاعات میان اشخاص مذکور و سازمان، صرفاً از طریق آن انجام میشود. اشخاص مذکور می توانند با استفاده از هرگونه سخت افزار یا نرم افزار اعم از رایانه شخصی، پایانه فروشگاهی، سامانههای ابری یا هر وسیله دیگری که حافظه مالیاتی به آن متصل شده باشد، به سامانه مؤدیان متصل شوند.
مرجع نهائی ثبت، صدور و استعلام صورتحساب الکترونیکی، سامانه مؤدیان می باشد.
ت- حافظه مالیاتی:
نوعی حافظه الکترونیکی است که برای ثبت و نگهداری اطلاعات مندرج در صورتحسابهای الکترونیکی و انتقال آن به سامانه مؤدیان مورد استفاده قرار می گیرد. حافظه مالیاتی میتواند به شکل سخت افزاری یا نرم افزاری باشد. حافظه مالیاتی تحت نظارت سازمان، توسط صادرکننده صورتحساب الکترونیکی مورد استفاده قرار می گیرد. هر حافظه مالیاتی باید دارای شماره شناسه یکتا باشد. شناسه یکتای حافظه مالیاتی توسط سازمان اختصاص داده می شود.
ث- صورتحساب الکترونیکی:
صورتحساب یا کاربرگ (فرم) الکترونیکی دارای شماره منحصر به فرد مالیاتی که اطلاعات مندرج در آن، در حافظه مالیاتی ذخیره میشود. مشخصات و اقلام اطلاعاتی صورتحساب الکترونیکی، توسط سازمان تعیین و اعلام میشود. در مواردی که از دستگاه کارتخوان بانکی یا درگاه پرداخت الکترونیکی به عنوان پایانه فروشگاهی استفاده می شود، رسید یا گزارش الکترونیکی پرداخت خرید صادره در حکم صورتحساب الکترونیکی است.
ج- اشخاص مشمول:
1- اشخاص تجاری:
کلیه اشخاص حقیقی موضوع فصل دوم از باب سوم قانون مالیاتهای مستقیم و کلیه اشخاص حقیقی که از طریق اشتغال به مشاغل موضوع «فصل چهارم از باب سوم قانون مالیاتهای مستقیم» درآمد تحصیل میکنند و کلیه اشخاص حقیقی مشمول «ماده (۷۷) قانون مالیاتهای مستقیم» و همچنین کلیه اشخاص حقوقی ایرانی دارای فعالیتهای انتفاعی یا غیرانتفاعی و کلیه اشخاص حقوقی غیرایرانی که در ایران دارای شعبه، نماینده یا کارگزار یا امثال آنها هستند.
در این قانون هرگاه از عبارتهای «مؤدی» و «مؤدیان» استفاده میشود، مراد اشخاص مذکور در این جزء است.
2- اشخاص غیرتجاری:
کلیه اشخاص حقیقی در کلیه مناطق کشور از جمله مناطق آزاد تجاری – صنعتی و ویژه اقتصادی که دارای «شماره ملی» یا «شماره اختصاصی (فراگیر) اتباع خارجی» هستند.
در این قانون هرگاه از عبارت «مصرفکننده نهایی» استفاده میشود، مراد اشخاص مذکور در این جزء است.
هر شخص غیرتجاری در صورت ثبتنام در نظام مالیاتی، نسبت به فعالیتهای موضوع جزء (1) این بند شخص تجاری محسوب میشود.
چ- شرکتهای معتمد ارائهکننده خدمات مالیاتی:
اشخاص حقوقی دارای پروانه هستند که حسب ضوابط و دستورالعملهای ابلاغی سازمان، نسبت به ارائه مشاوره و آموزشهای لازم به مؤدیان، نصب و پشتیبانی تجهیزات مورد نیاز برای ارائه خدمات مالیاتی از قبیل خدمات مربوط به صدور صورتحساب الکترونیکی و سایر امور غیر حاکمیتی (به تشخیص سازمان) با سازمان همکاری می کنند.
ح- کارگروه راهبری سامانه مؤدیان:
به منظور سیاستگذاری در چهارچوب این قانون و با رعایت اسناد بالادستی و ایجاد هماهنگی بین نهادهای ذی ربط و نیز تدوین استانداردهای تبادل اطلاعات، در چهارچوب ملی تعامل پذیری اطلاعات، کارگروهی با حضور نمایندگان تام الاختیار سازمان و وزارتخانههای «ارتباطات و فناوری اطلاعات»، «صنعت، معدن و تجارت» و «اطلاعات» و بانک مرکزی تشکیل می شود.
نمایندگان عضو کارگروه راهبری سامانه مؤدیان باید از میان کارکنان دستگاههای اجرائی مذکور انتخاب شوند.
کارگروه راهبری سامانه مؤدیان به ریاست رئیس سازمان تشکیل میشود.
مصوبات این کارگروه پس از تأیید وزیران امور اقتصادی و دارایی و ارتباطات و فناوری اطلاعات لازمالاجراء میباشد.
خ- کارپوشه تجاری:
کارپوشهای که در سامانه مؤدیان صرفاً به «اشخاص تجاری» اختصاص مییابد. در این قانون هرجا واژه «کارپوشه» به کار رفته، منظور کارپوشه تجاری است. به هر شخص تجاری یک «کارپوشه تجاری» یکتا تخصیص مییابد.
د- کارپوشه غیرتجاری:
کارپوشهای که در سامانه مؤدیان به «اشخاص غیرتجاری» اختصاص مییابد؛ به هر شخص غیرتجاری یک «کارپوشه غیرتجاری» یکتا تخصیص مییابد.
ذ- حساب تجاری:
هرگونه حساب اعم از ارزی و ریالی متعلق به اشخاص تجاری نزد اشخاص موضوع بند «الف» ماده (۱۱) این قانون، حساب تجاری محسوب میشود.
ر- حساب غیرتجاری:
هرگونه حساب اعم از ارزی و ریالی متعلق به اشخاص غیرتجاری نزد اشخاص موضوع بند «الف» ماده (۱۱) این قانون، حساب غیرتجاری محسوب میشود.
| عنوان | مقدار |
|---|---|
| وضعیت | معتبر (دائمی – دارای تغییرات یا الحاقات) |
| مرجع تصویب | مجلس شورای اسلامی |
| تاریخ تصویب | 1398/07/21 |
| تاریخ لازمالاجرا | 1398/09/02 |
| ردیف | شماره مصوبه | تاریخ تصویب | مرجع صدور | نوع مقرره | موضوع | اجزای مرتبط |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 2/153304 | 1404/08/21 | وزیر امور اقتصادی و دارایی | آییننامه | آییننامه مربوط به نوع دفاتر، اسناد و مدارک و نحوه ارائه برای رسیدگی و تشخیص درآمد مشمول مالیات | ماده 1، 5، 6، 7 |
| 2 | 51091 | 1401/03/22 | وزیر امور اقتصادی و دارایی | آییننامه | آییننامه موضوع ماده 26 قانون پایانههای فروشگاهی و سامانه مؤدیان | ماده 1 |
| 3 | 29716 | 1399/03/13 | وزیر امور اقتصادی و دارایی | دستورالعمل | دستورالعمل موضوع ماده 20 قانون پایانههای فروشگاهی و سامانه مؤدیان | ماده 1 |
| 4 | 29630 | 1399/03/13 | وزیر امور اقتصادی و دارایی | آییننامه | آییننامه موضوع ماده 26 قانون پایانههای فروشگاهی و سامانه مؤدیان | — |
| 5 | 230761 | 1394/12/04 | وزیر امور اقتصادی و دارایی | آییننامه | آییننامه نوع دفاتر، اسناد و مدارک و نحوه ارائه برای رسیدگی مالیاتی | ماده 1 |
| 6 | 200/1403/53 | 1403/11/18 | رئیس کل سازمان امور مالیاتی کشور | بخشنامه | رفع ابهام درباره تغییر مقادیر فیلدهای اطلاعات بارگذاری شده از سامانه مؤدیان | بند 2، 3 |
| 7 | 200/60755/د | 1403/08/16 | رئیس کل سازمان امور مالیاتی کشور | بخشنامه | چگونگی حسابرسی اظهارنامه مالیات بر ارزش افزوده دوره اجرای سامانه مؤدیان | مقدمه و بندهای 1 تا 12 |
| 8 | 200/1401/28 | 1401/05/12 | رئیس کل سازمان امور مالیاتی کشور | ابلاغیه فنی | ابلاغ سند ویژگیها و مشخصات فنی پایانههای فروشگاهی (حافظه مالیاتی) | — |
| 9 | 200/1401/24 | 1401/05/04 | رئیس کل سازمان امور مالیاتی کشور | بخشنامه | دستورالعمل نحوه استرداد مالیات و عوارض موضوع تبصره (2) بند (الف) ماده (9) قانون ارزش افزوده | — |
| 10 | 268/24616/د | 1403/04/11 | رئیس مرکز تنظیم مقررات سامانه مؤدیان | اطلاعیه | اطلاعرسانی مزایای تسریع در اقدامات صورتحسابهای فروش بهار 1403 (شماره 41) | — |
| 11 | 268/24617/د | 1403/04/11 | رئیس مرکز تنظیم مقررات سامانه مؤدیان | اطلاعیه | اطلاعرسانی مزایای تسریع در اقدامات صورتحسابهای فروش بهار 1403 (شماره 42) | — |
| 12 | 268/13175/د | 1403/03/01 | رئیس مرکز تنظیم مقررات سامانه مؤدیان | اطلاعیه | در خصوص سریال داخلی صورتحساب الکترونیکی سال جدید (شماره 31) | — |
| 13 | 88573 | 1401/05/09 | چند وزیر | مصوبه کارگروه | مصوبات کارگروه راهبری سامانه مؤدیان | کل متن |
| 14 | 149404/ت59396هـ | 1400/11/23 | هیئت وزیران | تصویبنامه | عضویت و ثبت معاملات در سامانه مؤدیان برای فعالان مناطق آزاد و ویژه اقتصادی | کل متن |
| 15 | 134560/ت59381هـ | 1400/10/28 | هیئت وزیران | تصویبنامه (آییننامه اجرایی) | آییننامه استرداد مالیات و عوارض کالاهای همراه مسافران و بلیط پروازهای خارجی | کل مصوبه |
| ردیف | شماره مصوبه | تاریخ تصویب | مرجع صدور | موضوع رأی | نتیجه |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | ۱۴۰۳۳۱۳۹۰۰۰۰۲۲۴۱۳۳۹ | 1403/09/17 | هیأت تخصصی مالیاتی، بانکی دیوان عدالت اداری | رد خواسته ابطال اطلاعیه شماره ۱۰ سازمان امور مالیاتی به شماره ۱۸۵۸۲ مورخ ۱۴۰۱/۱۲/۲۲ با موضوع مراحل بهروزرسانی سامانه صدور صورتحساب الکترونیکی | رد درخواست ابطال |
| 2 | ۱۴۰۲۳۱۳۹۰۰۰۰۲۳۲۲۳۵۰ | 1402/09/06 | هیأت تخصصی مالیاتی، بانکی دیوان عدالت اداری | رد خواسته ۱- ابطال تعریف «حافظه میانی» در بند سوم ویژگیها و مشخصات فنی پایانههای فروشگاهی (۱۴۰۱/۰۳/۰۱) ۲- ابطال تعریف حافظه میانی در بند چهارم دستورالعمل مربوطه | رد درخواست ابطال |
| 3 | ۱۴۰۱۰۹۹۷۰۹۰۵۸۱۰۳۳۳ | 1401/02/20 | هیأت عمومی دیوان عدالت اداری | ابطال ماده ۴ مصوبه جلسه هجدهم شماره 1/54209 مورخ ۱۳۹۹/۰۹/۱۵ و ماده ۲ مصوبه جلسه نوزدهم شماره 1/179022 مورخ ۱۳۹۹/۱۰/۲۱ شورای اجرایی فناوری اطلاعات | ابطال مقرره |
| 4 | ۱۴۰۱۰۹۹۷۰۹۰۵۸۱۰۱۱۴ | 1401/01/20 | هیأت عمومی دیوان عدالت اداری | ابطال جزء (ث) و (ح) ماده ۲ دستورالعمل شماره 29716 مورخ ۱۳۹۹/۰۳/۱۳ وزارت امور اقتصادی و دارایی | ابطال مقرره |
| ردیف | شماره اطلاعیه / نامه | تاریخ تصویب | مرجع صدور | موضوع | اجزای مرتبط | نوع سند |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 212/20722 | 1402/11/09 | مدیران کل | ارسال تصویر دادنامه شماره 140231390002649576 مورخ 1402/10/12 هیأت تخصصی مالیاتی بانکی دیوان عدالت اداری | کل متن | اطلاعیه اداری |
پرسش و پاسخ متداول درباره ماده ۱ قانون پایانههای فروشگاهی و سامانه مؤدیان
این ماده اصطلاحات پایه مثل پایانه فروشگاهی، سامانه مؤدیان، حافظه مالیاتی، کارپوشه و حساب تجاری/غیرتجاری را تعریف میکند.
خیر؛ هر وسیلهای که به شبکه پرداخت رسمی و سامانه مؤدیان متصل شود و صورتحساب الکترونیکی صادر کند، پایانه فروشگاهی است.
تمام اطلاعات صورتحسابهای الکترونیکی در حافظه مالیاتی ذخیره و از آنجا به سامانه مؤدیان ارسال میشود.
شخص تجاری مشمول تکالیف مالیاتی و صدور صورتحساب است؛ شخص غیرتجاری مصرفکننده نهایی است، مگر اینکه در نظام مالیاتی ثبتنام کند.
حسابهای متعلق به اشخاص تجاری، حساب تجاری و حسابهای متعلق به اشخاص غیرتجاری، حساب غیرتجاری محسوب میشوند.
چگونه ماده ۱ قانون پایانههای فروشگاهی و سامانه مؤدیان را در عمل اجرا کنیم؟
برای اجرای درست این قانون، باید ابتدا جایگاه خود (تجاری یا غیرتجاری) را بشناسید، سپس ابزار و حسابهای خود را با تعاریف ماده ۱ منطبق کنید.
- تشخیص نوع شخص (تجاری یا غیرتجاری)
بررسی کنید آیا مشمول مشاغل، شرکتها یا فعالیتهای انتفاعی هستید یا صرفاً مصرفکننده نهایی.
- شناسایی پایانههای فروشگاهی مورد استفاده
تمام کارتخوانها، درگاهها و نرمافزارهایی را که برای دریافت وجه استفاده میکنید، فهرست کنید.
- دریافت و اتصال حافظه مالیاتی
برای پایانههای خود حافظه مالیاتی دارای شناسه یکتا تهیه و آن را به سامانه مؤدیان متصل کنید.
- فعالسازی کارپوشه در سامانه مؤدیان
کارپوشه تجاری یا غیرتجاری خود را در سامانه مؤدیان فعال و اطلاعات هویتی را تکمیل کنید.
- صدور صورتحساب الکترونیکی مطابق استاندارد سازمان
از این پس تمام فروشها و خدمات مشمول را فقط با صورتحساب الکترونیکی ثبت و ارسال کنید.
- تفکیک و استفاده صحیح از حسابهای تجاری و غیرتجاری
دریافتها و پرداختهای شغلی را فقط از طریق حسابهای تجاری انجام دهید و حسابهای شخصی را جدا نگه دارید.
تفسیر تحلیلی محور ماده ۱ قانون پایانههای فروشگاهی و سامانه مؤدیان
ماده ۱ این قانون در واقع «سنگبنای مفهومی» کل نظام جدید مالیاتی کشور است. قانونگذار در این ماده تلاش کرده ابتدا زبان مشترکی میان مؤدیان، سازمان امور مالیاتی و ارائهدهندگان خدمات مالیاتی ایجاد کند. به همین دلیل، ماده ۱ صرفاً یک فهرست تعاریف نیست؛ بلکه چارچوب ذهنی و عملیاتی کل قانون را تعیین میکند.
1) هدف اصلی ماده ۱: ایجاد شفافیت ساختاری در اقتصاد
این ماده با تعریف دقیق اصطلاحاتی مانند «پایانه فروشگاهی»، «سامانه مؤدیان»، «حافظه مالیاتی» و «صورتحساب الکترونیکی»، عملاً مسیر را برای شفافسازی تراکنشها، حذف فرار مالیاتی و استانداردسازی تبادل اطلاعات باز میکند. این تعاریف باعث میشود هیچ مؤدی نتواند به بهانه ابهام در مفاهیم، از اجرای قانون سر باز بزند.
2) اهمیت ماده ۱ برای کسبوکارها
این ماده مشخص میکند که چه کسانی مشمول هستند و چه کسانی نیستند. بهویژه با تفکیک «اشخاص تجاری» و «اشخاص غیرتجاری»، قانونگذار عملاً دامنه شمول قانون را بسیار گسترده کرده است. این گستردگی باعث میشود:
- تقریباً تمام فعالان اقتصادی، چه کوچک و چه بزرگ، در نهایت باید به سامانه مؤدیان متصل شوند.
- هر ابزار پرداخت یا فروش (POS، درگاه اینترنتی، نرمافزار فروشگاهی، رایانه شخصی و…) در صورت اتصال به حافظه مالیاتی، «پایانه فروشگاهی» محسوب میشود.
این نگاه گسترده، یکی از مهمترین نقاط تحول در نظام مالیاتی ایران است.
3) نقش کلیدی «حافظه مالیاتی»
حافظه مالیاتی در این ماده بهعنوان قلب عملیات ثبت و انتقال اطلاعات معرفی شده است. این مفهوم برای سئو و هوش مصنوعی بسیار مهم است، زیرا:
- یک مفهوم تخصصی و کمتر توضیحدادهشده در وب فارسی است.
- هر سایتی که محتوای دقیق و تحلیلی درباره آن ارائه کند، بهسرعت در نتایج جستجو جایگاه میگیرد.
- موتورهای هوش مصنوعی نیز برای پاسخدهی به کاربران، به چنین محتوای ساختاریافتهای نیاز دارند.
4) صورتحساب الکترونیکی: پایان عصر فاکتورهای کاغذی
ماده ۱ با تعریف «صورتحساب الکترونیکی» عملاً اعلام میکند که:
- فاکتورهای کاغذی دیگر اعتبار قانونی ندارند.
- هر فاکتور باید دارای شناسه یکتا باشد.
- ثبت و ذخیرهسازی آن باید در حافظه مالیاتی انجام شود.
این تعریف، پایه اصلی دیجیتالیسازی کامل فرآیند فروش و گزارشدهی مالیاتی است.
5) پیامدهای اجرایی ماده ۱
این ماده مسیر را برای موارد زیر هموار میکند:
- اتصال اجباری همه ابزارهای فروش به سامانه مؤدیان
- ایجاد کارپوشه تجاری و غیرتجاری برای هر شخص
- امکان رصد لحظهای تراکنشها
- حذف گزارشهای دستی و سنتی
- کاهش اختلافات مالیاتی و افزایش عدالت مالیاتی
به بیان ساده، ماده ۱ «زیرساخت قانونی» یک انقلاب دیجیتال در نظام مالیاتی ایران است
