هدر سایت مالیاتی

دسته: آرا دیوان عدالت اداری

آخرین سنگر دفاع از حقوق مودیان! ⚖️ در این بخش، نحوه طرح شکایت در دیوان، آرای وحدت رویه و روند ابطال بخشنامه‌های غیرقانونی سازمان امور مالیاتی را با تحلیل وحید اکبری بررسی کرده‌ایم تا عدالت مالیاتی را به جریان بیندازید. ✨

  • ابطال بخشنامه شماره ۱۴۹۷۱/۲۳۰/د-۱۳۹۲/۶/۳ و بند ۵-۱ دستورالعمل شماره ۲۳۷۲۰/۲۰۰-۱۳۹۱/۱۱/۳۰ سازمان امور مالیاتی کشور


    گردش کار پرونده


    شاکی: شرکت سیمان آذر آبادگان خوی

    مرجع رسیدگی: هیأت عمومی دیوان عدالت اداری

    موضوع شکایت و خواسته: ابطال بخشنامه شماره ۱۴۹۷۱/۲۳۰/د-۱۳۹۲/۶/۳ و بند ۵-۱ دستورالعمل شماره ۲۳۷۲۰/۲۰۰-۱۳۹۱/۱۱/۳۰ سازمان امور مالیاتی کشور


    متن گردش کار

    شرکت سیمان آذر آبادگان خوی به مدیریت آقای محمدصالح نبی‌زاده اصل، به موجب دادخواست و لایحه تکمیلی درخواست ابطال بخشنامه شماره ۱۴۹۷۱/۲۳۰/د-۱۳۹۲/۶/۳ و بند ۵-۱ دستورالعمل شماره ۲۳۷۲۰/۲۰۰-۱۳۹۱/۱۱/۳۰ سازمان امور مالیاتی کشور را داشته و در جهت تبیین خواسته اعلام کرده است:

    ریاست محترم دیوان عدالت اداری

    احتراماً، به استحضار می‌رساند اینجانب نسبت به بخشنامه شماره ۱۴۹۷۱/۲۳۰/د و نیز دستورالعمل شماره ۲۳۷۲۰/۲۰۰ اعتراض داشته و با توجه به اینکه وفق قوانین نمی‌بایست از این کارخانه به مدت ۱۰ سال مالیات دریافت گردید و به لحاظ معافیت ده سال به شرح لایحه دفاعیه که پیوست می‌باشد، تقاضای ابطال بخشنامه فوق‌الاشاره و نیز دستورالعمل مذکور را از محضر آن ریاست داریم.


    لایحه دفاعیه

    هیأت عمومی دیوان عدالت اداری

    سلام علیکم

    موضوع: درخواست ابطال بخشنامه به شماره ۱۴۹۷۱/۲۳۰/د-۱۳۹۲/۶/۳ معاون مالیات‌های مستقیم و بند ۵-۱ دستورالعمل شماره ۲۳۷۲۰/۲۰۰-۱۳۹۱/۱۱/۳۰ ریاست سازمان امور مالیاتی کشور

    احتراماً، همان‌طور که مستحضرید، اصولاً تصویب‌نامه‌ها، دستورالعمل‌ها و بخشنامه‌های صادره می‌باید در چارچوب قوانین موضوعه بوده و مغایرتی با آنها نداشته باشد، به طوری که بند الف ردیف ۳ تصویب‌نامه شماره ۷۶۲۵۴/ت۳۶۰۹۵هـ-۱۳۸۸/۴/۱۰ هیأت وزیران، به علت آنکه موجب تضییق دایره شمول قانون شده است، طی دادنامه شماره ۹۲۸-۱۳۹۱/۱۲/۱۴ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری ابطال گردید؛ لیکن معاون مالیات‌های مستقیم طی بخشنامه شماره ۱۴۹۷۱/۲۳۰/د-۱۳۹۲/۶/۳ در تبیین رای صادره مذکور اعلام داشته است به موجب بند ۵ تصویب فوق‌الذکر:

    • واحدهای تولیدی و معدنی حتی در صورت بهره‌برداری تا پایان تیر ماه ۱۳۸۸ از معافیت مالیاتی مناطق کمتر توسعه یافته برخوردار نخواهند بود، بلکه می‌باید از معافیت مالیاتی چهار ساله و به میزان ۸۰ درصد برخوردار گردند که این امر در مغایرت آشکار با رای صادره فوق‌الاشاره از طرف هیأت عمومی دیوان عدالت اداری می‌باشد، چراکه موجب تضییق بیشتر شمول قانون شده است.
    • اداره کل امور مالیاتی استان آذربایجان غربی بر اساس مفاد بند الف ردیف ۳ مصوبه شماره ۷۶۲۵۴/ت۳۶۰۹۵هـ-۱۳۸۸/۴/۱۰ و نیز بند ۵-۱ دستورالعمل شماره ۲۳۷۲۰/۲۰۰-۱۳۹۱/۱۱/۳۰: «واحدهای تولیدی و معدنی از حیث برخورداری از معافیت این ماده، تابع مقررات و ضوابط مالیاتی زمان صدور پروانه بهره‌برداری خواهند بود» ضمن صدور گواهی امکان برخورداری از معافیت مالیاتی ماده ۱۳۲ قانون مالیات‌های مستقیم به شماره ۶۷۲۳/۱۰۶/هـ-۱۳۹۲/۴/۲۸، معافیت مالیاتی شرکت را به مدت چهار سال و به میزان ۸۰ درصد اعلام نموده است.
    • بعد از ابطال مفاد بند الف ردیف ۳ مصوبه یاد شده، ضمن درخواست بررسی مجدد جهت اصلاح مدت و میزان معافیت، اداره کل امور مالیاتی مربوطه به استناد بخشنامه شماره ۱۴۹۷۱/۲۳۰/د-۱۳۹۲/۶/۳ معاون مالیات‌های مستقیم، درخواست شرکت برای اعمال معافیت مناطق کمتر توسعه یافته را مردود اعلام نموده است.

    توضیحات تکمیلی پیرامون وضعیت معافیت مالیاتی شرکت

    • این شرکت دارای اعلامیه تاسیس به شماره ۸۰۰/۱۱۰۱-۱۳۸۳/۱/۲۲ و پروانه بهره‌برداری به شماره ۳۶۴۱/۱۱۰۱-۱۳۸۸/۱۲/۴ در زمینه تولید سیمان خاکستری می‌باشد.
    • تاریخ اعلامیه تاسیس مصادف با طول برنامه سوم توسعه اقتصادی (۱۳۸۳–۱۳۷۹) بوده که طبق تصویب‌نامه شماره ۲۵۳۳۵/ت۲۴۸۳۶هـ-۱۳۸۰/۵/۲۹ هیأت وزیران و برابر ماده ۱ همان مصوبه، بخش ایواوغلی شهرستان خوی (محل استقرار و فعالیت شرکت) در ردیف ۱۶۹ فهرست مناطق کمتر توسعه یافته کشور قرار داشته است.
    • همچنین، بر اساس بخشنامه شماره ۴۸۴۶۲/۱۰۲۲۱-۴/۳۰-۱۳۷۸/۹/۲۸ معاون وقت درآمدهای مالیاتی وزارت متبوع، معافیت مالیاتی واحدهای تولیدی تابع مقررات حاکم بر زمان صدور مجوز یا پروانه تاسیس مربوطه خواهد بود، نه زمان صدور پروانه بهره‌برداری.
    • رفع محرومیت از مناطق محروم طی دوره استفاده واحدهای تولیدی و معدنی از معافیت‌های موضوع اولویت‌های مذکور در ماده ۱۳۲ و اصلاحیه‌های آن موجب حذف ۵۰ درصد مدت‌های مذکور در ماده نمی‌شود؛ و در خصوص مناطقی که پس از اخذ مجوز به عنوان محروم شناخته می‌شوند، این تغییر وضعیت، ایجاد معافیت بیشتر از مدت اولیه نخواهد کرد.
    • پیش از اصلاح مصوب ۱۳۸۰/۱۱/۲۷، مدت زمان معافیت مالیاتی بر اساس نوع کالاهای تولیدی با اولویت‌بندی تعیین شده بود؛ اما پس از اصلاح، مدت زمان معافیت براساس مناطق به صورت زیر است:
      • کل مناطق: به مدت چهار سال و به میزان ۸۰ درصد
      • مناطق کمتر توسعه یافته: به مدت ده سال و به میزان ۱۰۰ درصد
    • هدف مقنن ایجاد انگیزه جهت مشارکت و سرمایه گذاری در مناطق کمتر توسعه یافته بوده و بخشنامه معاون وقت درآمدهای مالیاتی نیز بر اساس این هدف و درک صحیح از قوانین صادر شده است.

    نتیجه‌گیری و درخواست ابطال

    با توجه به موارد فوق، اعمال معافیت مالیاتی موضوع ماده ۱۳۲ قانون مالیات‌های مستقیم به مدت چهار سال و به میزان ۸۰ درصد توسط اداره کل امور مالیاتی استان آذربایجان غربی، مطابق با بخشنامه شماره ۱۴۹۷۱/۲۳۰/د-۱۳۹۲/۶/۳ و بند ۵-۱ دستورالعمل شماره ۲۳۷۲۰/۲۰۰-۱۳۹۱/۱۱/۳۰:

    • مغایر با رای هیأت عمومی دیوان عدالت اداری است
    • مغایر با بخشنامه معاون وقت درآمدهای مالیاتی است

    لذا تقاضا می‌گردد دستور فرمایید نسبت به ابطال آنها اقدام لازم صورت پذیرد.


    متن بخشنامه و دستورالعمل مورد اعتراض


    الف) بخشنامه شماره ۱۴۹۷۱/۲۳۰/د-۱۳۹۲/۶/۳ معاون مالیات‌های مستقیم


    موضوع: ابلاغ رای شماره ۹۲۸-۱۳۹۱/۱۲/۱۴ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع ابطال بند الف ردیف ۳ تصویب‌نامه شماره ۷۶۲۵۴/ت۳۶۰۹۵هـ-۱۳۸۸/۴/۱۰ هیأت وزیران

    مخاطبین: امور مالیاتی شهر و استان تهران، اداره کل امور مالیاتی

    به پیوست دادنامه شماره ۹۲۸-۱۳۹۱/۱۲/۱۴ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری مبنی بر ابطال بند الف ردیف ۳ تصویب‌نامه شماره ۷۶۲۵۴/ت۳۶۰۹۵هـ-۱۳۸۸/۴/۱۰ هیأت وزیران در ارتباط با فهرست مناطق کمتر توسعه یافته جهت اطلاع و اقدام لازم ابلاغ می‌گردد.

    با توجه به اینکه، به موجب بند ۵ تصویب‌نامه مذکور، فهرست ضمیمه آن از ابتدای سال ۱۳۸۸ ملاک عمل می‌باشد و بر اساس بند الف ردیف ۳ مصوبه مذکور، واحدهای تولیدی و معدنی مستقر در مناطق کمتر توسعه یافته موضوع فهرست ضمیمه تصویب‌نامه شماره ۲۱۳۷۲/ت۲۸۸۹۳هـ-۱۳۸۲/۴/۳۱ که نام آن مناطق در فهرست ضمیمه تصویب‌نامه شماره ۷۶۲۵۴/ت۳۶۰۹۵هـ-۱۳۸۸/۴/۱۰ هیأت وزیران نیامده بود، در صورت بهره‌برداری تا پایان تیر ماه ۱۳۸۸ از معافیت مناطق کمتر توسعه یافته برخوردار می‌گردیدند، لذا با توجه به ابطال بند مذکور به موجب رای هیأت عمومی دیوان عدالت اداری، از تاریخ ابطال (۱۳۹۱/۱۲/۱۴):

    • واحدهای تولیدی و معدنی مزبور امکان برخورداری از معافیت مالیاتی موضوع ماده ۱۳۲ قانون مالیات‌های مستقیم برای مناطق کمتر توسعه یافته را نخواهند داشت.
    • لیکن، بدیهی است واحدهای تولیدی و معدنی مزبور در صورت رعایت مقررات می‌توانند از معافیت مالیاتی موضوع ماده ۱۳۲ قانون مالیات‌های مستقیم به میزان ۸۰ درصد درآمد مشمول مالیات ابرازی و به مدت چهار سال بهره‌مند شوند.
    • در صورتی که بر اساس دستورالعمل‌های صادره قبلی نسبت به صدور گواهی امکان برخورداری از معافیت بر اساس مناطق کمتر توسعه یافته برای این مودیان اقدام شده است، ترتیبی اتخاذ گردد تا نسبت به اصلاح گواهی مورد نظر اقدام لازم صورت پذیرد.

    ب) دستورالعمل شماره ۲۳۷۳۰/۲۰۰-۱۳۹۱/۱۱/۳۰ سازمان امور مالیاتی کشور


    ماده ۵: شرط لازم جهت امکان برخورداری از معافیت موضوع این ماده، اخذ پروانه بهره‌برداری از وزارتخانه ذیربط می‌باشد.

    بند ۵-۱: واحدهای تولیدی و معدنی از حیث برخورداری از معافیت این ماده، تابع مقررات و ضوابط مالیاتی زمان صدور پروانه بهره‌برداری خواهند بود.


    پاسخ سازمان امور مالیاتی کشور


    مدیرکل دفتر حقوقی سازمان امور مالیاتی کشور به موجب لایحه شماره ۳۰۴۲۳/۲۱۲/د-۱۳۹۴/۸/۱۹ تصویر نامه شماره ۲۸۳۱۶/۲۳۲/د-۱۳۹۴/۸/۶ مدیرکل دفتر فنی و حسابرسی مالیاتی را ارسال کرده‌اند که متن آن به شرح زیر است:

    در خصوص درخواست ابطال بخشنامه شماره ۱۴۹۷۱/۲۳۰/د-۱۳۹۲/۶/۳:

    ۱- بر اساس ماده ۱۳۲ قانون مالیات‌های مستقیم اصلاحی مصوب ۱۳۸۰/۱۱/۲۷، درآمد مشمول مالیات ابرازی ناشی از فعالیت‌های تولیدی و معدنی در واحدهای تولیدی یا معدنی در بخش‌های تعاونی و خصوصی که از اول سال ۱۳۸۱ به بعد از طرف وزارتخانه‌های ذیربط برای آنها پروانه بهره‌برداری صادر یا قرارداد استخراج و فروش منعقد می‌شود، از تاریخ شروع بهره‌برداری یا استخراج به میزان هشتاد درصد (۸۰٪) و به مدت چهار سال و در مناطق کمتر توسعه یافته به میزان صد درصد (۱۰۰٪) و به مدت ده سال از مالیات موضوع ماده ۱۰۵ این قانون معاف هستند.

    1. به موجب تبصره ۱ ماده ۱۳۲ قانون مالیات‌های مستقیم، فهرست مناطق کمتر توسعه یافته برای بقیه مدت برنامه سوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران و همچنین در آغاز هر دوره برنامه توسط سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور و وزارتخانه‌های امور اقتصادی و دارایی و صنایع و معادن تهیه و به تصویب هیأت وزیران می‌رسد.
    2. بر اساس تصویب‌نامه شماره ۲۱۳۷۲/ت۲۸۸۹۳هـ-۱۳۸۲/۴/۳۱، فهرست مناطق کمتر توسعه یافته موضوع تبصره ۱ ماده ۱۳۲ اصلاحی قانون مالیات‌های مستقیم اصلاحی مصوب ۱۳۸۰/۱۱/۲۷، برای مدت باقیمانده از برنامه سوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران (سال‌های ۱۳۸۱، ۱۳۸۲ و ۱۳۸۳) ابلاغ گردید.

    همچنین به موجب تصویب‌نامه‌های ۱۲۲۹۰/ت۳۳۰۵۱هـ-۱۳۸۴/۳/۲۴، ۴۳۱۸/ت۳۴۸۶۱هـ-۱۳۸۵/۲/۱۱ و تبصره بند ۵ تصویب‌نامه ۷۶۲۵۴/ت۳۶۰۹۵هـ-۱۳۸۸/۴/۱۰ فهرست مناطق کمتر توسعه یافته تصویب‌نامه شماره ۲۱۳۷۲/ت۲۸۸۹۳هـ-۱۳۸۲/۴/۳۱، به ترتیب برای سنوات ۱۳۸۴، ۱۳۸۵، ۱۳۸۶ و ۱۳۸۷ تنفیذ گردید.

    1. بر اساس تصویب‌نامه شماره ۷۶۲۳۴/ت۳۶۰۹۵هـ-۱۳۸۸/۴/۱۰ هیأت وزیران، فهرست جدید مناطق کمتر توسعه یافته موضوع تبصره ۱ ماده ۱۳۲ اصلاحی قانون مالیات‌های مستقیم اصلاحی مصوب ۱۳۸۰/۱۱/۲۷ ابلاغ گردید که به موجب بند ۵ آن، مفاد تصویب‌نامه مذکور از ابتدای سال ۱۳۸۸ ملاک عمل می‌باشد.
    2. لازم به ذکر است طبق جزء (الف) بند ۳ تصویب‌نامه اخیرالذکر در مورد نقاط کمتر توسعه یافته قبلی که نام آنها در فهرست جدید مناطق کمتر توسعه یافته نیامده است، چنانچه بهره‌برداری واحدهای صنعتی و معدنی موضوع ماده ۱۳۲ اصلاحی قانون مالیات‌های مستقیم تا پایان تیر ۱۳۸۸ شروع شود، همچنان تا پایان دوره ده ساله ملاک عمل خواهد بود.

    لیکن وفق حکم دادنامه شماره ۹۲۸-۱۳۹۱/۱۲/۱۴ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری، مفاد جزء (الف) بند ۳ تصویب‌نامه یاد شده ابطال گردید؛ لذا تسری معافیت مالیاتی مناطق کمتر توسعه یافته برای واحدهای تولیدی و معدنی که از ابتدای سال ۱۳۸۸ به بعد به بهره‌برداری رسیده‌اند (پس از طی کلیه مراحل و صدور پروانه بهره‌برداری از طرف وزارتخانه ذیربط برای آنها صادر گردیده است) و محل استقرار آنها در فهرست ضمیمه تصویب‌نامه شماره ۷۶۲۳۴/ت۳۶۰۹۵هـ-۱۳۸۸/۴/۱۰ هیأت وزیران نباشد، فاقد وجاهت قانونی می‌باشد.

    1. با عنایت به مراتب فوق و ابطال جزء (الف) بند ۳ تصویب‌نامه اخیرالذکر، از ابتدای سال ۱۳۸۸ صرفاً واحدهای تولیدی و معدنی مستقر در فهرست مناطق کمتر توسعه یافته موضوع تصویب‌نامه شماره ۷۶۲۳۴/ت۳۶۰۹۵هـ-۱۳۸۸/۴/۱۰ با رعایت سایر قوانین و مقررات، شرایط لازم برای استفاده از معافیت مالیاتی مناطق کمتر توسعه یافته موضوع ماده ۱۳۲ قانون موصوف را دارا می‌باشند و تسری معافیت مالیاتی یاد شده به درآمد ابرازی واحدهای تولیدی و معدنی مستقر در نقاطی که در فهرست مناطق کمتر توسعه یافته تصویب‌نامه شماره ۷۶۲۳۴/ت۳۶۰۹۵هـ-۱۳۸۸/۴/۱۰ مصرح نگردیده‌اند، فاقد وجاهت قانونی است.

    در خصوص درخواست ابطال بند ۵-۱ بخشنامه ۲۳۷۲۰/۲۰۰-۱۳۹۱/۱۱/۳۰:

    1. بر اساس ماده ۱۳۲ قانون مالیات‌های مستقیم اصلاحی مصوب ۱۳۷۶/۱۱/۲۶، درآمد واحدهای تولیدی و معدنی که از تاریخ لازم الاجرا شدن این قانون از طرف وزارتخانه‌های صنایع، معادن و فلزات یا جهاد سازندگی حسب مورد برای آنها کارت شناسایی یا پروانه بهره برداری صادر یا قراردادهای استخراج و فروش منعقد می‌شود، از تاریخ استخراج و بهره برداری حسب اولویت‌های (۱)، (۲) و (۳) به ترتیب به مدت ۸، ۶، ۴ سال از مالیات معاف هستند.

    در مورد واحدهای یاد شده که در مناطق محروم استقرار دارند و یا مستقر می‌شوند، معادل پنجاه درصد (۵۰٪) مدت‌های مذکور در فوق حسب مورد به مدت معافیت مقرر در این ماده اضافه می‌شود.

    1. بر اساس ماده ۱۳۲ قانون مالیات‌های مستقیم اصلاحی مصوب ۱۳۸۰/۱۱/۲۷، درآمد مشمول مالیات ابرازی ناشی از فعالیت‌های تولیدی و معدنی در واحدهای تولیدی یا معدنی در بخش‌های تعاونی و خصوصی که از اول سال ۱۳۸۱ به بعد از طرف وزارتخانه‌های ذیربط برای آنها پروانه بهره برداری صادر یا قرارداد استخراج و فروش منعقد می‌شود، از تاریخ شروع بهره برداری یا استخراج به میزان هشتاد درصد (۸۰٪) و به مدت چهار سال و در مناطق کمتر توسعه یافته به میزان صد درصد (۱۰۰٪) و به مدت ده سال از مالیات موضوع ماده ۱۰۵ این قانون معاف هستند.
    2. به موجب ماده ۲۷۳ قانون مالیات‌های مستقیم اصلاحی مصوب ۱۳۸۰/۱۱/۲۷:

    «تاریخ اجرای این قانون از اول سال ۱۳۸۱ خواهد بود و کلیه اشخاص حقوقی که شروع سال مالی آنها از اول فروردین ماه سال ۱۳۸۰ به بعد باشد نیز از لحاظ ترتیب رسیدگی و نرخ مالیاتی مشمول این قانون خواهند شد. از تاریخ اجرای این قانون کلیه قوانین و مقررات مغایر به استثنای احکام مالیاتی مقرر در قانون برنامه سوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در دوران برنامه مزبور و نیز ماده (۱۳) قانون چگونگی اداره مناطق آزاد تجاری- صنعتی جمهوری اسلامی ایران مصوب ۱۳۷۲/۶/۷ و استفساریه مصوب ۱۳۷۴/۱/۲۱ قانون اخیرالذکر لغو می‌گردد.»

    لذا حکم موضوع بخشنامه شماره ۴۸۴۶۲/۱۰۲۲۱/۴/۳۰-۱۳۷۸/۹/۲۸ ریاست وقت این سازمان، که بر اساس آن معافیت مالیاتی واحدهای تولیدی تابع مقررات حاکم بر زمان صدور مجوز یا پروانه تاسیس مربوط خواهد بود، صرفاً در طول سنوات لازم الاتباع بودن قانون مالیات‌های مستقیم مصوب ۱۳۷۶/۱۱/۲۶ جاری بوده و از ابتدای سال ۱۳۸۱ با تصویب قانون مالیات‌های مستقیم مورخ ۱۳۸۰/۱۱/۲۷، قوانین و مقررات جدید لازم الاجراء می‌باشند.


    خلاصه ضوابط اجرایی مربوط به ماده ۱۳۲ قانون مالیات‌های مستقیم

    • به موجب ضوابط اجرایی موضوع تبصره ۴ ماده ۱۳۲ اصلاحی مصوب ۱۳۸۰/۱۱/۲۷ قانون مالیات‌های مستقیم:
      • تاریخ صدور پروانه بهره برداری یا قرارداد استخراج واحدهای تولیدی و معدنی حسب مورد، مبدا شروع معافیت موضوع ماده ۱۳۲ قانون مالیات‌های مستقیم می‌باشد.
    • بر اساس مقررات، اگر واحد تولیدی یا معدنی در تاریخ اخذ پروانه بهره برداری یا انعقاد قرارداد استخراج و فروش، در مناطق کمتر توسعه یافته واقع شده باشند:
      • رفع عدم توسعه یافتگی از منطقه موثر در کاهش مدت معافیت نخواهد بود.
    • همچنین واحدهای تولیدی یا معدنی که در تاریخ اخذ پروانه بهره برداری یا انعقاد قرارداد استخراج و فروش، در مناطق کمتر توسعه یافته واقع نشده باشند:
      • حتی اگر آن مناطق بعداً به فهرست مناطق کمتر توسعه یافته اضافه گردند، امکان برخورداری از مزایای مناطق کمتر توسعه یافته را نخواهند داشت.
    • بنابراین، مبدا شروع اعمال معافیت مالیاتی مذکور و همچنین قوانین و مقررات و ضوابط مالیاتی حاکم بر واحدهای تولیدی و معدنی، صرفاً تابع زمان صدور پروانه بهره برداری از طرف وزارتخانه‌های ذیربط می‌باشد.

    جلسه هیأت عمومی دیوان عدالت اداری


    هیأت عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ ۱۳۹۶/۵/۳ با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل جلسه داد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رأی مبادرت نمود.

    رأی هیأت عمومی دیوان عدالت اداری


    بند الف

    با توجه به این که پیش از این، هیأت عمومی دیوان عدالت اداری به موجب رأی شماره ۳۵۵ و ۹۵۱۰۰۹۰۹۰۵۸۰۰۳۵۴ مورخ ۱۳۹۵/۵/۲۶، بخشنامه شماره ۱۴۹۷۱/۲۳۰/د – ۱۳۹۲/۶/۳ سازمان امور مالیاتی را ابطال کرده است، بنابراین به لحاظ وجود رأی قبلی و حاکمیت قاعده اعتبار امر مختوم، موجبی برای رسیدگی مجدد و ابطال بخشنامه مذکور وجود ندارد.


    بند ب

    مطابق ماده ۱۳۲ قانون مالیات‌های مستقیم مقرر شده است:

    «درآمد مشمول مالیات ابرازی ناشی از فعالیت‌های تولیدی و معدنی در واحدهای تولیدی یا معدنی در بخش‌های تعاونی و خصوصی که از اول سال ۱۳۸۱ به بعد از طرف وزارتخانه‌های ذیربط برای آنها پروانه بهره برداری صادر یا قرارداد استخراج و فروش منعقد می‌شود، از تاریخ شروع بهره برداری یا استخراج به میزان هشتاد درصد (۸۰٪) و به مدت چهار سال و در مناطق کمتر توسعه یافته به میزان صد درصد (۱۰۰٪) و به مدت ده سال از مالیات موضوع ماده ۱۰۵ این قانون معاف هستند.»

    نظر به اینکه در بند ۵-۱ دستورالعمل شماره ۲۳۷۲۰/۲۰۰ – ۱۳۹۱/۱۱/۳۰ سازمان امور مالیاتی با تجاوز از حکم مقنن برای برخورداری از معافیت، زمان صدور پروانه بهره برداری پیش‌بینی شده، ولی در ماده ۱۳۲ قانون مالیات‌های مستقیم، اعمال معافیت از تاریخ شروع بهره برداری یا استخراج مورد حکم قرار گرفته است،

    بنابراین بند ۵-۱ بخشنامه موصوف مغایر قانون بوده و مستند به بند ۱ ماده ۱۲ و ماده ۸۸ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری (مصوب سال ۱۳۹۲) ابطال می‌شود.

  • رد شکایت نسبت به تقاضای ابطال بخشنامه شماره 230/4083/ص مورخ ۱۳۹۳/۳/۱۰ سازمان امور مالیاتی کشور


    گردش کار

    • شماره دادنامه: ۴۳۴-۴۳۵
    • تاریخ دادنامه: ۱۳۹۶/۵/۱۰
    • کلاسه پرونده: ۹۴/۴۹۲، ۹۴/۶۱۰
    • مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری
    • شاکی: آقای عبدالرزاق جامی فروشانی و شرکت صنایع کاشی و سرامیک سینا
    • وکیلان: آقایان داود حجازی و سیدحجت رضایی آذر
    • موضوع شکایت و خواسته: ابطال بخشنامه شماره 230/4083/ص-۱۳۹۳/۳/۱۰ سازمان امور مالیاتی کشور

    گردش کار

    الف- دادخواست آقای عبدالرزاق جامی فروشانی

    آقای عبدالرزاق جامی فروشانی ابطال بخشنامه شماره 230/4083/ص-۱۳۹۳/۳/۱۰ سازمان امور مالیاتی کشور را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته اعلام کرده است:

    «ریاست محترم دیوان عدالت اداری

    سلام علیکم

    احتراماً، به استحضار عالی می‌رساند:

    طبق ماده ۱۶۷ قانون مالیاتهای مستقیم اصلاحی ۱۳۸۰/۱۱/۲۷:

    «وزارت امور اقتصادی و دارایی یا سازمان امور مالیاتی کشور می‌تواند نسبت به مودیانی که قادر به پرداخت بدهی مالیاتی خود اعم از اصل و جریمه به طور یکجا نیستند، از تاریخ ابلاغ مالیات قطعی، بدهی مربوط را حداکثر به مدت سه سال تقسیط نماید.»

    بدیهی است منظور از جریمه مذکور در عبارت «بدهی مالیاتی خود اعم از اصل و جریمه» در ماده فوق جریمه قبل از تقسیط است، نه بعد از تقسیط.

    معاونت مالیاتهای مستقیم طی بخشنامه شماره 230/4083/ص-۱۳۹۳/۳/۱۰ که صدر آن عنوان حسابرس کل هیات دوازدهم امور اقتصادی و زیربنایی – دیوان محاسبات کشور و رونوشت آن به امور مالیاتی شهر و استان تهران و ادارات کل امور مالیاتی برای اطلاع و اقدام لازم ارسال شده است، مطالبه جرایم دوران تقسیط بدهی مالیاتی را به شرح زیر توجیه کرده است:

    «از آنجا که طبق مقررات ماده ۱۹۰ قانون مالیاتهای مستقیم، پرداخت مالیات عملکرد هر سال مالی پس از موعد مقرر موجب تعلق جریمه‌ای معادل 2/5% مالیات به ازای هر ماه خواهد بود، لذا با توجه به اینکه سررسید پرداخت مالیات عملکرد نسبت به مبلغ مندرج در اظهارنامه، تاریخ انقضای مهلت تسلیم اظهارنامه و نسبت به مابه‌التفاوت، از تاریخ مطالبه می‌باشد و برای مودیانی که از تسلیم اظهارنامه در موعد مقرر خودداری نموده‌اند، تاریخ سررسید پرداخت تاریخ انقضای مهلت تسلیم اظهارنامه می‌باشد، لذا تقسیط مالیات عملکرد تغییر در سررسید قانونی پرداخت محسوب نگردیده و مشمول جریمه خواهد بود.»

    جریمه، وجه نقد یا مال دیگر است که به عنوان مجازات از مجرم گیرند. چون در ماده ۱۶۷ جریمه‌ای برای دوران تقسیط معین نشده است و مودیان مالیاتی با جلب موافقت مسئولین ذیربط و مجوز حاصل از این ماده بدهی خود را تقسیط می‌نمایند، تخلفی از قانون نمی‌کنند تا مجرم شناخته شوند و مشمول جریمه مقرر در ماده ۱۹۰ قانون مذکور گردند.

    لذا این بخشنامه بر خلاف ماده ۱۶۷ و خارج از حدود اختیارات مقام تصویب‌کننده می‌باشد و در حقیقت رجعت به ماده ۱۵۸ قانون مزبور مصوب ۱۳۴۵/۱۲/۲۸ می‌باشد که مقرر می‌داشت:

    «وزارت دارایی می‌تواند نسبت به مودیانی که قادر به پرداخت بدهی مالیاتی خود اعم از اصل و جریمه به طور یکجا نیستند با اضافه نمودن زیان دیرکرد متعلق، قرار تقسیط برای مدتی که از تاریخ ابلاغ مالیات قطعی از دو سال تجاوز نکند بگذارد.»

    ولی در راستای فرمان امام خمینی (ره) راجع به حذف قوانین خلاف شرع مقدس اسلام به موجب تبصره ۱ ماده ۴ لایحه قانونی مربوط به اصلاح پاره‌ای از مواد قانون مالیات‌های مستقیم مصوب ۱۳۵۹/۳/۲ عبارت «با اضافه نمودن زیان دیرکرد متعلق» از ماده ۱۵۸ حذف شد.

    اشخاص حقیقی یا حقوقی که برای پرداخت بدهی، مهلتی به بدهکاران می‌دهند، در صورتی که وجهی اضافه بر اصل بدهی به لحاظ مهلت داده شده مطالبه نمایند، این وجه اضافی، بهره، سود یا ربح طلب محسوب می‌گردد و از مصادیق ربا می‌باشد که حرمت آن در آیه شریفه ۲۷۵ سوره بقره با نص صریح «احل الله البیع و حرم الربوا» بیان شده است.

    با تغییر نام «ربح» به «زیان دیرکرد» یا «جریمه»، حرمت آن از بین نمی‌رود. به عبارت دیگر مطالبه جریمه مزبور الزام به پرداخت مبلغی زائد بر حق متعلق سازمان امور مالیاتی کشور است و از مصادیق اکل مال به باطل حرام و خلاف موازین شرع مقدس اسلام می‌باشد که در آیات شریفه «یا ایها الذین آمنوا لا تاکلوا اموالکم بینکم بالباطل، الا ان تکون تجاره عن تراض منکم» (سوره نساء، آیه ۲۹)، «ولا تاکلوا اموالکم بینکم بالباطل و تدلوا بها الی الحکام لتاکلوا فریقاً من اموال الناس بالاثم و انتم تعلمون» (سوره بقره، آیه ۱۸۸) و «یا ایها الذین آمنوا ان کثیراً من الاحبار و الرهبان لیاکلون اموال الناس بالباطل» (سوره توبه، آیه ۳۴) با صراحت و روشنی نهی و مذمت شده است.

    علیهذا به لحاظ مغایرت بخشنامه موصوف با موازین شرعی به استناد تبصره ۲ ماده ۸۴ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری تقاضای ارسال این درخواست به شورای محترم نگهبان و پس از اظهار نظر فقهای معظم شورای نگهبان، به جهت خروج بخشنامه یاد شده از اختیارات مرجع تصویب‌کننده و مغایرت با ماده ۱۶۷ قانون مالیاتهای مستقیم درخواست ابطال آن را دارد.

    چون رونوشت مطالبه جرایم دوران تقسیط برای اطلاع و اقدام لازم به امور مالیاتی شهر و استان تهران و ادارات کل امور مالیاتی ارسال و برنامه محاسبه جرایم مورد اشاره معادل 2/5% مالیات به ازای هر ماه در سیستم رایانه‌ای ادارات امور مالیاتی نصب گردیده و اجرا شده است.

    و بخشنامه:

    • الف- نامه‌ای است که در یک یا چند نسخه نوشته شده و برای آگهی چند نفر فرستاده می‌شود.
    • ب- نامه‌ای است که از طرف رئیس اداره برای آگهی همه یا قسمتی از کارکنان اداره و انجام دادن دستور معینی نوشته می‌شود.
    • ج- عبارت است از تعلیم یا تعلیمات کلی و یکنواخت (به صورت کتبی) که از طرف مقام اداری به مرئوسین برای ارشاد به مدلول و طرز تطبیق قانون یا آیین‌نامه داده شود و نباید مخالف قانون یا آیین‌نامه باشد و مادام که مخالف صریح با آنها نباشد از حیث لزوم پیروی مرئوس از رئیس لازم‌الاتباع است. (مستفاد از ماده ۲۸۰ قانون جزا و مقررات استخدام کشوری — ترمینولوژی حقوق دکتر محمدجعفر جعفری لنگرودی)

    لذا موضوع مورد شکایت بخشنامه است. چنانچه ادعا شود، چون عنوان موضوع مورد شکایت به نام شخص است، نامه است نه بخشنامه، مستلزم صدور دستور عدم اجرای آن به اداراتی است که رونوشت آن را دریافت کرده‌اند.»


    لایحه شاکی به شماره ۱۴۴۱-۱۳۹۵/۹/۱۵

    نامبرده به موجب لایحه‌ای که به شماره ۱۴۴۱-۱۳۹۵/۹/۱۵ ثبت دفتر اندیکاتور هیات عمومی شده اعلام کرده است:

    «احتراماً، در خصوص دادخواست ابطال بخشنامه شماره 230/4083/ص-۱۳۹۳/۳/۱۰ معاونت مالیاتهای مستقیم سازمان امور مالیاتی کشور موضوع پرونده شماره بایگانی ۲۷۲۷۳۵ به استحضار می‌رساند:

    قبلاً بر اساس اعلام نظر فقهای معظم شورای نگهبان بخشنامه‌های شماره‌های ۲۸۹۷۴/۲۵۹۶-۲۱۱ مورخ ۱۳۸۵/۷/۲۴ و ۱۷۹۸۸ مورخ ۱۳۸۶/۷/۱۵ سازمان امور مالیاتی کشور و اداره کل امور مالیاتی استان اصفهان مرتبط با بخشنامه مورد شکایت خلاف شرع تشخیص و به موجب دادنامه شماره ۳۳۰-۱۳۸۹/۸/۱۰ پرونده کلاسه ۸۷/۹۸۳ هیات عمومی دیوان عدالت اداری ابطال شده است.

    ضمناً جریمه ماده ۱۹۰ قانون مالیاتهای مستقیم شامل مورد شکایت نمی‌شود زیرا این جریمه مربوط به قبل از تقسیط مالیات است و از تاریخ سررسید پرداخت مالیات با مطالبه تا تاریخ تقسیط محاسبه و از مودی مطالبه و پس از کسر بخشودگی موضوع ماده ۱۹۱ قانون مذکور از مودی مطالبه و وصول می‌شود.

    اخذ وجوهی تحت عنوان جریمه دوران بازپرداخت اقساط بدهی ربطی به ماده ۱۹۰ قانون مالیاتهای مستقیم ندارد و با ماده ۱۶۷ قانون مالیاتهای مستقیم مرتبط است که چون مودی در این مرحله به موجب قانون و با موافقت مشمولین سازمان مزبور بدهی خود را تقسیط می‌کند، چنانچه وصول شود، از مصادیق ربح یا سود مالیات در دوران تقسیط است که خلاف شرع مقدس اسلام است.»


    ب- دادخواست شرکت صنایع کاشی و سرامیک سینا (سهامی عام)

    شرکت صنایع کاشی و سرامیک سینا به وکالت آقایان داود حجازی و سیدحجت رضایی آذر به موجب دادخواستی ابطال بخشنامه شماره 230/4083/ص-۱۳۹۳/۳/۱۰ را خواستار شده است و در جهت تبیین خواسته اعلام کرده است:

    «ریاست محترم دیوان عدالت اداری

    متن دادخواست ابطال بخشنامه شماره 230/4083/ص-۱۳۹۳/۳/۱۰ سازمان امور مالیاتی کشور


    مقدمه

    با سلام، احتراماً، به استحضار می‌رساند:


    توضیحات مقدماتی شرکت موکل

    ۱. شرکت موکل، مطابق منطوق صریح مقررات قانونی حاکم بابت عملکرد مالیاتی سال‌های ۱۳۹۱ و ۱۳۹۲ در مواعد مقرر قانونی، برابر دفاتر و صورت‌های مالی حسابرسی شده توسط سازمان حسابرسی به عنوان بازرس قانونی، مبادرت به تسلیم و ارائه اظهارنامه مالیاتی نموده و نهایتاً ضمن توافق با اداره امور مالیاتی شهرستان ساوه، مقرر گردیده است که ۲۵% مالیات هر سال به صورت نقد و الباقی در چند فقره اقساط محدود پرداخت گردد که شرکت موکل دقیقاً مطابق توافق و بدون هر گونه تاخیر نسبت به تسویه کل مالیات سنوات یاد شده اقدام نموده است.

    ۲. متعاقب تسویه مالیات، با کمال تعجب و شگفتی، اداره امور مالیاتی بابت سال ۱۳۹۱ مبلغ ۷۸۲/۹۹۵/۱۲۵/۲ ریال و بابت سنوات ۱۳۹۲ مبلغ ۶/۷۰۷/۵۰۰/۵۷۸ ریال تحت عنوان جریمه ایام تقسیط راساً محاسبه و اقدام به صدور اجراییه نموده که متعاقب مراجعه موکل، اداره امور مالیاتی مبنای مطالبه وجوه اخیر را مبتنی بر بخشنامه شماره 230/4083/ص-۱۳۹۳/۳/۱۰ معاون سازمان امور مالیاتی و مستند آن را نیز مندرجات ماده ۱۹ قانون مالیات‌های مستقیم اعلام گردیده است.


    دلایل اعتراض به بخشنامه

    اینجانب نظر به اینکه مفاد ماده ۱۹۰ قانون موصوف به هیچ وجه متضمن جواز مطالبه وجوهی تحت عنوان جرایم ایام تقسیط نبوده و صرفاً در محدوده قیود و شروط و مصادیق مقرر در آن قابل مطالبه می‌باشد، بنابراین به دلایل عدیده ذیل، مفاد بخشنامه معترض عنه به دلیل عدول صریح از مقررات قانونی و مطالبه وجه زاید بر حق متعلق سازمان امور مالیاتی، از مصادیق بارز «اکل مال به باطل» و خلاف قانون و موازین شرع انور می‌باشد، لذا رسیدگی و صدور حکم بر ابطال آن مورد تقاضاست:


    دلایل مشروح اعتراض

    • اولاً: به تصریح ماده ۱۶۷ قانون مالیات‌های مستقیم که چنین مقرر می‌دارد:

    «وزارت دارایی می‌تواند نسبت به مودیانی که قادر به پرداخت بدهی مالیاتی خود اعم از اصل و جریمه به طور یکجا نیستند، از تاریخ ابلاغ مالیات قطعی، بدهی مربوط را حداکثر به مدت ۳ سال تقسیط نماید.»

    در نتیجه از نظر قانونگذار، انجام تقسیط به هیچ وجه متضمن جواز دریافت وجوهی مازاد بر اصل مالیات تحت عنوان جریمه ناشی از تقسیط نمی‌باشد.

    • ثانیاً: از آنجا که ماده ۱۹۰ قانون مالیات‌های مستقیم ده‌ها سال است که از زمان تصویب توسط واحدهای مالیاتی سراسر کشور مورد اجرا و اعمال می‌باشد، مفاد آن صرفاً ناظر به مواردی است که یا مودی مطلقاً مستنکف از پرداخت مالیات است و یا اینکه متعاقب انجام تقسیط، از پرداخت اقساط مالیات در سررسیدهای مقرر امتناع می‌ورزد. اصولاً در فرضی که مودی با ارائه اظهارنامه قانونی، سپس مطابق توافق به عمل آمده با واحد مالیاتی نسبت به پرداخت اقساط دیون خود مبادرت نموده و هیچ‌گونه تخلفی از تعهدات ندارد، از شمول ماده ۱۹۰ خروج موضوعی و مصداقی دارد.
    • ثالثاً: تقسیط بدهی مودی اصولاً با رضایت و موافقت سازمان امور مالیاتی و به تجویز ماده ۱۶۷ آن قانون انجام می‌گیرد. لذا در صورت پرداخت مبلغ اقساط توسط مودی در مواعد مقرر، فرض تعلق هرگونه جریمه و دیرکرد ناشی از تقسیط، سالبه به انتفاء موضوع می‌باشد، زیرا مطابق اصل ۵۱ قانون اساسی، هیچ نوع مالیاتی وضع نمی‌شود مگر به موجب قانون.
    • رابعاً: مطابق شرع انور، از آنجا که داین (سازمان امور مالیاتی) راساً به دریافت قسمتی از مالیات به صورت نقد و الباقی به صورت اقساط موافقت نموده است، لذا با وصف پرداخت اقساط در سررسیدهای مقرر توسط مدیون (مودی)، اخذ هر گونه وجهی مازاد بر مبلغ اقساط، مصداق بارز «اکل مال به باطل» و خلاف شرع انور محسوب می‌گردد.
    • خامساً: هیات عمومی آن دیوان، سابقاً نیز به موجب دادنامه شماره ۳۳۰-۱۳۹۱/۸/۱۰ و مبتنی بر نظریه صائب فقهای شورای نگهبان در موضوع مشابه شکواییه حاضر، اخذ هرگونه مبلغی زائد بر حق متعلق بر سازمان امور مالیاتی (اصل و جرایم متعلقه تا قبل از تقسیط مالیات) تحت عنوان جرایم تقسیط را از مصادیق «اکل مال به باطل» و خلاف شرع تشخیص و نسبت به ابطال بخشنامه‌های سابق‌الصدر سازمان امور مالیاتی اقدام نموده است.

    مع‌الأسف سازمان مذکور، عالماً و عامداً با عدول بلاوجه از منطوق و مصادیق ماده ۱۹۰ قانون مالیات‌های مستقیم، بخشنامه صدرالذکر را صادر و واحدهای مالیاتی نیز مفاد بخشنامه موصوف را مستمسک مطالبه وجوهی گزاف تحت عنوان جرایم ناشی از تقسیط تلقی که دو فقره اخطاریه و اجراییه‌های ابلاغی به شرکت موکل موید این موضوع می‌باشد.


    نتیجه و درخواست

    بنا به مراتب معروض، از آنجا که شرکت موکل هیچ‌گونه قصور و یا تقصیر و یا تخلفی در انجام وظایف مالیاتی خود نداشته و مطابق توافق (جداول تقسیط)، هیچ‌گونه تأخیری در پرداخت اقساط مالیاتی خود نیز نداشته است، لذا وجوه مازاد مورد مطالبه اداره امور مالیاتی تحت عنوان جریمه تقسیط مالیات سنوات ۱۳۹۱ و ۱۳۹۲ به مبلغ جمعاً ۸/۸۳۳/۴۹۶/۳۶۰ ریال که منبعث از بخشنامه مورد درخواست ابطال مطالبه گردیده است، فاقد هرگونه وجاهت شرعی و قانونی می‌باشد.

    رسیدگی به موضوع در هیات عمومی دیوان و مآلاً صدور حکم بر ابطال بخشنامه شماره 230/4083/ص-۱۳۹۳/۳/۱۰ معاون سازمان امور مالیاتی مورد استدعاست.


    لایحه وکلای شاکی به شماره ۳۱۳-۱۳۹۵/۳/۹

    وکلای شاکی مذکور به موجب لایحه‌ای که به شماره ۳۱۳-۱۳۹۵/۳/۹ ثبت دفتر اندیکاتور هیات عمومی دیوان عدالت اداری شده اعلام کرده‌اند:

    «اداره کل محترم هیات عمومی دیوان عدالت اداری

    پرونده کلاسه: ۹۴/۶۱۰ هیات عمومی

    با سلام، احتراماً در خصوص پرونده کلاسه فوق موضوع شکواییه تقدیمی از طرف شرکت موکل به خواسته ابطال بخشنامه شماره 230/4083/ص-۱۳۹۳/۳/۱۰ سازمان امور مالیاتی، اینک در پاسخ به لایحه دفاعیه اداره کل دفتر امور حقوقی و همچنین دفتر فنی و حسابرسی سازمان امور مالیاتی ثبت شده به شماره ۱۱۸۸-۱۳۹۳/۸/۲۵ آن اداره کل، مراتب ذیل را به استحضار قضات شریف کمیسیون تخصصی و هیات عمومی دیوان می‌رساند:

    سازمان مشتکی عنه در لایحه دفاعیه ارسالی با تمسک به مواد ۱۶۷ و ۱۹۰ قانون مالیات‌های مستقیم بیان داشته، پرداخت مالیات عملکرد هر سال پس از موعد مقرر موجب تعلق جریمه‌ای معادل 2/5 درصد مالیات به ازای هر ماه می‌باشد و در ادامه ادعا شده است:

    «از تعهدات مقرر در ماده ۱۶۷ مبنی بر موافقت با تقسیط، مفهوم پرداخت قابل استنباط نمی‌باشد و از آنجا که موافقت با تقسیط بدهی که صرفاً به دلیل عدم توانایی مودیان در پرداخت انجام می‌پذیرد به هیچ وجه به منزله تغییر در سررسید پرداخت مقرر قانونی نخواهد بود لذا جریمه مربوط به دوران تقسیط بدهی به مبدا احتساب آن مطابق مقررات قسمت اخیر ماده ۱۹۰ یادشده قابل مطالبه خواهد بود» که از نقطه نظر حقوقی اساس استدلال و استنتاج پاسخ سازمان امور مالیاتی مواجه با اشکالات عدیده‌ای به شرح ذیل می‌باشد:

    • اولاً: به دلالت منطوق صریح ماده (۱۶۷) قانون مالیات‌های مستقیم، قانونگذار در عین حال که به طور علی‌الاطلاق مجوز تقسیط بدهی مودیان مالیاتی را صادر نموده است، مع‌الوصف در این ماده انجام تقسیط از نقطه نظر مقنن به هیچ وجه متضمن تکلیف و الزام مودی به پرداخت وجوهی مازاد بر اصل مالیات و جریمه تحت عنوان جریمه ناشی از تقسیط نمی‌باشد، لذا استناد و تمسک مشتکی عنه به ماده (۱۷۶) قانون جهت مطالبه جرایم مضاعف تحت عنوان جریمه ناشی از تقسیط، فاقد هرگونه وجاهت شرعی و قانونی می‌باشد.
    • ثانیاً: همچنان که در شکواییه تقدیمی مستدلاً معروض گردید، تقسیط بدهی مودی اصولاً با رضایت و موافقت سازمان امور مالیاتی مربوط انجام می‌گیرد. مضافاً در زمان تقسیط هیچ‌گونه تکلیف و اطلاعی به مودی مبنی بر اینکه پذیرش تقسیط توسط امور مالیاتی ملازم با لزوم پرداخت 2/5 درصد جریمه بابت هر ماه تقسیط می‌باشد، به وی تفهیم نمی‌گردد، زیرا چه بسا در صورتی که مودی مطلع گردد که انجام تقسیط متضمن پرداخت هر ماه 2/5 درصد مبلغ مالیات اضافه (جمعاً ۳۰ درصد کل بابت هر سال) تحت عنوان جریمه خواهد بود، اصولاً مصلحت خود را در تسویه نقدی تشخیص خواهد داد.

    موید امر اینکه در پرونده حاضر شرکت موکل ۲۵ درصد نقدی اولیه و اقساط محدود تتمه مالیات سنوات ۱۳۹۱ و ۱۳۹۲ خود را در مواعد مقرر پرداخت و کارسازی نموده و حتی یک روز تأخیر نداشته است، لکن پس از تسویه مالیات‌های متعلقه سنوات مذکور، امور مالیاتی شهرستان ساوه راساً بابت تقسیط سال ۱۳۹۱ مبلغ ۲/۱۲۵/۹۹۵/۷۸۲ ریال و بابت تقسیط سال ۱۳۹۲ مبلغ ۶/۷۰۷/۵۰۰/۵۷۸ ریال تحت عنوان جریمه ایام تقسیط اقدام به صدور اجراییه نموده که عدم وجاهت شرعی و قانونی آن اظهر من‌الشمس است.

    • ثالثاً: در لایحه دفاعیه سازمان امور مالیاتی بیان شده که موافقت با تقسیط بدهی به هیچ وجه به منزله تغییر در سررسید پرداخت مقرر قانونی نخواهد بود و بدین وسیله ادعا شده است که سازمان امور مالیاتی راساً می‌تواند سالیانه ۳۰ درصد کل مالیات متعلقه مودی را از قرار هر ماه دو و نیم درصد اضافه و تحت عنوان جریمه دریافت نماید که کمترین تردیدی در عدم وجاهت شرعی و قانونی چنین ادعایی نیست.
    • رابعاً: در نامه شماره ۲۱۲/۱۲۸۹/ص-۱۳۹۴/۶/۲۳ اداره کل امور حقوقی سازمان امور مالیاتی نیز بیان شده است که بخشنامه معترض‌عنه که در این پرونده ابطال آن درخواست شده، قابل طرح در هیات عمومی دیوان عدالت اداری نمی‌باشد، چرا که مضمون بخشنامه صرفاً در مقام پاسخ به یک فقره استعلام می‌باشد در حالی که اساساً چنین نیست زیرا ادارات امور مالیاتی و از جمله امور مالیاتی شهرستان ساوه با تمسک به بخشنامه موصوف علیرغم عدم حتی یک روز تأخیر در تسویه اقساط مالیات توسط شرکت موکل، راساً اقدام به محاسبه مبالغ فوق‌الذکر و صدور اجراییه و ابلاغ آن جهت وصول نموده است.

    علیهذا نظر به اینکه ماده (۱۶۷) قانون مالیات‌های مستقیم صرفاً متضمن جواز تقسیط مالیات مودیان می‌باشد و هیچ دلالتی بر تجویز اخذ جریمه تحت عنوان جریمه ایام تقسیط ندارد، علاوه بر این اصولاً از حیث مفهوم لغوی، شمول و عنوان صدق «جریمه» مادامی قابل طرح می‌باشد که شخص مودی تخلفی کرده باشد، در حالی که چون امور مالیاتی طوعاً و به اختیار با انجام تقسیط مالیات مودی موافقت می‌نماید، در فرضی که مودی در مواعد مقرر (سررسید) اقساط مالیات تقسیط شده را پرداخت نماید اصولاً، تخلفی نکرده است تا به وی جریمه‌ای تعلق گیرد.

    به بیان دیگر، جریمه فی الواقع کیفر و یا جزای تخلف است که در حالی شرکت موکل هیچ تخلفی در پرداخت اقساط نداشته است تا امور مالیاتی مجاز باشد صرفاً بابت تقسیط محدود مالیات جریمه‌ای سنگین به ماخذ ۵/۲ درصد کل مالیات از وی دریافت نماید.

    لذا مفاد بخشنامه معترض‌عنه به طور قطع مصداق بارز مطالبه وجه زاید بر حق متعلق سازمان امور مالیاتی (اصل و جرایم متعلقه تا قبل از تقسیط) و مبین «اکل مال به باطل» و خلاف قانون و شرع انور می‌باشد و سازمان امور مالیاتی در لایحه جوابیه هیچ‌گونه دفاع موجهی که مبین انطباق بخشنامه معترض‌عنه با شرع انور و حدود اختیارات قانونی آن سازمان باشد، ارائه و ابراز ننموده است.

    تقاضای رسیدگی و صدور حکم مطابق دادخواست تقدیمی بر بطلان و اعلام بی‌اعتباری بخشنامه موصوف مورد استدعاست.»

    متن بخشنامه مورد شکایت


    آقای جناب زیباکردار

    حسابرس کل محترم هیأت دوازدهم امور اقتصادی و زیربنایی – دیوان محاسبات کشور

    سلام علیکم،

    احتراماً، بازگشت به نامه شماره ۱۰۸۱/۵۲۲۰۰-۱۳۹۲/۸/۱۵ در ارتباط با نامه شماره ۱۴۸۴/۱۶۱/۲-۱۳۹۳/۸/۱۱ مدیرکل دیوان محاسبات استان اصفهان در خصوص مطالبه جرایم دوران تقسیط بدهی، با توجه به ابطال بخشنامه شماره ۲۸۹۷۴/۲۵۹۶-۲۱۱ مورخ ۱۳۸۵/۷/۲۴ سازمان امور مالیاتی کشور به موجب رای موضوع دادنامه شماره ۳۳۰-۱۳۸۹/۸/۱۰ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری، به آگاهی می‌رساند:

    • هیأت عمومی دیوان عدالت اداری به موجب رای مذکور حکم مقرر در بخشنامه صدرالاشاره راجع به اخذ تضمین کافی برای جرایم مربوط به دوران تقسیط را منجر به دریافت وجه مازاد بر اصل مالیات و جریمه متعلقه دانسته و مغایر قانون تشخیص داده و حکم بر ابطال آن از تاریخ صدور بخشنامه مذکور صادر نموده است.
    • از آنجا که طبق مقررات ماده ۱۹۰ قانون مالیات‌های مستقیم، پرداخت مالیات عملکرد هر سال مالی پس از موعد مقرر موجب تعلق جریمه‌ای معادل ۲/۵ درصد مالیات به ازای هر ماه خواهد بود، لذا با توجه به اینکه سررسید پرداخت مالیات عملکرد نسبت به مبلغ مندرج در اظهارنامه تاریخ انقضای مهلت تسلیم اظهارنامه و نسبت به مابه‌التفاوت از تاریخ مطالبه می‌باشد و برای مودیانی که از تسلیم اظهارنامه در موعد مقرر خودداری نموده‌اند، تاریخ سررسید پرداخت تاریخ انقضای مهلت تسلیم اظهارنامه می‌باشد، لذا تقسیط مالیات عملکرد تغییر در سررسید قانونی پرداخت محسوب نگردیده و مشمول جریمه خواهد بود.

    پاسخ سازمان امور مالیاتی کشور به اعتراض


    جناب آقای دربین

    مدیرکل محترم هیأت عمومی دیوان عدالت اداری

    سلام علیکم،

    احتراماً، درباره پرونده کلاسه ۹۴/۴۹۲ موضوع شکایت آقای عبدالرزاق جامی فروشانی به خواسته ابطال نامه شماره ۴۰۸۳/۲۳۰/ص-۱۳۹۳/۳/۱۰، به دلیل مغایرت آن با موازین شرعی و ماده ۱۶۷ قانون مالیات‌های مستقیم، با استناد به نامه شماره ۱۹۲۹۶/۲۳۲/د-۱۳۹۴/۶/۳ دفتر فنی و حسابرسی مالیاتی سازمان متبوع، ضمن درخواست رد شکایت شاکی به شرح زیر معروض می‌دارد:

    1. نامه موضوع شکایت (نامه شماره 230/4083/ص-۱۳۹۳/۳/۱۰ معاونت مالیات‌های مستقیم سازمان امور مالیاتی) که در راستای اطلاع‌رسانی و آگاهی از شرایط و ترتیبات قانونی در خصوص مطالبه جرایم دوران تقسیط بدهی می‌باشد، با توجه به اینکه شاکی درخواست ابطال آن را داشته، مستند به بند ۱ ماده ۱۲ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری، قابلیت طرح در هیأت عمومی دیوان عدالت اداری را ندارد. از این رو، خواستار رد شکایت شاکی است، چرا که نامه مذکور در جایگاه پاسخگویی به یک استعلام به عمل آمده از معاونت مالیات‌های مستقیم و در راستای وظایف قانونی و اداری صادر شده است و از ایجاد هرگونه قاعده حقوقی جدید متضمن حق و تکلیف خلاف قانون، دور می‌باشد.
    2. شاکی قبلاً دو فقره شکایت مشابه در ارتباط با «مطالبه جرایم دوران تقسیط بدهی» به شرح زیر مطرح نموده است: الف- دادخواست ابطال بخشنامه شماره ۲۸۹۷۴/۲۵۹۶-۲۱۱ مورخ ۱۳۸۵/۷/۲۴ که در پرونده کلاسه ۵۰۳/۸۶ رسیدگی و منجر به صدور دادنامه شماره ۴۱۰-۱۳۸۷/۶/۳ شده و مطابق با آن، بخشنامه مزبور مغایرت با قانون ندارد و خارج از حدود اختیارات قانونی نیست. ب- شکایت مجدد و مشابه نسبت به همان موضوع با خواسته جدید ابطال بخشنامه اخیرالذکر و همچنین دادنامه یاد شده به دلیل مغایرت با شرع که هیأت عمومی دیوان عدالت اداری به موجب دادنامه شماره ۳۳۰-۱۳۸۹/۸/۱۰ صرفاً حکم مقرر در بخشنامه راجع به اخذ تضمین کافی برای جرایم دوران تقسیط را منجر به دریافت وجه مازاد بر اصل مالیات و جرایم متعلقه دانسته و مغایر شرع تشخیص داده است.
    • در این راستا، معاونت مالیات‌های مستقیم در پاسخ به نامه شماره ۱۰۸۱/۵۲۲۰۰-۱۳۹۲/۸/۱۵ حسابرس کل هیأت دوازدهم امور اقتصادی و زیربنایی دیوان محاسبات کشور، نظریه موضوع شکایت (نامه شماره 230/4083/ص-۱۳۹۳/۳/۱۰) را در خصوص مطالبه جرایم مربوط به دوران تقسیط بدهی با توجه به مفاد ماده ۱۹۰ قانون مالیات‌های مستقیم و مستنبط از بخشنامه فوق و با در نظر گرفتن ابطال بخشنامه سابق به موجب رای شماره ۳۳۰-۱۳۸۹/۸/۱۰ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری صادر نموده است و از این جهت نامه مذکور مغایرتی با قوانین مالیاتی ندارد و خارج از حدود و اختیارات قانونی نیز نمی‌باشد.
    • با توجه به توضیحات ارائه شده و با استناد به دادنامه شماره ۴۱۰ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری، نامه موضوع شکایت مغایرتی با قانون و موازین شرعی ندارد و خارج از حدود و اختیارات قانونی مربوط نمی‌باشد، لذا تقاضای رسیدگی و رد شکایت شاکی مطرح است.
    • در پایان خواهشمند است ترتیبی اتخاذ شود که از سازمان امور مالیاتی کشور جهت حضور در جلسه هیأت تخصصی و هیأت عمومی دیوان عدالت اداری دعوت به عمل آید.

    نظر قائم‌مقام دبیر شورای نگهبان درباره ادعای مغایرت با شرع مقدس اسلام


    به موجب نامه شماره ۱۷۷۲/۱۰۲/۹۵-۱۳۹۵/۵/۱۲ قایم مقام دبیر شورای نگهبان اعلام کرده‌اند:

    «اگر ماده ۱۹۰ قانون مالیات‌های مستقیم شامل مورد شکایت نشود بخشنامه مذکور خلاف شرع تشخیص داده شد. البته تشخیص شمول یا عدم شمول ماده قانونی مذکور به این بخشنامه با آن دیوان محترم است.»


    مقدمه و ترکیب جلسه هیأت عمومی دیوان عدالت اداری


    هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ ۱۳۹۶/۵/۱۰ با حضور رئیس، معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل جلسه داده و پس از بحث و بررسی، با اکثریت آراء به صدور رای مبادرت نموده است.

    رأی هیأت عمومی دیوان عدالت اداری


    بند الف: بررسی مواد قانونی مرتبط

    مطابق ماده ۱۶۷ قانون مالیات‌های مستقیم مقرر شده است:

    وزارت امور اقتصادی و دارایی یا سازمان امور مالیاتی کشور می‌تواند نسبت به مودیانی که قادر به پرداخت بدهی مالیاتی خود اعم از اصل و جریمه به طور یکجا نیستند، از تاریخ ابلاغ مالیات قطعی، بدهی مربوط را حداکثر به مدت ۳ سال تقسیط نماید.

    همچنین در ماده ۱۹۰ همان قانون آمده است:

    علی الحساب پرداختی بابت مالیات عملکرد هر سال مالی قبل از سررسید مقرر در این قانون برای پرداخت مالیات عملکرد موجب تعلق جایزه‌ای معادل یک درصد مبلغ پرداختی به ازای هر ماه تا سررسید مقرر خواهد بود که از مالیات متعلق همان عملکرد کسر می‌شود، و پرداخت مالیات پس از آن موعد موجب تعلق جریمه‌ای معادل ۲/۵٪ مالیات به ازای هر ماه خواهد بود.

    • مبدا احتساب جریمه در مورد مودیانی که مکلف به تسلیم اظهارنامه مالیاتی هستند:
      • نسبت به مبلغ مندرج در اظهارنامه: از تاریخ انقضای مهلت تسلیم آن
      • نسبت به مابه‌التفاوت: از تاریخ مطالبه
    • در مورد مودیانی که از تسلیم اظهارنامه خودداری کرده‌اند، تاریخ انقضای مهلت تسلیم اظهارنامه یا سررسید پرداخت مالیات حسب مورد خواهد بود.

    نظر به اینکه حکم ماده ۱۹۰ قانون مالیات‌های مستقیم اطلاق دارد و شامل کلیه مودیانی می‌شود که به هر دلیلی تا تاریخ انقضای مهلت تسلیم اظهارنامه یا تاریخ مطالبه یا سررسید، از پرداخت مالیات خودداری می‌کنند، بنابراین:

    • بخشنامه مورد شکایت در تبیین حکم مواد ۱۹۰ و ۱۶۷ قانون مالیات‌های مستقیم و شیوه‌های اجرایی آن صادر شده است
    • با قانون مغایرت ندارد و از حدود اختیارات مرجع مصوب آن خارج نیست
    • لذا این بخشنامه قابل ابطال تشخیص نشد.

    بند ب: بررسی مغایرت بخشنامه با موازین شرعی

    • قائم مقام دبیر شورای نگهبان به موجب نامه شماره ۱۷۷۲/۱۰۲/۹۵-۱۳۹۵/۵/۱۲ اعلام کرده است:

    نظر فقهای شورای نگهبان درباره بخشنامه شماره 230/4083/ص-۱۳۹۳/۳/۱۰ این است که اگر ماده ۱۹۰ قانون مالیات‌های مستقیم شامل مورد شکایت نشود، بخشنامه مذکور خلاف شرع تشخیص داده می‌شود.

    • هیأت عمومی دیوان عدالت اداری حکم ماده ۱۹۰ قانون مالیات‌های مستقیم را شامل بخشنامه سازمان امور مالیاتی تشخیص داده است.
    • بنابراین با استدلال مصرح در نظریه فقهای شورای نگهبان، بخشنامه مورد اعتراض مغایر موازین شرعی نیست.
    • همچنین مستند به تبصره ۲ ماده ۸۴ و ماده ۸۷ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب ۱۳۹۲ و تبعیت از نظر فقهای شورای نگهبان، موجبی برای ابطال بخشنامه از حیث مغایرت با موازین شرعی وجود ندارد.

    نتیجه‌گیری و امضا

    با توجه به مراتب فوق:

    • بخشنامه شماره 230/4083/ص-۱۳۹۳/۳/۱۰ سازمان امور مالیاتی کشور
    • قابل ابطال به علت مغایرت با قانون یا شرع شناخته نشد.

    امضا

    محمدکاظم بهرامی

    رئیس هیأت عمومی دیوان عدالت اداری

  • ابطال بخشنامه شماره 211/3368/16762 مورخ 1386/02/30 سازمان امور مالیاتی کشور


    مشخصات پرونده

    • شاکی: آقای شاهین شکرالهی
    • موضوع شکایت و خواسته: ابطال بخشنامه شماره ۱۶۷۶۲/۲۱۱/ ۳۳۶۸ مورخ ۱۳۸۶/۲/۳۰ سازمان امور مالیاتی کشور

    گردش کار

    شاکی به موجب دادخواستی ابطال بخشنامه شماره ۱۶۷۶۲/۲۱۱/۳۳۶۸ – ۱۳۸۶/۲/۳۰ سازمان امور مالیاتی کشور را خواستار شده و دلایل تقاضای ابطال خود را به شرح زیر اعلام کرده است:


    دلایل و مستندات شاکی

    ریاست محترم و قضات عالی مقام هیات عمومی دیوان عدالت اداری

    با سلام و احترام،

    به استناد بند ۱ ماده ۱۲ قانون دیوان عدالت اداری مصوب ۱۳۹۲/۳/۲۵ و با توجه به دلایل مشروحه ذیل، تقاضای ابطال بخشنامه شماره ۱۶۷۶۲/۲۱۱/۳۳۶۸ – ۱۳۸۶/۲/۳۰ سازمان امور مالیاتی کشور به دلیل مغایرت آن با مواد ۱۱۵، ۱۴۱، ۱۴۲ و ۱۴۵ قانون مالیاتهای مستقیم مصوب ۱۳۸۰/۱۱/۲۷، همچنین بند ۱ رای شماره ۵۵۸۶/۴/۳۰ – ۱۳۷۶/۵/۲۲ شورای عالی مالیاتی و عدم صلاحیت مرجع صادر کننده به حضور تقدیم می‌گردد.


    متن بخشنامه مورد اعتراض

    «نظر به اینکه در خصوص احتساب یا عدم احتساب اندوخته‌ها و مانده سود سنواتی حاصل از منابع معاف از مالیات در ماخذ محاسبه مالیات آخرین دوره عملیات اشخاص حقوقی ابهاماتی مطرح گردیده است، لذا به منظور رفع ابهام و ایجاد وحدت رویه موارد زیر یادآور می‌گردد:

    ۱- بنا به صراحت ماده ۱۱۵ اصلاحیه قانون مالیاتهای مستقیم مصوب ۱۳۸۰/۱۱/۲۷، ماخذ محاسبه مالیات آخرین دوره عملیات اشخاص حقوقی که منحل می‌شوند، ارزش دارایی شخص حقوقی پس از کسر بدهی‌ها و سرمایه پرداخت شده و اندوخته‌ها و مانده سودهایی که مالیات آن قبلاً پرداخت گردیده است، خواهد بود.

    ۲- از آنجا که اندوخته‌ها و مانده سودهای ایجاد شده از محل سود حاصل از منابع معاف از مالیات در حکم اندوخته‌ها و سودهایی که مالیات آن قبلاً پرداخت گردیده است تلقی نمی‌گردد، بنابراین این اندوخته‌ها و سودهای مزبور قابل کسر از ارزش دارایی‌های اشخاص حقوقی منحله در رسیدگی به مالیات آخرین دوره عملیاتی آنها (دوره انحلال) نخواهد بود.»


    توضیح قانونگذار

    ماده ۱۱۵ قانون مالیاتهای مستقیم مصوب ۱۳۸۰/۱۱/۲۷ بیان می‌دارد:

    «ماخذ محاسبه مالیات آخرین دوره عملیات اشخاص حقوقی که منحل می‌شوند، ارزش دارایی شخص حقوقی است منهای بدهی‌ها و سرمایه پرداخت شده و اندوخته‌ها و مانده سودهایی که مالیات آن قبلاً پرداخت گردیده است.»

    به موجب ماده فوق، ارزش دارایی مشمول مالیات شخص حقوقی با کسر بدهی‌ها و سرمایه پرداخت شده و اندوخته‌ها و مانده سودهایی که قبلاً نسبت به پرداخت مالیات آنها اقدام شده، حساب می‌شود و اشاره‌ای به اندوخته‌ها و مانده سودهای ایجاد شده از محل سود حاصل از منابع معاف از مالیات نشده است.


    استدلال شاکی در خصوص مغایرت با سایر مقررات

    • ماده ۱۱۵ و تبصره‌های آن اساساً منصرف از موارد معافیت مالیاتی بوده و به هیچ وجه دلالتی بر نفی معافیت‌های مالیاتی در مورد شرکت‌های منحل شده ندارد.
    • عموم و اطلاق موارد معافیت مالیاتی مصرح در قانون، حاکی از شمول این موارد نسبت به تمامی اشخاص حقوقی اعم از موجود و منحل است.
    • برخی سودها به حکم قانون از مالیات معاف شده‌اند از جمله:
      • سود متعلق به سپرده‌های مختلف نزد بانک‌های ایرانی (بند ۲ ماده ۱۴۵ قانون مالیات‌های مستقیم)،
      • سود حاصل از درآمد صادرات کالاهای صنعتی و غیرنفتی (ماده ۱۴۱ قانون مالیات‌های مستقیم و بند ب ماده ۱۰۴ قانون برنامه پنجم توسعه)،
      • سود حاصل از درآمد تولید فرش دستباف (ماده ۱۴۲ قانون مالیات‌های مستقیم).

    بر اساس اصل عدالت مالیاتی، چنین سودهایی به هیچ وجه نباید مشمول مالیات شوند زیرا خلاف هدف قانونگذار است.


    تأکید بر اصول قانون اساسی

    • اصل ۵۱ قانون اساسی: «هیچ نوع مالیاتی وضع نمی‌شود مگر به موجب قانون و موارد معافیت و بخشودگی و تخفیف به موجب قانون مشخص می‌شود.»
    • اصل ۷۳ قانون اساسی: شرح و تفسیر قوانین عادی در صلاحیت مجلس شورای اسلامی است.

    اشکال وارد بر بخشنامه مورد اعتراض

    سازمان امور مالیاتی با تفسیری نادرست و عاری از استدلال قوی، برخلاف صراحت ماده ۱۱۵ قانون مالیات‌های مستقیم، سودهایی که طبق مواد قانونی فوق معاف هستند را مشمول مالیات دانسته است.

    عبارت بخشنامه:

    «اندوخته‌ها و مانده سودهای ایجاد شده از محل سود حاصل از منابع معاف، در حکم اندوخته‌ها و سودهایی که مالیات آن قبلاً پرداخت شده تلقی نمی‌گردد و بنابراین قابل کسر از ارزش دارایی‌های اشخاص حقوقی منحله نمی‌باشد.»

    این عبارت برخلاف نص ماده ۱۱۵ بوده و تضییق دایره شمول مواد ۱۴۱، ۱۴۲ و ۱۴۵ قانون مالیات‌های مستقیم و همچنین بند ۱ رای شماره ۵۵۸۶/۴/۳۰ شورای عالی مالیاتی است و موجب تضییع حقوق مودیان شده است.


    متن کامل بخشنامه شماره ۱۶۷۶۲/۲۱۱/۳۳۶۸ مورخ ۱۳۸۶/۲/۳۰


    شماره: ۱۶۷۶۲/۲۱۱/۳۳۶۸

    تاریخ: ۱۳۸۶/۲/۳۰

    ارگان‌های مخاطب:

    • اداره کل امور مالیاتی استان
    • شورای عالی مالیاتی
    • سازمان امور اقتصادی و دارایی استان
    • هیات عالی انتظامی مالیاتی
    • اداره کل دادستانی انتظامی مالیاتی
    • دفتر جامعه حسابداران رسمی ایران
    • دبیرخانه هیات موضوع ماده ۲۵۱ مکرر سازمان حسابرسی
    • مجله مالیات

    با توجه به ابهام در خصوص احتساب یا عدم احتساب اندوخته‌ها و مانده سود سنواتی حاصل از منابع معاف از مالیات در ماخذ محاسبه مالیات آخرین دوره عملیات اشخاص حقوقی، به منظور رفع ابهام و ایجاد وحدت رویه موارد زیر یادآور می‌شود:

    1. مطابق ماده ۱۱۵ اصلاحیه قانون مالیات‌های مستقیم، ماخذ محاسبه مالیات آخرین دوره عملیات اشخاص حقوقی که منحل می‌شوند، ارزش دارایی شخص حقوقی پس از کسر بدهی‌ها، سرمایه پرداخت شده، اندوخته‌ها و مانده سودهایی است که مالیات آنها قبلاً پرداخت شده است.
    2. اندوخته‌ها و مانده سودهای ایجاد شده از محل سود حاصل از منابع معاف از مالیات، در حکم اندوخته‌ها و سودهایی که مالیات آن قبلاً پرداخت شده تلقی نمی‌گردند، بنابراین این موارد قابل کسر از ارزش دارایی اشخاص حقوقی منحله نیست.

    پاسخ سازمان امور مالیاتی کشور

    مدیرکل سازمان امور مالیاتی کشور به موجب لایحه شماره ۲۳۴۴۱/۲۱۲/د-۱۳۹۴/۷/۱ توضیح داده است:

    • مطابق ماده ۱۱۵ قانون مالیات‌های مستقیم، فقط اندوخته‌ها و مانده سودهایی که مالیات آنها قبلاً پرداخت شده قابل کسر از ارزش دارایی هستند. سودهای حاصل از منابع معاف به دلیل عدم پرداخت مالیات مشمول این حکم نمی‌باشند.
    • بخشنامه مورد اعتراض مطابق قوانین مالیاتی و در چارچوب صلاحیت قانونی صادر شده است.
    • نامه شماره ۱۹۷۸۴/۲۳۲/د-۱۳۶۴/۶/۷ اشاره دارد: «با توجه به اینکه بابت اندوخته و سودهای معاف قبلاً مالیاتی پرداخت نشده است، لذا در اجرای ماده ۱۱۵ قانون مالیات‌های مستقیم قابل کسر نیست.»
    • شکایت شاکی فاقد وجاهت قانونی است و طبق ماده ۱۲ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب ۱۳۹۲، رد آن تقاضا می‌شود.

    در پایان درخواست گردیده است سازمان امور مالیاتی جهت حضور در جلسات هیات تخصصی و هیات عمومی دیوان عدالت اداری دعوت شود.


    تصمیم هیات عمومی دیوان عدالت اداری

    هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ ۱۳۹۶/۵/۱۰ با حضور رییس، معاونین، روسا، مستشاران و دادرسان دیوان تشکیل جلسه داد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به صدور رای مبادرت کرد.


    رای هیأت عمومی دیوان عدالت اداری

    در ماده ۱۱۵ قانون مالیات‌های مستقیم مقرر شده است که:

    ماخذ محاسبه مالیات آخرین دوره عملیات اشخاص حقوقی که منحل می‌شوند، ارزش دارایی شخص حقوقی است منهای بدهی‌ها و سرمایه پرداخت شده و اندوخته‌ها و مانده سودهایی که مالیات آن قبلاً پرداخت گردیده است.

    نظر به اینکه در بخشنامه مورد اعتراض مقرر شده است برای اندوخته‌ها و مانده سودهای ایجاد شده از محل سود حاصل از منابع معاف از مالیات، مالیات مطالبه شود، این امر مغایر ماده ۱۱۵ قانون یاد شده است و بخشنامه مذکور مستند به بند ۱ ماده ۱۲ و ماده ۸۸ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال ۱۳۹۲ ابطال می‌شود.

  • ورود شکایت نسبت به ابطال بخشنامه شماره ۲۳۰/۵۹۸۹/د-۱۳۹۰/۲/۲۸ سازمان امور مالیاتی کشور


    مشخصات پرونده

    • شماره دادنامه: ۴۳۲
    • تاریخ دادنامه: ۱۳۹۶/۵/۱۰
    • کلاسه پرونده: ۹۴/۶۱۸
    • مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری
    • شاکی: اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان گلستان
    • موضوع شکایت و خواسته: ابطال قسمتی از بخشنامه شماره ۹۲۵۳-۱۳۹۰/۷/۹ سازمان امور مالیاتی کشور

    گردش کار

    اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان گلستان به موجب دادخواستی ابطال قسمتی از بخشنامه شماره ۹۲۵۳-۱۳۹۰/۷/۹ سازمان امور مالیاتی کشور در خصوص مشمولیت مالیات بر ارزش افزوده به بیمه تکمیلی درمان را خواستار شده است. متن دادخواست و دلایل اعلام شده به شرح زیر است:

    دلایل شاکی:

    1. در بند ۹ ماده ۱۲ قانون مالیات بر ارزش افزوده، انواع دارو، لوازم مصرفی درمانی، خدمات درمانی (انسانی، حیوانی و گیاهی) و خدمات توانبخشی و حمایتی مورد تأکید و تعمیم قرار گرفته است که نشانگر قصد و اراده قانونگذار در شمولیت آن نسبت به انواع بیمه‌ها و خدمات درمانی است.
    2. ماده ۳ قانون مالیات بر ارزش افزوده بیان می‌دارد: ارزش افزوده تفاوت بین ارزش کالاها و خدمات عرضه‌شده با ارزش کالاها و خدمات خریداری‌شده در یک دوره معین است. بر این اساس، برخی موارد از جمله بخش درمان از شمول این مالیات خارج شده است، در حالی که بیمه تکمیلی وجهی است که بابت هزینه غیرقابل برگشت شخص بیمار پرداخت می‌شود و مالیات بر ارزش افزوده بر آن وارد نیست.
    3. با توجه به فرمایشات مقام معظم رهبری (مدظله)، «هدف این است که خانواده بیمار جز رنج بیمار داری، رنج دیگری نداشته باشد»، لذا تفسیر سازمان امور مالیاتی درباره بیمه تکمیلی برخلاف این دستور حکومتی است.
    4. طبق اصل ۲۹ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، دولت موظف به تأمین خدمات بهداشتی درمانی است و دریافت مالیات بر ارزش افزوده از خدمات بیمه تکمیلی که برای بیماری تهیه شده، برخلاف این اصل است.
    5. بند ۹ ماده ۱۲ قانون مالیات بر ارزش افزوده به کلمه «انواع … خدمات…» اشاره کرده است که هرگونه تفسیر خلاف این، تفسیر به رای و برخلاف نص قانونی است.
    6. در بخشنامه معافیت مالیاتی حق بیمه سهم کارگر شماره ۲۱۱-۴۳۸۵/۱۹۴۱۸-۱۳۸۳/۱۱/۷ سازمان امور اقتصادی و دارایی، پرداخت حق بیمه درمانی و تکمیلی از مالیات بر حقوق معاف است؛ بنابراین تفسیر سازمان امور مالیاتی در بخشنامه موضوع شکایت، با این بخشنامه معارض است.

    متن بخشنامه مورد اعتراض

    «نظر به اینکه در اجرای مقررات قانون مالیات بر ارزش افزوده توسط فعالان اقتصادی که به ارایه خدمات درمانی، خدمات توانبخشی و حمایت از طریق انعقاد قرارداد اشتغال دارند، سوالاتی مطرح گردیده، لذا به منظور اجرای صحیح قانون و همچنین اتخاذ رویه واحد برای مودیان و ادارات امور مالیاتی مقرر می‌دارد:

    1. وفق مقررات بند (۹) ماده (۱۲) قانون مالیات بر ارزش افزوده، عرضه و واردات انواع دارو، لوازم مصرفی درمانی و همچنین ارایه خدمات درمانی (انسانی، حیوانی و گیاهی) و خدمات توانبخشی و حمایتی مشمول مالیات و عوارض ارزش افزوده نمی‌باشد.
    2. ارایه خدمات درمانی که از طریق انعقاد قرارداد به نیابت از طرف کارفرمایان (شبکه‌های بهداشت و درمان، دانشکده‌های پزشکی و خدمات بهداشتی استان‌ها، بیمارستان‌ها و مراکز درمانی) به صورت غیرمستقیم و با واسطه ارائه می‌شود نیز مشمول مقررات بند (۹) ماده (۱۲) قانون خواهد بود و از پرداخت مالیات معاف است.
    3. ارایه خدمات تشخیص و درمان بیماری، اورژانس و حمل بیمار به وسیله آمبولانس در قالب قرارداد نیز از پرداخت مالیات معاف می‌باشد.
    4. معافیت مذکور محدود به خدمات درمانی (انسانی، حیوانی و گیاهی) و خدمات توانبخشی و حمایتی است و قابل تعمیم به سایر خدمات مانند خدمات بیمه درمان و تکمیل درمان، خدمات مدیریت و نظارت بر امور درمانی و قراردادهای تامین نیروی انسانی نخواهد بود.»

    پاسخ سازمان امور مالیاتی کشور

    مدیرکل حقوقی سازمان امور مالیاتی کشور به موجب لایحه شماره ۳۳۸۶/۲۱۲/د ۱۳۹۴/۹/۱۵ پاسخ داده است:

    1. طبق قانون مالیات بر ارزش افزوده، عرضه کالا و خدمات در ایران (به استثنای موارد معاف مشخص در ماده ۱۲) مشمول مالیات است و معافیت بند (۹) ماده ۱۲ فقط شامل خدمات درمانی ارائه شده به بیمار توسط مراکز درمانی است و شامل استفاده‌کنندگان خدمات بیمه‌ای نمی‌شود.
    2. منظور از خدمات درمانی در بند (۹) ماده ۱۲، خدماتی است که از سوی موسسه یا پزشک ارائه گردد و شامل کلیه خدمات تشخیص، پیشگیری و درمان است. خدمات بیمه درمان صرفاً تامین هزینه درمان است و نمی‌توان آن را خدمات درمانی دانست.
    3. ارایه انواع خدمات بیمه‌ای از جمله بیمه تکمیلی درمان مشمول پرداخت مالیات و عوارض است و شرکت‌های بیمه موظفند مالیات را از دریافت‌کنندگان خدمات مطالبه کنند.
    4. تعریف ارزش افزوده در ماده ۳ قانون مالیات بر ارزش افزوده با سود ناویژه تفاوت دارد و اصولا ارزش افزوده تفاوت بین ارزش کالاها و خدمات عرضه و خریداری شده است.
    5. بند (۱۰) ماده (۱۲) قانون مذکور، خدمات مشمول مالیات بر درآمد حقوق را معاف می‌داند؛ این معافیت زمانی مصداق دارد که خدمات مستقیم و بی‌واسطه از پرسنل به کارفرما ارائه شود.
    6. طبق اصل ۵۱ قانون اساسی، موارد معافیت مالیاتی باید به موجب قانون مشخص شود و اعمال هر معافیت نیازمند تصویب مراجع قانونی است.
    7. معافیت‌های قانون مالیات بر ارزش افزوده مستقل از قانون مالیات‌های مستقیم است و معافیت‌های آن قابل تعمیم به یکدیگر نیست.

    نتیجه: بخشنامه شماره ۹۲۵۳-۱۳۹۰/۷/۹ مطابق قوانین است و خواسته ابطال آن فاقد پایه قانونی است.


    تصمیم هیات عمومی دیوان عدالت اداری

    هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ ۱۳۹۶/۵/۱۰ با حضور رییس، معاونین، روسا، مستشاران، و دادرسان تشکیل و پس از بحث و بررسی‌های لازم، با اکثریت آراء به صدور رای مبادرت کرده است.

    رای هیات عمومی دیوان عدالت اداری

    مطابق بند ۹ ماده ۱۲ قانون مالیات بر ارزش افزوده، انواع دارو و لوازم مصرفی درمانی، خدمات درمانی (انسانی، حیوانی و گیاهی) و خدمات توانبخشی و حمایتی از پرداخت مالیات بر ارزش افزوده معاف اعلام شده است.

    نظر به اینکه در سطر آخر بخشنامه مورد اعتراض، پرداخت خدمات بیمه، درمان و تکمیل درمان از معافیت مذکور در حکم قانون پیش گفته خارج شده است، بنابراین این قسمت از بخشنامه مغایر قانون یاد شده بوده و تصویب آن از حدود اختیارات سازمان امور مالیاتی خارج می‌باشد و مستند به بند ۱ ماده ۱۲ و ماده ۸۸ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال ۱۳۹۲ ابطال می‌شود.

    اعضاء هیات عمومی دیوان عدالت اداری با اعمال ماده ۱۳ قانون اخیرالذکر و تسری ابطال بخشنامه به زمان تصویب آن، فقط نسبت به پرداخت‌کنندگان مستقیم مالیات بر ارزش افزوده موافقت کردند.


    امضاء

    محمدکاظم بهرامی

  • ابطال بند 1 (نکات قابل توجه در رسیدگی مالیاتی)


    گردش کار

    شاکیان:

    ۱- شرکت فن آوران طبیعت و صنعت ستایش

    ۲- آقای محمدمسعود مرادزاده فهرجی

    موضوع شکایت و خواسته:

    ابطال بند ۱ نکات قابل توجه در رسیدگی مالیاتی موضوع بخشنامه شماره ۵۲۴/۹۳/۲۰۰-۱۳۹۳/۶/۲۲ سازمان امور مالیاتی کشور


    شرح شکایت و دفاع


    الف) دادخواست آقای محمدمسعود مرادزاده فهرجی

    آقای محمدمسعود مرادزاده فهرجی به موجب دادخواستی، ابطال بند ۱ نکات قابل توجه در رسیدگی مالیاتی موضوع بخشنامه شماره ۵۲۴/۹۳/۲۰۰-۱۳۹۳/۶/۲۲ سازمان امور مالیاتی کشور را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته اعلام کرده است:

    احتراماً همان‌گونه که مستحضرید ۱۰۰% درآمد حاصل از صادرات کالاهای کشاورزی طبق ماده ۱۴۱ قانون مالیات‌های مستقیم معاف از مالیات می‌باشد. متأسفانه رئیس سازمان امور مالیاتی کشور طی بخشنامه مذکور و به بهانه تسعیر نرخ ارز صادرکنندگان کالاهای کشاورزی را مشمول مالیات قرار داده است و در حالی که صادرکنندگان در چند سال اخیر به دلیل تحریم‌های بین‌المللی امکان ورود ارز را از طریق سیستم بانکی به کشور نداشته‌اند و با هزاران مشکل و از طریق صرافی یا حمل پول با چمدان وجه نقد را به کشور حمل می‌کرده‌اند و بعضاً همان دلار یا درهم را تحویل فروشنده کالا می‌داده‌اند. از آنجا که سازمان امور مالیاتی کشور با ارسال این بخشنامه به نوعی قصد دور زدن قانون را دارد و به هر بهانه‌ای قصد اخذ مالیات از صادرکنندگان را دارد لذا خواهشمند است دستور فرمایید بند مذکور از این بخشنامه خلاف بیّن قانون حذف گردد تا صادرکنندگان بتوانند برای کشور ارزآوری کنند و تولید کشور روزبه‌روز بیشتر گردد. همچنین به اطلاع آن مقام می‌رساند سازمان امور مالیاتی با استناد به همین بخشنامه کلیه صادرات یک شخص یا شرکت را خرید و فروش داخلی قلمداد می‌کند و از شیوه علی‌الراس استفاده می‌کند و مالیات‌های چند میلیارد تومانی برای صادرکنندگان تعیین نموده است.


    پاسخ مدیرکل دفتر حقوقی سازمان امور مالیاتی کشور

    در پاسخ به شکایت مذکور، مدیرکل دفتر حقوقی سازمان امور مالیاتی کشور به موجب لایحه شماره ۳۶۶۸۲/۲۱۲/د-۱۳۹۴/۱۰/۱۲ توضیح داده است:

    *جناب آقای دربین

    مدیرکل محترم هیات عمومی دیوان عدالت اداری

    سلام علیکم

    از آنجا که اختلاف بین مودیان و ادارات امور مالیاتی راجع به سود حاصل از تعسیر ارز مربوط به صادرات در سنوات گذشته نیز وجود داشته، هیات عمومی شورای عالی مالیاتی به موضوع ورود پیدا کرده و بیان داشته چون طبق بند ۲۴ ماده ۱۴۸ قانون مالیات‌های مستقیم زیان حاصل از تعسیر ارز بر اساس اصول متداول حسابداری پذیرفته است بالطبع درآمد حاصل از تسعیر ارز نیز صرف نظر از منشاء تحصیل آن باید به‌عنوان یکی از اقلام درآمد در احتساب درآمد مشمول مالیات منظور گردد. بنابراین رای هیات عمومی شورای عالی مالیاتی به شماره ۵۳۵۹/۴/۳۰-۱۳۷۵/۵/۱۴ که در این خصوص صادر شده است، تاکنون برای ادارات امور مالیاتی لازم‌الاجرا و برای شعب دیوان عدالت اداری و سایر مراجع اداری مربوط در موارد مشابه لازم‌الاتباع می‌باشد. لذا با توجه به مراتب فوق‌الذکر تقاضای رسیدگی و رد شکایت شاکی را دارد.*


    ب) دادخواست شرکت فن‌آوران طبیعت و صنعت ستایش

    شرکت فن‌آوران طبیعت و صنعت ستایش به موجب دادخواستی ابطال بخشنامه شماره ۵۲۴/۹۳/۲۰۰-۱۳۹۳/۶/۲۲ سازمان امور مالیاتی کشور را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته اعلام کرده است:

    ریاست محترم دیوان عدالت اداری

    با سلام و عرض تحیت:

    بدین وسیله اینجانب فرزاد نجفی مدیرعامل شرکت فن‌آوران طبیعت و صنعت ستایش مراتب اعتراض و شکایت خود را نسبت به بخشنامه تعیین تسعیر ارز به شماره ۵۲۴/۹۳/۲۰۰-۱۳۹۳/۶/۲۳ به شرح ذیل معروض داشته و از آن مقام استدعا می‌نمایم با ارجاع پرونده به هیات عمومی با ابطال بخشنامه مزبور از تضییع حقوق این شرکت و شرکت‌های مشابه جلوگیری گردد.

    شرح دادخواست:

    ۱- شرکت فن‌آوران طبیعت و صنعت ستایش یک شرکت دانشگاهی است که متعلق به اعضای هیات علمی پژوهشکده گیاهان و مواد اولیه دارویی دانشگاه شهید بهشتی می‌باشد که در چهارچوب اساسنامه و آیین‌نامه‌های مرکز رشد واحدهای فناوری دانشگاه زمینه فعالیت‌های مربوط به شرکت را به امر تولید و توزیع گیاهان دارویی اختصاص داده است و از ابتدا با ورود به فرآیند تولید و توزیع گیاهان دارویی تمرکز خود را به امر صادرات گیاهان دارویی خصوصاً به کشورهای اروپایی اهتمام داشته است. در این رهگذر در سال‌های سخت و دشوار تحریم‌های اقتصادی با تاسی به فرامین رهبری در راستای ایجاد شرکت‌های دانش بنیان و رویکرد به اقتصاد مقاومتی با موانع و محدودیت‌های مربوط به تحریم‌های ظالمانه به حول قوه الهی به بقای خود ادامه داده است و در فرآیند تولید و توزیع گیاهان دارویی با آموزش کشاورزان و صرف هزینه‌های سرسام‌آور مربوط به مراحل کاشت و برداشت و مدیریت تولید گیاهان دارویی را که منجر به امر صادرات به کشورهای اروپایی شود را با همه مرارت‌های مربوط به آن به انجام رسانده است.

    ۲- لیکن به‌رغم اینکه شرکت فن‌آوران طبیعت و صنعت ستایش شرکتی دانشگاهی و جزء شرکت‌های صادراتی است که تولید و محصول خود را صادر می‌نماید که بر اساس ماده ۱۴۱ قانون مالیات‌های مستقیم صددرصد از پرداخت مالیات معاف می‌باشند، اما سازمان امور مالیاتی کشور برخلاف نص صریح قانون ذکر شده به استناد بخشنامه تعیین نرخ تسعیر ارز درآمدهای مالیاتی در درآمدهای سال ۱۳۹۱ این شرکت مبلغ ۸۱۰/۰۳۴/۹۲۷/۳ را مشمول مالیات قرار داده است در حالی که تمامی درآمد ماخوذه این شرکت در سال ۱۳۹۱ از محل صادرات غیرنفتی و کالاهای کشاورزی بوده و متعاقباً هیات حل اختلاف مالیاتی به شرح موضوع رای فوق‌الذکر اقدام به صدور رای غیرقانونی نموده‌اند.

    قابل ذکر است به‌رغم صدور فرامین رهبر انقلاب در خصوص توجه به افزایش صادرات غیرنفتی و توصیه آن نسبت به ایجاد ساز و کارهای لازم برای تشویق شرکت‌های دانشگاهی و تاکیدات معظم له طی دو سال اخیر به حمایت مطلق از این نوع شرکت‌ها به منظور گسست حلقه‌های وابستگی کشور به اقتصاد دیگر کشورها در راستای رویکرد به اقتصاد مقاومتی که همواره در رسانه ملی و دیگر رسانه‌ها مطرح بوده است و در این شرایط می‌بایست با تاسی به دغدغه‌های رهبری و دولت‌های خدمتگزار از ساز و کارهای قانونی و اجرایی کارآمد در راه برداشتن موانع تولید و صادرات شرکت‌های صادراتی استفاده نمود. سازمان امور مالیاتی با دور زدن قوانینی که معافیت مالیاتی را برای شرکت‌های صادراتی پیش‌بینی نموده است به استناد بخشنامه تعیین نرخ تسعیر ارز عرصه را به این شرکت و شرکت‌های مشابه که در امر صادرات فعالیت دارند تنگ نموده است.

    ۳- قابل ذکر است با وجود اینکه این شرکت به موجب نص صریح ماده ۱۴۱ قانون مالیات‌های مستقیم صددرصد معاف از مالیات می‌باشد، سازمان امور مالیاتی به استناد بخشنامه تعیین نرخ تسعیر ارز برخلاف قانون مبادرت به شمول مالیات بر درآمدهای این شرکت در سال ۱۳۹۱ نموده است که به‌رغم غیرقانونی بودن بخشنامه لیکن با توجه به تصویب بخشنامه مورد استناد به شماره ۵۲۴/۹۳/۲۰۰-۱۳۹۳/۶/۲۲ که درآمد حاصل از صادرات تولیدکنندگان را با بخشنامه نرخ تسعیر ارز مشمول مالیات قرار داده، با توجه به تاریخ تصویب بخشنامه در دو سال بعد از درآمد مورد احتساب شرکت از محل صادرات به واقع مبادرت به تسری مفاد بخشنامه غیرقانونی به دو سال قبل یعنی سال ۱۳۹۱ نموده است که این اقدام بر اساس اصل عطف به ماسبق نشدن قوانین، خلاف قاعده و قانون بوده است و از این لحاظ نیز رفتار سازمان امور مالیاتی که متعاقباً مبنای صدور رای هیات حل اختلاف مالیاتی قرار گرفته، خلاف قانون می‌باشد.*

    ۴. نظر به مطالب مطرح شده، از آنجا که اهم فعالیت‌های شرکت صرف انجام امور کشاورزی در زمینه تولید، توزیع و صادرات گیاهان دارویی می‌باشد، واضح است که درآمدهای ارزی شرکت صرف هزینه‌های تولید شده است. لذا تصور اینکه شرکت در شرایط سال‌های تحریم تمرکز فعالیت خود را متوجه خرید و فروش ارز نماید، امری کاملاً بعید و ابعد می‌باشد و لذا در این خصوص نیز مبنای استدلال و استنتاج صدور رای مالیاتی هیات حل اختلاف مالیاتی، فاقد وجاهت منطقی و قانونی می‌باشد.

    ۵. همچنین در خاتمه، ضمن تأکید بر غیرقانونی بودن بخشنامه مورد استناد هیات حل اختلاف مالیاتی و توجه آن مقام بر معافیت صددرصد این شرکت از پرداخت مالیات بر درآمد به استناد ماده ۱۴۱ قانون مالیات‌های مستقیم، به عرض می‌رساند به رغم غیرقانونی بودن بخشنامه تسعیر نرخ ارز مورد بحث، کارشناس مالیات نسبت به نحوه محاسبه مابه‌التفاوت نرخ ارز درآمدهای این شرکت دچار اشتباه شده است و مبانی محاسبه به طور صحیح انجام نشده است که با توجه به زمان صدور کالا و قیمت ارز در تاریخ مذکور میزان درآمدهای حاصل از مابه‌التفاوت ارز بسیار کمتر بوده است که متأسفانه در این خصوص نیز بر مبنای اعمال بخشنامه غیرقانونی به این شرکت اجحاف شده و محاسبه دقیق انجام نشده است.

    ۶. در خاتمه، با عنایت به مطالب معنون، از آن مقام استدعا می‌نماید مقرر فرمایید نسبت به ابطال بخشنامه خلاف قانون تعیین نرخ تسعیر ارز و نقص رای صادره از هیات حل اختلاف مالیاتی اقدام لازم به عمل آید.


    پاسخ مدیرکل دفتر حقوقی سازمان امور مالیاتی کشور

    در پاسخ به شکایت مذکور، مدیرکل دفتر حقوقی سازمان امور مالیاتی کشور به موجب لایحه شماره ۴۵۲۹۵/۲۱۲/د-۱۳۹۴/۱۲/۴ توضیح داده است:

    جناب آقای دربین

    مدیرکل محترم هیات عمومی دیوان عدالت اداری

    سلام علیکم

    احتراماً، درباره پرونده کلاسه ۹۴/۱۰۴۱ به شماره ۹۴۰۹۹۸۰۹۰۰۰۰۰۱۰۳ موضوع شکایت «شرکت فن‌آوران طبیعت و صنعت ستایش» به خواسته ابطال دستورالعمل شماره ۵۲۴/۹۳/۲۰۰-۱۳۹۱/۶/۲۲ سازمان امور مالیاتی کشور به شرح زیر معروض می‌دارد:

    الف) هیات تخصصی اقتصادی، مالی و اصناف پیشتر درباره شکایت مشابهی که از سوی وکیل «شرکت سیمان لار» به عمل آمده بود، دادنامه شماره ۳۷۳-۱۳۹۴/۱۱/۲۴ را مبنی بر رد شکایت شاکی و خلاف قانون و خارج از اختیار نبودن دستورالعمل یاد شده، صادر نموده است، بنابراین در صورت عدم اعتراض نسبت به رای یاد شده به نحو مقرر در بند (ب) ماده (۸۴) «قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری»، موضوع شکایت و خواسته شاکی کنونی (شرکت فن‌آوران طبیعت و صنعت ستایش) مشمول ماده (۸۵) قانون یاد شده قرار می‌گیرد. با این حال درباره ماهیت شکواییه شاکی می‌توان موارد زیر را مورد توجه قرار داد.

    ب) مودیان مالیاتی که مکلف به نگهداری دفاتر قانونی می‌باشند فارغ از نوع فعالیت اقتصادی‌شان مکلف‌اند قوانین و مقررات مالیاتی را در رابطه با تهیه و تحریر و تنظیم دفاتر و اسناد و مدارک مالی خود رعایت کنند و در موارد مراجعه ادارات امور مالیاتی برای رسیدگی به اظهارنامه یا تشخیص درآمد، آنها را ارائه و تسلیم نمایند.

    بر همین پایه بند (الف) ماده (۹۵) قانون مالیات‌های مستقیم مصوب ۱۳۶۶/۱۲/۳ با اصلاحیه‌های بعدی درباره تکلیف کلیه صاحبان مشاغل مشمول مقررات این بند به صراحت مقرر داشته است:

    «صاحبان مشاغلی که به موجب این قانون مکلف به ثبت فعالیت‌های شغلی خود در دفاتر روزنامه و کل موضوع قانون تجارت هستند و باید دفاتر و اسناد و مدارک مربوط را با رعایت اصول و موازین و استانداردهای پذیرفته شده حسابداری نگاهداری کنند.»

    در مورد انجام همین تکلیف و لزوم رعایت استانداردهای حسابداری توسط مودی در تبصره (۲) ماده (۹۵) قانون مالیات‌های مستقیم اصلاحی مصوب ۱۳۸۰/۱۱/۲۷ مقرر گردیده است که:

    «آیین‌نامه مربوط به روش نگهداری دفاتر و اسناد و مدارک و ثبت وقایع مالی و چگونگی تنظیم صورت‌های مالی نهایی بر اساس نوع فعالیت و همچنین رعایت اصول و موازین و استانداردهای پذیرفته شده حسابداری توسط سازمان امور مالیاتی کشور و با کسب نظر از جامعه حسابداران رسمی تهیه و به تصویب وزیر امور اقتصادی و دارایی خواهد رسید.»

    با توجه به آنچه گفته آمد، مودیان مالیاتی مکلف‌اند مقررات خاص قوانین مالیاتی را درباره صورت‌های مالی و از جمله تسعیر نرخ ارز در سال مالی و مالیاتی رعایت نمایند. در پرونده حاضر نیز، ادارات امور مالیاتی بابت گزارش‌های مالی «شرکت فن‌آوران طبیعت و صنعت ستایش» مکلف بودند تا قوانین و مقررات مالیاتی را به عنوان یک قانون خاص به اجرا درآوردند.

    ج) با توجه به مطالب یاد شده، از آنجا که در حقوق مالیاتی ایران و در قواعد مربوط به مالیات‌های مستقیم، به استناد مواد (۱۱۰) و (۱۵۵) «قانون مالیات‌های مستقیم» مصوب ۱۳۶۶/۱۲/۳ و اصلاحات بعدی آن، «اصل کلی سالانگی» حاکم می‌باشد، از این رو چگونگی اقدام قانونی در ادارات امور مالیاتی بابت شناسایی، تشخیص و تعیین درآمد مشمول مالیات مودیان به صورت سالانه می‌باشد.

    شناسایی، تشخیص و تعیین درآمد مشمول مالیات مودیان با رسیدگی به اظهارنامه مالیاتی، ترازنامه و حساب سود و زیان می‌باشد که توسط مودی حداکثر تا چهار ماه پس از پایان سال مالیاتی و برای یک دوره یک ساله به ادارات امور مالیاتی صلاحیت‌دار ارائه می‌شود. شیوه انجام این امر از دیدگاه قوانین و مقررات مالیاتی، وفق مواد ۹۳ تا ۹۵ «قانون مالیات‌های مستقیم» و در مورد اشخاص مکلف به نگهداری دفاتر از طریق رسیدگی به دفاتر قانونی مودی صورت می‌گیرد همچنان که فراز نخست ماده (۱۰۶) قانون پیش برابر منطوق ماده (۹۷) و بخش اخیر ماده (۱۰۶) قانون مالیات‌های مستقیم، رعایت ماده (۹۸) همین قانون به انجام خواهد رسید، بنابراین برخلاف ادعای شاکی سازمان امور مالیاتی کشور، به منظور تشخیص و تعیین درآمد مشمول مالیات مکلف به رسیدگی با رعایت قوانین و مقررات مالیاتی و اصول و استانداردهای حسابداری نموده است و دستورالعمل یاد شده ادارات امور مالیاتی را صادره ممنوعیت ارائه صورت‌های مالی اشخاص ملزم به ارائه آن به دیگر سازمان‌ها نمی‌داند.

    همچنان که در دستورالعمل موضوع شکایت، تسعیر ارز در صورت‌های مالیاتی با رعایت استاندارد شماره (۱۶) حسابداری، مصوب سازمان حسابرسی و به منظور ایجاد وحدت رویه در ادارات امور مالیاتی مورد حکم قرار گرفته است.

    د) افزون بر موارد یاد شده، بند (۷) استاندارد شماره (۱۶) حسابداری مصوب سازمان حسابرسی، تسعیر را فرآیندی دانسته که از طریق آن، اطلاعات مالی مبتنی بر ارز، بر حسب واحد پول گزارشگری بیان می‌شود. به موجب بند (۲۳) استاندارد شماره (۱۶) حسابداری که در سال ۱۳۹۱ تجدیدنظر و در سال ۱۳۹۲ توسط سازمان حسابرسی اصلاح شده است، فعالیت‌های اقتصادی مالی و پولی مکلف شده‌اند تا در پایان هر دوره گزارشگری اقلام ارزی خود را به شرح زیر تسعیر کنند:

    • الف) اقلام پولی ارزی، باید به نرخ ارز در تاریخ ترازنامه تسعیر شود.
    • ب) اقلام غیرپولی که به بهای تمام شده ارزی اندازه‌گیری شده است، باید به نرخ ارز در تاریخ معامله تسعیر شود.
    • ج) اقلام غیرپولی که به ارزش منصفانه بر حسب ارز اندازه‌گیری شده است، باید به نرخ ارز در تاریخ تعیین ارزش منصفانه تسعیر شود.

    «بند (۲) بخش کلیات دستورالعمل موضوع شکایت نیز که با توجه به استاندارد یاد شده مقرر داشته: صرفاً اقلام پولی ارزی باید به نرخ ارز در تاریخ ترازنامه تسعیر شود، چیزی خارج از اصول و استانداردهای حسابداری را مقرر نداشته است. در تبیین اتخاذ یک روش یکنواخت به حکم مقرر در بند (۲۴) ماده (۱۴۸) قانون مالیاتهای مستقیم مبنی بر لزوم رعایت اصول متداول حسابداری اشاره گردیده است.

    هـ- درباره بند (۵) شکواییه شاکی نیز اعضای آن هیات تخصصی بهتر می دانند که رسیدگی به ادعای مودی در مورد اشتباه در محاسبه، از نظر مالیاتی باید در هیات‌های حل اختلاف مالیاتی برابر مواد ۱۷۰، ۲۴۲ تا ۲۴۴ «قانون مالیاتهای مستقیم» و پس از صدور آرای قطعی مراجع اداری مالیاتی، در صلاحیت شعب دیوان عدالت اداری می‌باشد، نه هیئت عمومی و یا هیئت تخصصی دیوان عدالت اداری.

    با توجه به مطالب فوق الاشعار، نظر به اینکه دستورالعمل صادره وفق بند (۲۴) ماده (۱۴۸) قانون مالیاتهای مستقیم و استاندارد شماره (۱۶) حسابداری مصوب سازمان حسابرسی صادر شده و در محدوده صلاحیت قانونی سازمان امور مالیاتی کشور و ماده (۲۱۹) «قانون مالیاتهای مستقیم» اصلاحی مصوب ۱۳۸۰/۱۱/۲۷ و ماده (۹) تصویب‌نامه شماره ۲۷۱۳۳/ت۲۳۹۱۳هـ-۱۳۸۰/۶/۱۰ هیات وزیران، «موضوع تشکیلات سازمان امور مالیاتی کشور و آیین‌نامه اجرایی بند (الف) قانون برنامه سوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران» صادر گردیده و هیچ گونه مغایرت با قانون یا خروج از اختیارات صورت نگرفته است، با استناد به ماده (۸۴) «قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری» مصوب ۱۳۹۲ رسیدگی و رد شکایت شاکی را درخواست می‌نماید.»


    متن بخشنامه شماره ۵۲۴/۹۳/۲۰۰-۱۳۹۳/۶/۲۲ سازمان امور مالیاتی کشور:

    مخاطبین/ ذینفعان: امور مالیاتی شهر و استان تهران

    اداره کل امور مالیاتی استان …

    موضوع: تسعیر ارز

    «با توجه به سوالات و ابهامات مطرح شده در خصوص تسعیر ارز در ارتباط با مودیانی که دارای معاملات ارزی یا دارایی و بدهی پولی ارزی می‌باشند و به منظور وحدت رویه در رسیدگی‌های مالیاتی، مقرر می‌دارد موارد به شرح زیر ملحوظ نظر قرار گیرد.

    نکات قابل توجه در رسیدگی مالیاتی:

    ۱- سود حاصل از تسعیر ارز صرف نظر از منشاء تحصیل آن مشمول مالیات خواهد بود (به طور مثال معافیت حاصل از صادرات دلیلی بر معافیت درآمدهایی که به لحاظ نگهداری یا کاربرد ارز حاصل از صادرات بدست می‌آید، نخواهد بود). بدیهی است زیان تسعیر ارز حاصل از صادرات نیز به شرط رعایت مقررات قابل قبول خواهد بود.»


    روند رسیدگی و آرای دیوان عدالت اداری:

    • در اجرای ماده ۸۴ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال ۱۳۹۲، پرونده به هیئت تخصصی اقتصادی، مالی و اصناف دیوان عدالت اداری ارجاع شد.
    • هیئت مذکور به موجب دادنامه شماره ۹۹-۱۳۹۵/۶/۱۰، بندهای ۳، ۴ و ۵ بخشنامه ۵۲۴/۹۳/۲۰۰-۱۳۹۳/۶/۲۲ را قابل ابطال تشخیص نداد و رای به رد شکایت صادر کرد.
    • این رای به علت عدم اعتراض از سوی رییس دیوان عدالت اداری و یا ده نفر از قضات دیوان عدالت اداری قطعیت یافته است.
    • تنها بند ۱ بخشنامه در دستور کار هیئت عمومی دیوان عدالت اداری قرار گرفت.

    رای هیئت عمومی دیوان عدالت اداری (۱۳۹۶/۶/۷):

    • با حضور رئیس، معاونین، روسای شعب و مستشاران دیوان عدالت اداری تشکیل جلسه داده و پس از بحث و بررسی به شرح زیر رای دادند:

    بر مبنای بند (الف) ماده ۱۴۱ قانون مالیاتهای مستقیم، صد درصد درآمد حاصل از صادرات محصولات تمام شده کالای صنعتی و محصولات بخش کشاورزی (شامل محصولات زراعی، باغی، دام و طیور، جنگل و مرتع) و صنایع تبدیلی و تکمیلی آن و پنجاه درصد درآمد حاصل از صادرات سایر کالاهایی که به منظور دست یافتن به اهداف صادرات کالاهای غیرنفتی به خارج از کشور صادر می‌شوند، از شمول مالیات معاف هستند.

    به موجب بند (ب) ماده ۱۰۴ قانون برنامه پنجساله پنجم توسعه جمهوری اسلامی ایران، اخذ هرگونه مالیات و عوارض از صادرات کالاهای غیرنفتی و خدمات در طول برنامه ممنوع است.

    بر اساس مدلول ماده ۳۶ قانون رفع موانع تولید رقابت‌پذیر و ارتقای نظام مالی کشور مصوب ۱۳۹۴/۲/۱ و بند (ب) ماده ۴۵ قانون احکام دایمی برنامه‌های توسعه کشور مصوب ۱۳۹۵/۱۱/۱۰، سود تفاوت نرخ تسعیر ارز حاصل صادرات از هرگونه مالیات معاف است.

    بنابراین احکام مواد ۳۶ و ۴۵ قوانین یاد شده موید این معنی است.

    نظر به اینکه سازمان امور مالیاتی در بند ۱ نکات قابل توجه در رسیدگی مالیاتی دستورالعمل مورد شکایت، سود حاصل از تسعیر ارز با منشاء صادرات را مشمول مالیات قرار داده است، این حکم خلاف قانون و خارج از حدود اختیارات مرجع وضع آن تشخیص داده شد.

    لذا به استناد بند ۱ ماده ۱۲ و ماده ۸۸ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال ۱۳۹۲، بند ۱ بخشنامه ابطال می‌شود.

  • ابطال ماده ۴۶ تعرفه عوارض محلی سال ۱۳۹۴ شورای اسلامی شهر کرمانشاه


    بسم الله الرحمن الرحیم

    گردش کار

    شماره دادنامه: ۵۶۷

    تاریخ دادنامه: ۱۳۹۶/۶/۱۴

    کلاسه پرونده: ۹۴/۵۷۸

    مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری

    شاکی: آقای مهدی پارسی به وکالت از طرف آقای مسیب قبادیان

    موضوع شکایت و خواسته: ابطال ماده ۴۶ تعرفه عوارض محلی سال ۱۳۹۴ شورای اسلامی شهر کرمانشاه


    شرح شکایت

    آقای مهدی پارسی به موجب دادخواستی ابطال ماده ۴۶ تعرفه عوارض محلی سال ۱۳۹۴ شورای اسلامی شهر کرمانشاه را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته اعلام کرده است که:

    ریاست محترم دیوان عدالت اداری

    سلام علیکم

    احتراماً اینجانب مهدی پارسی به وکالت از شرکت مخابرات در راستای دفاع از حقوق موکل معروض می‌دارد:

    ۱- شورای اسلامی شهر کرمانشاه اقدام به وضع ماده ۴۶ در دفترچه عوارض سال ۱۳۹۴ خویش با موضوع اخذ عوارض از دکل‌ها و آنتن‌های مخابراتی نموده است.

    ۲- دکل‌ها و آنتن‌های مخابراتی به تجویز ماده ۱۲ قانون مدنی غیرمنقول می‌باشند و بر اساس بند ۸ ماده ۱۲ قانون مالیات بر ارزش افزوده اموال غیرمنقول از جمله مواردی هستند که از پرداخت مالیات و عوارض موضوع آن قانون معاف هستند، چون در این خصوص عوارض نوسازی و سطح شهر بابت اموال غیرمنقول وضع شده و دیگر دلیلی برای پرداخت عوارض دیگر وجود ندارد.

    ۳- به تجویز تبصره ۳ ماده ۸۰ قانون تشکیلات، وظایف و انتخابات شوراهای اسلامی این عوارض ابلاغ نشده، پس با عدم رعایت تبصره مذکور عملاً حق اعتراض موکل سلب شده است.

    ۴- از طرف دیگر بر اساس مواد ۵ و ۳۸ قانون مالیات بر ارزش افزوده و تبصره ۲ ماده ۱۷ قانون برنامه پنجساله پنجم توسعه، شرکت‌های مخابراتی اقدام به پرداخت ۸% مالیات و عوارض به سازمان امور مالیاتی و شهرداری شده‌اند، لذا اقدام شورای شهر در خصوص وضع عوارض مجدد، به وضع عوارضی است که قبلاً برای آن تعیین تکلیف شده است.

    از طرف دیگر بر اساس قانون ملی شدن ارتباطات تلفنی مصوب ۱۳۳۴ کلیه امور مربوط به تلفن از قبیل تأسیس، نگهداری، بهره‌برداری آن در سراسر کشور ملی است و دکل‌ها هم جزیی از شبکه ملی تلفن هستند، لذا عوارض مذکور را نمی‌توان محلی دانست.

    ۵- شهرداری‌ها هیچ خدمتی بابت نصب دکل‌های مخابراتی ارائه نمی‌نمایند، لذا مستند به وحدت ملاک از تبصره ۵ ماده ۳ تعاریف محدوده و حریم شهر، روستا و شهرک و نحوه تعیین عوارض، بدون خدمت فاقد وجاهت قانونی است.

    لذا مستند به موارد فوق از محضر آن مقام استدعای ابطال مصوبه مذکور را دارد، همان طور که در رأی شماره ۱۷۹۶ الی ۱۸۰۵ و ۱۸۰۶ – ۱۳۹۳/۱۰/۲۹ نیز به صراحت به این امر اشاره گردیده و وضع عوارض در خصوص دکل‌های مخابراتی را خلاف قانون تشخیص داده است.


    متن تعرفه مورد اعتراض (ماده ۴۶)

    ماده ۴۶: عوارض از دکل، آنتن، تأسیسات مخابراتی و ارتباطی در شهر (BTS)

    به شرح ذیل به عنوان عوارض پایدار به صورت ماهیانه و بر اساس فرمول ذیل محاسبه و دریافت و به حساب شهرداری کرمانشاه واریز نماید تا به منظور مدیریت و ساماندهی با الزامات شهری، زیباسازی، زیست‌محیطی و کاهش آلودگی‌های بصری در جهت ارتقاء کیفیت زندگی شهروندان کرمانشاهی هزینه شود.

    تبصره: بهای خدمات این ماده مشمول ۷۰% ارزش منطقه‌ای سال ۱۳۹۳ می‌گردد.

    تعاریف: حروف اختصاری مندرج در روش محاسبه فوق‌الذکر به شرح ذیل می‌باشد:

    • الف: T = عوارض ماهانه به ریال
    • ب: L = ضریب کاربری (برای کاربری‌های مسکونی، اداری و بهداشتی ۲، برای کاربری‌های تجاری، اداری و صنعتی ۱.۸ و سایر کاربری‌ها ۱.۵)
    • ج: H = ارتفاع دکل
    • د: h = ارتفاع ساختمان (برای آنتن، BTS و … که در معابر و فضاهای عمومی شهر نصب می‌شود عدد ثابت ۳۰ در نظر گرفته می‌شود.)
    • هـ: d = عرض معبر (به شرط آن که ۰.۸ ≤ باشد).

    پاسخ شهردار کرمانشاه

    شهردار کرمانشاه به موجب لایحه شماره ۵۵۸۹۹/۱۰۱-۱۳۹۴/۱۱/۱۶ توضیح داده است که:

    ریاست محترم هیأت عمومی دیوان عدالت اداری

    سلام علیکم

    احتراماً، عطف به نسخه ثانی دادخواست آقای حبیب قبادیان و شرکت مخابرات استان کرمانشاه به شماره پرونده ۹۴۰۹۹۸۰۹۰۰۰۰۰۳۰۴ و کلاسه پرونده ۹۴/۵۷۸ به خواسته ابطال ماده ۴۶ دفترچه عوارض سال ۱۳۹۴ شورای اسلامی شهر کرمانشاه با موضوعیت عوارض دکل، آنتن و تأسیسات مخابراتی، بدین وسیله موارد معنونه ذیل را جهت هر گونه بهره‌برداری به استحضار ریاست و مستشاران هیأت عمومی دیوان عدالت اداری می‌رساند:

    ۱- شورای اسلامی شهر کرمانشاه به استناد اصل ۱۰۵ قانون اساسی و ماده ۷۷ و بند ۱۶ ماده ۷۱ قانون تشکیلات، وظایف و انتخابات شوراهای اسلامی کشور و انتخاب شهرداران مصوب ۱۳۷۵ با اصلاحات بعدی و تبصره ۱ ماده ۵۰ قانون مالیات بر ارزش افزوده اقدام به تصویب عوارض نموده که پس از سیر مراحل قانونی و تأیید مراجع نظارتی مصرح در ماده ۸۰ قانون شهرداری‌ها به استناد اصل ۱۰۳ قانون اساسی اجرای آن برای کلیه مقامات کشوری خصوصاً شهرداری کرمانشاه لازم‌الرعایه می‌گردد.

    ۲- خواهان اعلام داشته که برابر بند ۸ ماده ۱۲ قانون مالیات بر ارزش افزوده اموال غیرمنقول از مالیات و عوارض معاف می‌باشند، اما این در حالی است که این ماده و بند ذیل آن، اموال غیرمنقول را تنها از پرداخت مالیات معاف نموده، نه عوارض. و از آنجا که ماهیت عوارض و مالیات کاملاً متفاوت بوده و از نظر حقوقی تعاریف مجزا و مستقلی از هم دارند، این معافیت قابل تسری به عوارض نمی‌باشد.

    ۳- خواهان با طرح ایراد عدم ابلاغ مستقیم عوارض تصویبی به مخابرات، مدعی عدم رعایت قانون توسط شورای اسلامی شده و ادعا نموده که عملاً حق اعتراض موکل سلب شده است؛ و این در حالی است که:

    • اولاً: عوارض تصویبی تنها در خصوص دکل و تأسیسات اداره مخابرات نمی‌باشد بلکه به طور عام کلیه دکل و آنتن‌ها را شامل می‌گردد.

    • دوماً: کل دفترچه عوارض محل تصویبی از طریق روزنامه‌های کثیرالانتشار به اطلاع عمومی رسیده است.

    • سوماً: دفترچه عوارض محلی مصوب کتبا به تمام ادارات و ارگان‌های شهر کرمانشاه ارسال شده است.

    ۴- مطابق ماده ۵۰ و تبصره ذیل آن شوراهای اسلامی شهر مجاز به برقراری عوارض محلی جدید در خصوص کالا و خدماتی هستند که تکلیف آنها در قانون مالیات بر ارزش افزوده مشخص نشده باشد، و لیکن با توجه به اینکه در خصوص نصب دکل، آنتن و تجهیزات مخابراتی در قانون مذکور عوارضی وضع نگردیده، لذا تصویب و اخذ عوارض مورد ادعای خواهان کاملاً قانونی بوده و منعی بر آن وجود ندارد.

    ۵- برابر تبصره ۶ ماده ۹۶ قانون شهرداری‌ها و مواد ۲۴ الی ۲۶ قانون مدنی، اراضی معابر عمومی به طور کلی ملک عمومی محسوب و در مالکیت شهرداری‌ها می‌باشد و از آنجا که اداره مخابرات با نصب تأسیسات مخابراتی در این اراضی از آنها استفاده و کسب انتفاع می‌نماید، لذا شرعاً اخذ عوارض در قبال این انتفاع مجاز و کاملاً قانونی می‌باشد.


    رأی هیأت عمومی دیوان عدالت اداری

    هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ ۱۳۹۶/۶/۱۴، با حضور رییس، معاونین، روسا، مستشاران و دادرسان شعب دیوان عدالت اداری تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رأی مبادرت نمود:


    رأی هیأت عمومی دیوان عدالت اداری

    به موجب ماده ۱ قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب سال ۱۳۸۷، عرضه کالا و ارائه خدمات در ایران و همچنین واردات و صادرات آنها از تاریخ لازم‌الاجرا شدن قانون از ابتدای سال ۱۳۸۸ مشمول مقررات این قانون قرار گرفته است. در ماده ۳۸ قانون یاد شده، نرخ عوارض شهرداری‌ها و دهیاری‌ها در رابطه با کالا و خدمات مشمول قانون تعیین شده است.

    مطابق ماده ۵۰ قانون مذکور، برقراری هرگونه عوارض برای انواع کالاهای وارداتی و تولیدی و همچنین ارائه خدمات که در این قانون تکلیف مالیات و عوارض آنها معین شده، توسط شوراهای اسلامی و سایر مراجع ممنوع است. همچنین در ماده ۵۲ این قانون، برقراری و دریافت هرگونه مالیات غیر مستقیم و عوارض دیگر از تولیدکنندگان و واردکنندگان کالاها و ارائه‌دهندگان خدمات ممنوع اعلام شده است.

    نظر به اینکه دکل‌ها و آنتن‌های مخابراتی مورد استفاده شرکت‌های مخابراتی و بانک‌ها جزیی از فرآیند تولید و عرضه خدمات نهایی مراجع مذکور است و در نهایت خدمت ارائه شده مشمول نرخ عوارض مصرح در ماده ۳۸ قانون فوق‌الذکر خواهد بود و ارائه خدمت توسط شرکت‌های مخابراتی و بانک‌ها محدود به قلمرو جغرافیایی شهر نیست،

    لذا ماده ۴۶ تعرفه عوارض محلی سال ۱۳۹۴ مصوب شورای اسلامی شهر کرمانشاه خلاف قانون و خارج از حدود اختیارات مرجع وضع تشخیص می‌شود و به استناد بند ۱ ماده ۱۲ و ماده ۸۸ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال ۱۳۹۲ ابطال می‌گردد.


    امضاء

    مرتضی علی اشراقی

    معاون قضایی دیوان عدالت اداری

  • ورود شکایت نسبت به ابطال مصوبه شماره ۵۵ – ۱۳۸۹/۱۲/۲۲ شورای اسلامی شهر تربت جام


    بسم الله الرحمن الرحیم

    شماره دادنامه: ۶۴۶

    تاریخ دادنامه: ۱۳۹۶/۷/۱۱

    کلاسه پرونده: ۹۵/۵۳۸

    مرجع رسیدگی: هیأت عمومی دیوان عدالت اداری

    شاکی: آقای غلامعلی بستانی

    موضوع شکایت و خواسته: ابطال مصوبه شماره ۵۵ – ۱۳۸۹/۱۲/۲۲ شورای اسلامی شهر تربت جام


    گردش کار

    شاکی به موجب دادخواستی، ابطال مصوبه شماره ۵۵- ۱۳۸۹/۱۲/۲۲ شورای اسلامی شهر تربت جام را خواستار شده است و در جهت تبیین خواسته توضیح داده است:


    متن شکایت

    موضوع: درخواست ابطال مصوبه ۵۵- ۱۳۸۹/۱۲/۲۲ و مصوبات مشابه

    با سلام؛

    احتراماً، به استحضار می‌رساند اینجانب غلامعلی بستانی در خصوص یک دستگاه کامیون ایسوزو که در دفتر اسناد رسمی به شماره ۲۷۰ بابل در وکالت فروشی که به ما داده‌اند، قطعاً و به صراحت نوشته است که خودروی مزبور از عوارض شهرداری معاف می‌باشد، لیکن پس از تعویض پلاک در مشهد و اقدام به سند زدن قطعی همان کامیون در یکی از دفاتر اسناد رسمی شهرستان تربت جام – مسئول دفتر اسناد رسمی شماره ۱۴ تربت جام، خواستار واریز عوارض شهرداری خودروی مزبور شد و ما را بناچار به شهرداری فرستاد و عوارض اخذ و سند زده شد.

    لذا قبل از اخذ عوارض، با ریاست وقت اداره ثبت اسناد تربت جام اطلاع رسانی شد و این تخلف گزارش گردید، لیکن ایشان اظهار داشتند مسلماً محضر ۲۷۰ بابل مستند قانونی جهت عدم اخذ عوارض دارند، لذا چنانچه آن مستند باشد، ما نیز با مکاتبه به شهرداری نسبت به عودت عوارض پرداختی شما اقدام خواهیم نمود.


    مکاتبات مرتبط

    با دفترخانه ۲۷۰ بابل تماس حاصل شد و آنها اظهار داشتند به استناد ماده ۱۰ قانون تجمیع عوارض فقط عوارض شامل خودروهای سواری و وانت دو کابین اعم از تولید داخل و وارداتی می‌باشد، حتی وانت‌های تک کابین نیز نیازی به پرداخت عوارض شهرداری ندارند که در همه کشور این قانون اعمال می‌شود.

    لذا موارد قانونی پس از ملاحظه توسط ریاست اداره ثبت اسناد تربت جام سبب شد که با دفتر اسناد رسمی تربت جام طی نامه شماره ۲۴۷۱/۹۳/۹ – ۱۳۹۳/۴/۲۵ جهت مکاتبه با شهرداری جهت برگشت وجوه پرداختی ما نمایند و دفترخانه شماره ۱۴ تربت جام نیز عیناً طی نامه شماره ۸۳۳/ج/۱۴ – ۱۳۹۳/۴/۲۵ موارد را به شهرداری تربت جام اعلام نمود، اما شهرداری تربت جام نیز طی نامه شماره ۶۰۸۴ – ۱۳۹۳/۴/۲۶ ماده ۱۰ قانون تجمیع عوارض را قبول دارد و اظهار می‌دارد که چون شورای شهر در قالب بهاء خدمات تصویب نموده و تا مادامی که مصوبه شماره ۵۵- ۱۳۸۹/۱۲/۲۲ شورای اسلامی شهر پایدار هست، کماکان این عوارض اخذ می‌شود.


    اظهارات شهردار

    به شهردار ابراز داشتم که بابت بهاء خدمات کامیونی که در مسیر جاده تردد می‌کند، چه خدماتی شهرداری تربت جام ارائه می‌دهد که شهرداری‌های دیگر مناطق کشور قادر به ارائه این خدمات نیستند؛ ایشان فرمودند که این بهانه‌ای است تا بتوانند راه قانونی جهت دور زدن قانون پیدا کنند و گفتند حق با شما است و تنها از طریق دیوان عدالت اداری باید مصوبه مزبور ابطال شود.


    متن ماده ۱۰ قانون تجمیع عوارض:

    ماده ۱۰ این قانون می‌گوید مالکین خودروهای سواری و وانت دو کابین اعم از تولید داخل یا وارداتی، مکلفند از تاریخ اجرای این قانون، عوارض سالیانه خودروهای متعلق به خود را به نرخ یک در هزار قیمت فروش کارخانه (داخلی) و یا مجموع ارزش گمرکی و حقوق ورودی (وارداتی) بر اساس قیمت‌های مندرج در جداولی که توسط وزارت امور اقتصادی و دارایی (سازمان امور مالیاتی کشور) اعلام می‌گردد، محاسبه و به حساب شهرداری محل واریز نمایند.


    درخواست اصلی شاکی

    خواهشمند است با عنایت به اینکه قوانین وضع شده توسط مجلس شورای اسلامی کشور که به تصویب شورای نگهبان می‌رسد شامل همه مردم کشور می‌شود و عمومیت دارد، فلذا ما را از قوانین جامع کشور مستثنی نفرمایید.

    لذا خواهشمند است نسبت به ابطال مصوبه ۵۵- ۱۳۸۹/۱۲/۲۲ شورای اسلامی شهر تربت جام و ابطال مصوبات موارد مشابه که عملاً دور زدن قانون است، دستورات لازم صادر فرمایید.


    لایحه تکمیلی شاکی

    شاکی به موجب لایحه وارده، موارد زیر را اعلام داشته است:


    موضوع: درخواست اثبات وقوع تخلف

    با سلام؛

    احتراماً، به استحضار می‌رساند شهرداری تربت جام به استناد بخشنامه شماره ۱۴۶۱۵/۵ – ۱۳۷۳/۵/۲۰ استانداری وقت خراسان رضوی در خصوص اخذ عوارض از کامیون‌های خربزه که در خصوص ابطال بخشنامه مذکور شرکت اتحادیه کشاورزی خراسان درخواست از دیوان عدالت اداری در آن زمان داشته و دیوان محترم عدالت اداری طی دادنامه شماره ۳۱۳ به کلاسه پرونده ۷۷/۳۳۸ – ۱۳۷۸/۸/۲۳ اقدام به صدور رأی نموده که در آن زمان بخشنامه مغایرتی با قانون نداشته است.


    وضعیت قانونی جدید

    آیین‌نامه قانون تجمیع عوارض در سال ۱۳۸۱ تصویب و ابلاغ شده است که به صراحت عوارضات را مشخص می‌نماید و قانونگذار عوارضات کشاورزی را به صراحت حذف کرده و جهت حمایت از کشاورزان طبق ماده ۸۱ قانون مالیات‌های مستقیم کلیه فعالیت‌های کشاورزی که مصادیق آن عنوان شده هر فعالیتی در چارچوب کشاورزی باشد را معاف از مالیات نموده است.


    عملکرد شورای اسلامی شهر و شهرداری تربت جام

    شورای اسلامی شهر و شهرداری تربت جام کماکان (به استناد بخشنامه شماره ۱۴۶۱۵/۵ – ۱۳۷۳/۵/۲۰ و دادنامه شماره ۳۱۳ کلاسه پرونده ۷۷/۳۳۸ – ۱۳۷۸/۸/۲۳ دیوان عدالت اداری) نسبت به اخذ عوارض از کشاورزان ادامه می‌دهند و به مصوبات قانونی جدید عمل نمی‌کنند. شایان ذکر است که می‌گویند این عوارض شامل کشاورز نیست و متعلق به کامیون است که در همین قانون تجمیع عوارض، به صراحت تکلیف کامیون‌ها و نحوه عوارض آن را مشخص کرده‌اند.

    (لازم به ذکر است که شهرداری تربت جام عوارضی برای کامیون‌ها طبق مصوبه ۵۵- ۱۳۸۹/۱۲/۲۲ را جداگانه تصویب و از کامیونداران اخذ می‌کند.)


    مجدداً متن ماده ۱۰ قانون تجمیع عوارض:

    ماده ۱۰ این قانون می‌گوید مالکین خودروهای سواری و وانت دو کابین اعم از تولید داخل یا وارداتی مکلفند از تاریخ اجرای این قانون عوارض سالیانه خودروهای متعلق به خود را به نرخ یک در هزار قیمت فروش کارخانه (داخلی) و یا مجموع ارزش گمرکی و حقوق ورودی (وارداتی) بر اساس قیمت‌های مندرج در جداولی که توسط وزارت امور اقتصادی و دارایی (سازمان امور مالیاتی کشور) اعلام می‌گردد، محاسبه و به حساب شهرداری محل واریز نمایند.


    تبیین معافیت کامیون‌ها

    به عبارتی کامیون‌ها طبق مصوبه قانونی مجلس و تأیید شورای نگهبان شامل عوارض شهرداری نمی‌شوند، که گاهاً شهرداری ابراز می‌دارد این عوارضی که شورا و شهرداری مصوب و اخذ می‌نماید برای بار کشاورزی است و لازم است کامیونداران و کشاورزان مشکل خود را حل نمایند، در حالی که به صراحت قانونی عوارض کامیون‌ها از پرداخت عوارض شهرداری معاف شده‌اند.


    حمایت از کشاورزان و نقد شهرداری

    به عبارتی، وقتی قانونگذار جهت حمایت بخش کشاورزی، کشاورز را حتی از مالیات دادن معاف نموده است و اکثر کشاورزان منطقه روستایی هستند و مزارع آنها در دشت می‌باشد و اکثر کشاورزان منطقه در روستاها سکونت و در سخت‌ترین شرایط زندگی می‌کنند، شهرداری تربت جام به استناد مجوز سال ۱۳۷۳ استانداری، کماکان عمل می‌کند و در ۵۰ کیلومتری خارج از شهرستان و در مسیر جاده، از کامیون‌های حامل بار که از این منطقه خارج می‌شوند با گذراندن مامور اقدام به اخذ عوارض خارج از قانون کشوری می‌نماید (هر کامیون ۵۰ هزار تومان عوارض می‌گیرد).

    از استان پیگیر شده‌اند ولی نتیجه‌ای حاصل نشده است.


    مثال و نتیجه‌گیری

    برای روشن شدن مطلب مثالی زده شده است:

    چنانچه مسئولین همین شهرستان مصوبه‌ای داشته باشند که فرزندان این شهرستان به سربازی نروند و معاف باشند، آیا این اقدام مغایر با قوانین نظام اسلامی ما نخواهد بود و آیا مسئولین کشوری نسبت به اینگونه مصوبات عکس‌العمل نشان نخواهند داد؟


    خواسته نهایی

    لذا چاره‌ای ندیدیم تا مراتب از طریق دیوان محترم عدالت اداری برای ابطال اینگونه مصوبات مندرس اقدام گردد و شاید سبب شود این شهر مرزی نیز طبق قانون کشور خود را به‌روز رسانی و عمل نماید.

    خواهشمند است با عنایت به اینکه ما مردم مرزنشین نیز ایرانی هستیم و هر قانونی که توسط شورای محترم اسلامی تصویب و توسط شورای محترم نگهبان تأیید می‌گردد، عمومیت پیدا کند و شامل حال مردم این منطقه نیز بشود و مسئولین شهرستانی بدین صورت ما را از قوانین جامع کشوری محروم و مستثنی نفرمایند.


    درخواست اثبات تخلف

    لذا با عنایت به اینکه قانون عطف به ماسبق نمی‌شود، درخواست اثبات وقوع تخلف و عمل نکردن شهرداری تربت جام به قوانین جدید کشور است و استدعای ابطال مصوبات قبلی استانداری که مربوط به سال ۱۳۷۳ است و هر گونه مصوبه جدیدی که شهرداری در این زمینه صادر و سکرت است و الزام‌آور برای کشاورز شده است، را خواستارم.


    متن مصوبه مورد اعتراض

    متن مصوبه شماره ۵۵ – ۱۳۸۹/۱۲/۲۲ شورای اسلامی شهر تربت جام در ادامه ارائه خواهد شد (در صورت نیاز می‌توانید ارسال فرمایید).

    بسم الله الرحمن الرحیم

    شرح مصوبه

    کلاسه ۲۳۶ موضوع نامه شماره ۲۳۸۲۰ – ۱۳۸۹/۱۱/۳۰ شهرداری تربت جام منضم به لایحه پیشنهادی شهرداری موضوع بهاء خدمات کامیون‌ها و وانت بارها به شرح توضیحات اعلام شده، پس از بررسی نظریه کارشناسی کمیسیون برنامه، بودجه، عمران و توسعه شهری شورا و طرح و ثبت موضوع در ردیف چهارم از قسمت مصوبات صورتجلسه شماره ۵۵ – ۱۳۸۹/۱۲/۲۲ شورای اسلامی شهر تربت جام، النهایه با اکثریت آراء با دریافت بهاء خدمات از کامیون‌ها، اتوبوس‌ها، مینی‌بوس‌ها، نیسان و وانت بارها موافقت و مقرر شد توسط شهرداری تحت عنوان بهای خدمات نسبت به وصول موارد مشروح ذیل اقدام نماید.


    جدول نرخ‌های بهاء خدمات (سالانه)

    ردیفنوع وسیله نقلیهشرح نرخمبلغ (ریال)
    ۱کامیون‌های ۶ چرخسالیانه۱۵۰,۰۰۰
    ۲کامیون‌های ده چرخ و بالاترسالیانه۲۰۰,۰۰۰
    ۳تریلی و کشندهسالیانه۲۷۰,۰۰۰
    ۴ماشین‌آلات راهسازی و غیرهسالیانه۲۰,۰۰۰
    ۵وانت، پیکانسالیانه۷۰,۰۰۰
    ۶مینی‌بوس و خاورسالیانه۱۲۰,۰۰۰
    ۷اتوبوسسالیانه۱۵۰,۰۰۰
    ۸موتور سه چرخسالیانه۱۵,۰۰۰
    ۹نیسان و سایر وانت‌هاسالیانه۱۰۰,۰۰۰

    مستند قانونی مصوبه

    مستند قانونی مصوبه: بند ماده ۷۱ قانون تشکیلات، وظایف و انتخابات شوراهای اسلامی کشور و انتخاب شهرداران مصوب ۱۳۷۵


    پاسخ رییس شورای اسلامی شهر تربت جام به شکایت

    رییس شورای اسلامی شهر تربت جام به موجب لایحه شماره ۱۱۸۱ – ۱۳۹۵/۷/۸ توضیح داده است:


    با سلام؛

    احتراماً، در پاسخ به شکایت جناب آقای غلامعلی بستانی مربوط به کلاسه پرونده ۹۵/۵۳۸ به استحضار می‌رساند که با توجه به اینکه شهرداری تربت جام فاقد کمربندی بوده و تمامی خودروهای اعم از سبک و سنگین در محدوده شهری تردد می‌نمایند و از معابر شهری استفاده کرده و باعث تحمیل هزینه‌هایی در باب آسفالت خیابان‌ها و جداول و نظافت شهر به شهرداری می‌شوند، شهرداری به ناچار موظف به تنظیم معابر و خیابان‌های اصلی شهر با توجه به شرایط کاری آنان می‌باشد.

    در این راستا با توجه به لایحه پیشنهادی شهرداری به شورای اسلامی شهر تربت جام، این شورا مستند به بند ۱۶ ماده ۷۶ قانون تشکیلات، وظایف و انتخابات شوراهای اسلامی کشور و انتخابات شهرداران اقدام به تصویب مصوبه مورد اشاره در دادخواست مطروحه نمود که پس از سیر مراحل قانونی و اخذ موافقت از کمیته انطباق فرمانداری به شهرداری جهت اجرا ابلاغ شده است.

    از آنجایی که شهرداری‌ها نهادی عمومی غیر دولتی و تماماً در خدمت شهروندان می‌باشند، از محضر آن عالی‌جنابان معظم تقاضای رسیدگی و رد شکایت را خواستاریم.


    رأی هیأت عمومی دیوان عدالت اداری

    تاریخ تشکیل: ۱۳۹۶/۷/۱۱

    اعضا حاضر: رئیس، معاونین، روسا، مستشاران و دادرسان شعب دیوان عدالت اداری


    متن رأی

    نظر به اینکه طبق بند ب ماده ۴۷ قانون مالیات بر ارزش افزوده، عوارض سواری و وانت دو کابین مشخص شده است و در تبصره ۲ بند ۲۶ ماده ۵۵ قانون شهرداری‌ها مقرر گردیده است که کالاهای عبوری از شهرها که برای مقصد معینی حمل می‌شوند، از پرداخت هرگونه عوارض به شهرداری‌های عرض راه معاف باشند، بنابراین:

    وضع عوارض برای سواری‌ها و وانت‌های دو کابین تحت عنوان بهاء خدمات از وسایل نقلیه عمومی، مغایر قوانین فوق‌الذکر بوده و از حدود اختیارات شورای اسلامی شهر خارج است.

    مصوبه مورد اعتراض مستند به بند ۱ ماده ۱۲ و ماده ۸۸ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری، ابطال می‌گردد.


    امضاء

    محمدکاظم بهرامی

    رییس هیأت عمومی دیوان عدالت اداری

  • ابطال بخشنامه شماره 230/93/34-1393/03/11 معاون وقت مالیات های مستقیم سازمان امور مالیاتی کشور


    گردش کار

    شاکی: شرکت مخابرات استان آذربایجان شرقی

    موضوع شکایت و خواسته: ابطال بخشنامه شماره ۳۴/۹۳/۲۳۰-۱۳۹۳/۳/۱۱ معاون وقت مالیات‌های مستقیم سازمان امور مالیاتی کشور


    شرح شکایت

    شاکی به موجب دادخواست خود اعلام کرده است:

    “احتراما شرکت مخابرات آذربایجان شرقی در سال ۱۳۸۸ و در راستای اجرای قانون «سیاست‌های کلی اصل (۴۴) قانون اساسی»، با واگذاری سهام شرکت مخابرات ایران، به بخش خصوصی واگذار شده است. مطابق ماده (۸) قانون یاد شده:

    «هر امتیازی که برای بنگاه‌های دولتی با فعالیت اقتصادی گروه ۱ و ۲ ماده ۲ این قانون مقرر شود، عینا و با اولویت برای بنگاه یا فعالیت مشابه در بخش خصوصی، تعاونی و عمومی غیردولتی باید در نظر گرفته شود.»

    لذا این شرکت با استناد به حکم قانونی یاد شده، مالیات حقوق کارکنان خود را بعد از خصوصی شدن (در سال ۱۳۹۰) نیز کمـاکان بر مبنای نرخ مـالیاتی (۱۰%) و با اعمال معافیت‌های مقرر پیش از واگـذاری محاسبه و به حساب مربـوط نزد خزانه واریز نموده است.

    لیکن اداره کل امور مالیاتی استان آذربایجان شرقی به استندان بخشنامه‌های شماره ۵۸۲۱/۲۰۰-۱۳۹۰/۳/۱۰ و شماره ۳۴/۹۳/۲۳۰-۱۳۹۳/۳/۱۱ سازمان امور مالیاتی کشور، که مغایر با اهداف عالیه خصوصی‌سازی فعالیت‌های اقتصادی و با تفسیر یک‌جانبه و نادرست حکم جزء (ت) بند ۴۰ قانون بودجه سال ۱۳۹۰ کل کشور، نرخ مالیاتی (۱۰%) کارکنان این شرکت در طول سال‌های پس از واگذاری را مردود شمرده و نرخ‌های مندرج در ماده ۱۳۱ قانون مالیات‌های مستقیم را جهت محاسبه مالیات حقوق کارکنان این شرکت اعمال نموده است.

    مقنن در قوانین بودجه سالانه کل کشور (سال‌های ۱۳۸۹ تا ۱۳۹۲) در اجرای ماده ۸ قانون صدرالاشاره نسبت به نرخ مالیات حقوق کارکنان شرکت‌های واگذار شده احکامی را بیان کرده است و در نخستین سال پس از اجرای این قانون (یعنی سال ۱۳۸۹) در جزء (ط) بند (۸) قانون بودجه سالانه کل کشور با بیان علت برقراری این امتیاز مبنی بر یکسان‌سازی امتیازات بخش‌های عمومی و خصوصی و با استناد ماده (۸) قانون مذکور به صورت کلی و بدون مقید نمودن به زمان اجرای قانون بودجه، مالیات حقوق کلیه کارکنان شرکت‌های واگذار شده (سهام کنترلی) از زمان واگذاری آنها بر اساس نرخ مالیاتی قبل از واگذاری، قابل محاسبه و پرداخت می‌شمارد.

    در قانون بودجه سال ۱۳۹۰ (موضوع جزء «ت» بند ۴۰ قانون) با عبارات مختصرتر نسبت به سال قبل و افزودن قید «واگذار شده در طول سال ۱۳۹۰» و «طی سال واگذاری» حکم مزبور را بیان می‌دارد و در قانون بودجه سال ۱۳۹۱ (موضوع بند ۵-۲۴) و سال ۱۳۹۲ (موضوع بند ۳-۲۷)، با همان اختصار سال قبل و قید «در طول سال واگذاری» حکم موضوع عبارت است از اینکه:

    «مقنن در همان سال نخست تکلیف تمامی شرکت‌های واگذار شده مشمول را، از زمان واگذاری روشن نموده است و احکام منتشره بعدی صرفاً شامل شرکت‌هایی است که در این سنوات واگذار می‌شوند.»

    بنا بر آنچه بیان گردید وضعیت رفتار مقنن در قوانین بودجه سال‌های ۱۳۸۹، ۱۳۹۰، ۱۳۹۱ و ۱۳۹۲ در برابر ماده ۸ قانون اجرای سیاست‌های کلی اصل چهل و چهار (۴۴) قانون اساسی را می‌توان این گونه تحلیل نمود که مقنن به تبعیت از ماده ۸ این قانون نرخ مالیات حقوق کارکنان شرکت‌های واگذار شده را به شرح مقرر در قانون مذکور و قوانین بودجه سالانه کل کشور از زمان واگذاری به بعد، بر اساس نرخ مالیاتی قبل از واگذاری قابل محاسبه و پرداخت می‌داند که این نحوه تحلیل با اصول کلی حقوقی در تفسیر و برداشت از قوانین صایب به نظر می‌رسد.

    و نظر به دایمی بودن قانون اجرای سیاست‌های کلی اصل (۴۴) قانون اساسی و تصریح ماده ۹۲ آن بر این معنا و تاکید بر اینکه اصلاح یا نسخ این قانون یا هر یک از مواد آن مستلزم ذکر نام می‌باشد، حکایت از نگاه ویژه قانونگذار به این موضوع دارد.

    در متن ماده (۸) قانون یاد شده نه تنها محدودیت زمانی خاصی برای امتیازات مصوب قابل تسری ذکر نشده است، بلکه با استناد به تبصره ماده قانونی فوق مهلت لغو هر امتیازی از جانب دولت سه ماه قید گردیده است که با توجه به اجرای جزء (ط) بند ۸ قانون بودجه سال ۱۳۸۹ در طول سال مزبور و عدم لغو آن از سوی دولت، استمرار آن در سال‌های بعد نیز وجاهت قانونی پیدا کرده است.

    کما اینکه به تصریح ماده ۹۲ قانون فوق‌الاشاره مقرر می‌دارد:

    «… مادام که در قوانین بعدی نسخ یا اصلاح مواد و مقررات این قانون صراحتاً و با ذکر نام این قانون و ماده مورد نظر قید نشود معتبر خواهد بود.»

    و در این راستا تاکنون هیچ مصوبه‌ای که به شرح فوق قانون مذکور را نسخ نماید صادر نگردیده است و از آنجا که این قانون و ماده ۸ آن همچنان معتبر می‌باشد، بعید به نظر می‌رسد مقنن با تغییر رویه خود حکم محاسبه و پرداخت مالیات حقوق کارکنان شرکت‌های واگذار شده را بر مبنای سال قبل از واگذاری، محدود به سال واگذاری بنماید.

    این امر به صراحت مورد تاکید اداره کل تدوین قوانین مجلس شورای اسلامی نیز واقع شده است.

    البته این رفتار و نگرش مقنن در خصوص مالیات حقوق در احکام قوانین سال‌های بعد و «قانون اصلاح قانون مالیات‌های مستقیم مصوب ۱۳۹۴/۴/۳۱» و تعدیل نرخ‌های مالیاتی بخش خصوصی و دولتی و سایر دستگاه‌های اجرایی موضوع ماده ۵ قانون مدیریت خدمات کشوری و ماده ۵ قانون محاسبات عمومی کشور کاملاً مشهود است.

    از آنجا که هیات حل اختلاف مالیاتی موضوع مواد ۱۷۰ و قسمت صدر ماده ۲۴۴ قانون مالیات‌های مستقیم، در مقام مرجع صلاحیتدار رسیدگی به اختلافات مالیاتی، به درخواست قانونی مشروحه این شرکت رسیدگی ننموده‌اند و با توجه به اهداف والای خصوصی‌سازی، علی‌القاعده نباید کارکنان زحمتکش این شرکت متحمل هزینه‌های بیشتری شوند.

    علیهذا با ملاحظه مراتب اعلام شده و با استناد به قانون دیوان عدالت اداری، تقاضای ابطال آن بخش از بخشنامه‌های مورد شکایت را به علت خلاف قانون بودن و ارائه تفسیر جانب‌دارانه در حکم مساله‌ای که مقنن آشکارا بیان ننموده و متضمن مطالبه مالیات مضاعف از این شرکت است، را دارد.

    همچنین به پیوست تصویر صورت‌های مالی شش ماهه ابتدای سال ۱۳۹۴، مورد تایید سازمان حسابرسی که در گزارش رسمی سازمان بورس و اوراق بهادار نیز منعکس می‌باشد تقدیم می‌گردد، این شرکت مبلغ ۴۰۱/۱۷۹ میلیون ریال زیان انباشته داشته که البته این رقم با سیر نزولی و افزایش زیان، در دی ماه سال جاری بالغ بر ۶۸۳/۲۷۶ میلیون ریال شده است.

    لذا به دلیل ورود خسارت و زیان بیشتر و اخلال جدی و غیرقابل جبران در امورات این شرکت (با توجه به ماهیت و حساسیت امور ارتباطات جمعی) درخواست صدور دستور موقت (و توقف عملیات اجرایی) و درخواست ابطال برگ اجرایی شماره ۸۶۶۳۲۹/۱-۱۳۹۴/۷/۲۶ (سال ۱۳۹۰) توسط اداره اجرایات اداره کل امور مالیاتی آذربایجان شرقی به نام این شرکت می‌گردد.”


    استرداد دعوی نسبت به بخشنامه شماره ۵۸۲۱/۲۰۰-۱۳۹۰/۳/۱۰

    شاکی به موجب لایحه شماره ۲۵۶/ط/۲۱/۷۶۰-۱۳۹۶/۷/۱۶ نسبت به بخشنامه شماره ۵۸۲۱/۲۰۰-۱۳۹۰/۳/۱۰ اعلام استرداد دعوی کرده است:

    “مدیرکل محترم هیات عمومی دیوان عدالت اداری

    سلام علیکم،

    احتراما، پیرو دادخواست تقدیمی این شرکت به طرفیت سازمان امور مالیاتی کشور دایر بر ابطال بخشنامه شماره ۵۸۲۱/۲۰۰-۱۳۹۰/۳/۱۰ رییس کل سازمان امور مالیاتی کشور و بخشنامه شماره ۳۴/۹۳/۲۳۰-۱۳۹۳/۳/۱۱ معاون مالیات‌های مستقیم که در هیات تخصصی دیوان منتج به صدور نظریه دایر بر ابطال گردیده، نظر به اینکه بخشنامه شماره ۳۴/۹۳/۲۳۰-۱۳۹۳/۳/۱۱ به صراحت متضمن تضییع حقوق حقه مکتسبه کارکنان شرکت متبوع گردیده، لذا به موجب این درخواست مراتب استرداد دعوای خویش را صرفا نسبت به بخشنامه شماره ۵۸۲۱/۲۰۰-۱۳۹۰/۳/۱۰ مسترد می‌نماید.

    علیهذا ضمن تقدیر و تشکر از حسن توجه قضات شریف دیوان عدالت اداری به موضوع، خواهشمند است وفق دادخواست تقدیمی نسبت به ابطال بخشنامه شماره ۳۴/۹۳/۲۳۰-۱۳۹۳/۳/۱۱ از زمان تصویب عنایت لازم مبذول فرمایند.”


    متن کامل بخشنامه مورد اعتراض (شماره ۳۴/۹۳/۲۳۰-۱۳۹۳/۳/۱۱)

    موضوع: نرخ مالیات بر درآمد حقوق کارکنان شرکت‌های مخابرات استانی

    به پیوست نامه شماره ۱۷۲۳/۱۰-۱۳۹۳/۲/۲ سازمان خصوصی‌سازی مبنی بر اینکه:

    “به تبع واگذاری بلوک کنترلی سهام مخابرات ایران، شرکت‌های مخابرات استانی نیز که صد درصد سهام آن‌ها متعلق به شرکت مخابرات ایران می‌باشد به صورت کنترلی واگذار و غیر دولتی محسوب شده و مشمول تسهیلات موضوع جزء (ط) بند ۸ قانون بودجه سال ۱۳۸۹ کل کشور خواهند بود.”

    ارسال می‌گردد.

    با عنایت به مراتب فوق، مالیات حقوق کلیه کارکنان شرکت‌های مخابرات استانی نیز از زمان واگذاری شرکت مخابرات ایران لغایت سال ۱۳۸۹ مشمول نرخ مالیاتی قبل از واگذاری می‌باشد.

    لازم به ذکر است درآمد حقوق کلیه کارکنان شرکت‌های موصوف در طول سال‌های ۱۳۹۰، ۱۳۹۱ و ۱۳۹۲ در اجرای قسمت اخیر ماده ۸۵ قانون مالیات‌های مستقیم، پس از کسر معافیت مالیاتی موضوع ماده ۸۴ قانون مالیات‌های مستقیم و سایر معافیت‌های مقرر در قانون مذکور، تا چهل و دو میلیون ریال (۰۰۰/۰۰۰/۴۲ ریال) به نرخ ده درصد (۱۰%) و نسبت به مازاد آن به نرخ‌های مقرر در ماده ۱۳۱ قانون مزبور مشمول مالیات خواهد بود.

    همچنین برای سال ۱۳۹۳ نیز با توجه به حکم بند (الف) تبصره ۹ قانون بودجه سال ۱۳۹۲ کل کشور مشمول حکم مذکور می‌باشند.

    ضمناً با توجه به مراتب فوق، مفاد بخشنامه شماره ۱۰۵۴۵/۲۰۰-۱۳۹۲/۶/۱۲ در ارتباط با مطالبات آزادگان در خصوص شرکت‌های مخابرات استانی نیز جاری خواهد بود.

    — معاون مالیات‌های مستقیم

    پاسخ سازمان امور مالیاتی کشور به شکایت شرکت مخابرات استان آذربایجان شرقی

    مدیرکل دفتر حقوقی سازمان امور مالیاتی کشور، به موجب لایحه شماره ۱۳۱۸۵/۲۱۲/ص-۱۳۹۵/۸/۱۱، اعلام داشته است:


    جناب آقای دربین

    مدیرکل محترم هیأت عمومی دیوان عدالت اداری

    با سلام و احترام؛

    در خصوص پرونده کلاسه ۹۵/۶۲۲ با موضوع «درخواست ابطال بخشنامه‌های شماره ۵۸۲۱/۲۰۰-۱۳۹۰/۳/۱۰ و شماره ۳۴/۹۳/۲۳۰-۱۳۹۳/۳/۱۱ سازمان امور مالیاتی کشور و توقف عملیات اجرایی اداره کل امور مالیاتی آذربایجان شرقی و ابطال برگ اجرایی مالیات حقوق سال ۱۳۹۰»، تصویر پاسخ شماره ۲۷۸۸۵/۲۳۲/د-۱۳۹۵/۷/۱۷ سرپرست دفتر فنی و حسابرسی مالیاتی پیوست می‌باشد و توجه حضرت‌عالی را به توضیحات زیر جهت رسیدگی به این پرونده خواهانم.


    توضیحات سازمان امور مالیاتی کشور:

    • مطابق اصل (۵۱) قانون اساسی، موارد معافیت، بخشودگی و تخفیف مالیاتی باید به موجب قانون مشخص گردد.
    • مطابق ماده (۵۲) قانون برنامه پنجساله پنجم توسعه جمهوری اسلامی ایران:«سقف معافیت مالیاتی موضوع مواد (۸۴) و (۸۵) قانون مالیات‌های مستقیم در طول برنامه هر ساله در بودجه سنواتی تعیین می‌شود.»
    • قانونگذار با توجه به مقررات مذکور و با رعایت «قانون سیاست‌های کلی اصل ۴۴ قانون اساسی» و در راستای اجرای صحیح همان قانون در خصوص مالیات حقوق کارکنان شرکت‌های دولتی واگذار شده، به موجب جزء «ط» بند (۸) قانون بودجه سال ۱۳۸۹ کل کشور مقرر نمود: «به منظور یکسان‌سازی امتیازات بخش‌های عمومی و خصوصی و در اجرای ماده (۸) قانون اجرای سیاست‌های کلی اصل (۴۴)، مالیات حقوق کلیه کارکنان شرکت‌های واگذار شده (سهام کنترلی) از زمان اجرای قانون مذکور بر اساس نرخ مالیاتی قبل از واگذاری محاسبه و پرداخت خواهد شد.»
    • پس از آن، در قانون بودجه سال ۱۳۹۰ کل کشور به موجب جزء «ت» بند (۴۰) مقرر گردید: «مالیات حقوق کارکنان شرکت‌های دولتی واگذار شده در طول سال ۱۳۹۰ (سهام کنترلی)، طی سال واگذاری بر اساس نرخ مالیات قبل از واگذاری محاسبه و پرداخت می‌شود.»
    • در قوانین بودجه سال‌های ۱۳۹۱ (بند ۵-۲۴)، ۱۳۹۲ (بند ۳-۲۷) و ۱۳۹۳ (بند «و» تبصره ۳) نیز، مالیات حقوق کارکنان شرکت‌های دولتی واگذار شده در طول اجرای آن قانون بودجه بر اساس نرخ مالیات قبل از واگذاری، قابل محاسبه و پرداخت دانسته شده است.

    اصل سالانه بودن قانون بودجه

    • احکام و مقررات مندرج در قوانین بودجه موقت هستند.
    • مطابق بندهای (۱۳۶)، (۱۱۴)، (۱۴۵) و تبصره (۲۳) در قوانین بودجه سالهای ۱۳۹۰، ۱۳۹۱، ۱۳۹۲ و ۱۳۹۳ تصریح شده است که احکام هر قانون بودجه در فاصله زمانی یک ساله مقرر، قابلیت اجرا دارد.
    • تداوم اجرای قوانین موقت، از جمله قوانین بودجه، پس از انقضاء مدت اعتبار آنها برای اتخاذ تصمیمات جدید محمل قانونی ندارد و مستلزم تصریح در قانون بودجه سال بعد می‌باشد.
    • قانونگذار ایران با توجه به این اصول مسلم حقوقی، هر ساله در قوانین بودجه، در خصوص میزان مالیات حقوق کارکنان شرکت‌های دولتی واگذار شده در طول مدت همان قانون بودجه، به محاسبه بر اساس نرخ مالیات قبل از سال واگذاری تصریح نموده است.
    • این اشاره یعنی تخفیف مالیاتی (از حیث نرخ) برای مالیات حقوق کارکنان شرکت‌های دولتی واگذار شده، علی‌الاصول در سنوات بعدی استمرار نداشته است زیرا مدت اعتبار قوانین بودجه یک سال است.
    • همچنین مطابق اصل (۵۱) قانون اساسی، تخفیف مالیاتی نیازمند تصریح در قانون است.

    تطبیق با ماده (۸) قانون اجرای سیاست‌های کلی اصل ۴۴

    • این رویکرد قانونگذار در قوانین بودجه نسبت به مالیات حقوق کارکنان منافی ماده (۸) قانون اجرای سیاست‌های کلی اصل ۴۴ نیست.
    • ماده (۸) اجمالاً به تساوی و لحاظ امتیاز بنگاه‌های دولتی برای بخش خصوصی، تعاونی و عمومی غیر دولتی تصریح دارد.
    • اما قانونگذار برای تبیین آن، هر ساله طی قوانین بودجه این امتیاز را محدود به شرکت‌های دولتی واگذار شده در طول همان سال قانون بودجه می‌داند که: مالیات حقوق کارکنان این گونه شرکت‌ها طی سال واگذاری بر اساس نرخ مالیات قبل از واگذاری (همانند کارکنان شرکت‌های دولتی) محاسبه و پرداخت گردد.
    • با توجه به شاخص‌های کلان اقتصادی و مالیاتی کشور، امتیاز برخورداری شرکت‌های واگذار شده از نرخ مالیاتی مشابه کارکنان شرکت‌های دولتی، مقید به «واگذاری در طول قانون بودجه همان سال» شده است.
    • این رویکرد منافی ماده (۹۲) قانون اجرای سیاست‌های کلی اصل ۴۴ نمی‌باشد؛ چرا که ماده (۹۲) از «نسخ» مقررات موضوع قانون یاد شده منع می‌کند، نه «تخصیص» و «رفع اجمال» از مواد آن به وسیله قوانین بودجه سالانه.

    صدور بخشنامه شماره ۳۴/۹۳/۲۳۰-۱۳۹۳/۳/۱۱ و دلایل آن

    • سازمان امور مالیاتی کشور، در راستای اجرای صحیح مقررات و تبیین موضوع به ادارات تابع، اقدام به صدور بخشنامه شماره ۳۴/۹۳/۲۳۰-۱۳۹۳/۳/۱۱ نموده است.
    • بر اساس این بخشنامه:
      • فقط مالیات حقوق کارکنان شرکت‌های مخابرات استانی از زمان واگذاری شرکت مخابرات ایران لغایت پایان سال ۱۳۸۹ مشمول نرخ مالیاتی قبل از واگذاری است.
      • درآمد حقوق کارکنان این شرکت‌ها در سال‌های ۱۳۹۰، ۱۳۹۱ و ۱۳۹۲ بر اساس قسمت اخیر ماده (۸۵) قانون مالیات‌های مستقیم خواهد بود (تا ۴۲ میلیون ریال به نرخ ۱۰% و نسبت به مازاد آن به نرخ‌های ماده ۱۳۱ قانون).
      • برای سال ۱۳۹۳، شمول حکم بند (الف) تبصره (۹) قانون بودجه سال ۱۳۹۲ کل کشور نیز یادآوری شده است.
    • صدور بخشنامه مذکور کاملاً منطبق با قوانین موضوعه و مبتنی بر مواد (۷) و (۹) تصویب‌نامه شماره ۲۷۱۳۳/ت۲۳۹۱۳هـ-۱۳۸۰/۶/۱۰ و آیین‌نامه‌های اجرایی مرتبط است.
    • بخشنامه شماره ۵۸۲۱/۲۰۰-۱۳۹۰/۳/۱۰ نیز، برای تبیین احکام سقف معافیت مالیاتی موضوع ماده (۵۲) قانون برنامه پنجساله پنجم توسعه و اصلاح سقف معافیت‌های مالیاتی صادر شده است.
    • باتوجه به اینکه شرکت مخابرات کشور پیش از سال ۱۳۹۰ (سهام کنترلی) واگذار شده است، مشمول جزء (ت) بند (۴۰) قانون بودجه سال ۱۳۹۰ کل کشور نمی‌باشد و مفاد آن بی‌ربط با موضوع شکایت است.

    درخواست و نتیجه‌گیری سازمان امور مالیاتی

    • باتوجه به مطالب یاد شده و مفاد ماده (۸۴) قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری، سازمان امور مالیاتی کشور درخواست رد خواسته شاکی را دارد.
    • خواسته ابطال برگ اجرایی مالیات حقوق سال ۱۳۹۰ در حیطه صلاحیت و وظایف هیأت عمومی دیوان عدالت اداری نمی‌باشد.
    • در پایان درخواست شده است دستور داده شود از سازمان امور مالیاتی جهت حضور در جلسه دادرسی هیأت عمومی و هیأت تخصصی دیوان دعوت شود.

    رأی هیأت عمومی دیوان عدالت اداری

    تاریخ تشکیل جلسه: ۱۳۹۶/۷/۱۸

    شرکت‌کنندگان: رئیس، معاونین، روسا، مستشاران و دادرسان شعب دیوان عدالت اداری


    متن رأی

    • مطابق ماده ۸ قانون اجرای سیاست‌های کلی اصل ۴۴ قانون اساسی، مقرر شده است: هر امتیازی که برای بنگاه‌های دولتی یا فعالیت اقتصادی گروه یک و دو ماده ۲ این قانون مقرر شود، عیناً و با اولویت برای بنگاه یا فعالیت اقتصادی مشابه در بخش خصوصی، تعاونی و عمومی غیر دولتی باید در نظر گرفته شود.
    • مقنن در سال نخست اجرای قانون یاد شده در جزء (ط) بند (۸) قانون بودجه سال ۱۳۸۹ مقرر کرده است: «به منظور یکسان‌سازی امتیازات بخش‌های عمومی و خصوصی در اجرای ماده ۸ قانون اجرای سیاست‌های کلی اصل ۴۴، مالیات حقوق کلیه کارکنان شرکت‌های واگذار شده (سهام کنترلی) از زمان اجرای قانون مذکور بر اساس نرخ مالیاتی قبل از واگذاری محاسبه و پرداخت خواهد شد.»
    • به موجب حکم فوق، مالیات حقوق کلیه کارکنان شرکت‌های واگذار شده از جمله کارکنان شرکت مخابرات ایران و شرکت‌های مخابرات استانی به صورت کلی و بدون محدودیت زمانی نسبت به اجرای قانون بودجه، از زمان واگذاری بر اساس نرخ مالیات قبل از واگذاری قابل محاسبه و پرداخت می‌باشد.
    • تکلیف مالیات حقوق در سال‌های ۱۳۹۰، ۱۳۹۱ و ۱۳۹۲ در بودجه‌های سالیانه مشخص شده است.
    • بنا به این مراتب، بخشنامه شماره ۳۴/۹۳/۲۳۰-۱۳۹۳/۳/۱۱ معاون وقت مالیاتی سازمان امور مالیاتی کشور، که نرخ مالیات بر درآمد حقوق کارکنان شرکت‌های مخابرات ایران و استانی را برای سال‌های ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۲ تعیین کرده، مغایر با حکم قانون فوق‌الذکر شناخته شده است.

    پایان رأی

    • مستند به مواد (۱۸)، (۱۳) و (۱۲) قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال ۱۳۹۲،
    • بخشنامه شماره ۳۴/۹۳/۲۳۰-۱۳۹۳/۳/۱۱ از تاریخ تصویب باطل اعلام می‌شود.
  • ابطال بخشنامه شماره 200/95/25 مورخ 1395/4/22 و نامه شماره 200/10743 مورخ 1391/5/24


    گردش کار

    شاکیان:

    ۱- رییس اتاق بازرگانی صنایع معادن و کشاورزی ایران

    ۲- اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان فرش ایرانی

    موضوع شکایت و خواسته:

    ابطال

    الف)

    ۱- بخشنامه شماره ۱۶۲۱۸/۲۰۰-۱۳۹۱/۸/۱۰ سازمان امور مالیاتی کشور

    ۲- نامه شماره ۱۰۷۴۳/۲۰۰-۱۳۹۱/۵/۲۴ سازمان امور مالیاتی کشور

    ۳- بخشنامه شماره ۱۶۳۳۸۳/۸/۲۸۴-۱۳۹۱/۸/۳۰ گمرک جمهوری اسلامی ایران

    ب) ابطال بخشنامه شماره ۲۵/۹۵/۲۰۰-۱۳۹۵/۴/۲۲ سازمان امور مالیاتی کشور


    گردش کار

    الف: رییس اتاق بازرگانی صنایع معادن و کشاورزی ایران به موجب شکایت‌نامه شماره ۱۶۱/۳/۱۰/ص-۱۳۹۲/۱/۱۷ اعلام کرده است که:

    “رییس محترم دیوان عدالت اداری

    با سلام

    احترامـاً بـه استحضار می‌رسـاند:

    ۱- قانونگذار در ماده ۱۰۴ قانون برنامه پنجم توسعه کشور به منظور امکان برنامه‌ریزی و سرمایه‌گذاری جهت تولید و صادرات کالاها و خدمات و نیز حضور پایدار و رقابتی محصولات ایرانی در بازارهای هدف صادراتی، احکام زیر را صادر کرده است:

    الف- تنظیم بازار داخلی موجب ممنوعیت صدور نمی‌گردد و صدور کلیه کالاها و خدمات مجاز است به جز موارد اشیاء عتیقه و میراث فرهنگی، اقلام خاص دامی، نباتی و زراعی که جنبه حفظ ذخایر ژنتیکی داشته باشند. (تبصره بند هـ)

    ب- صادرات کالاهایی که دولت برای تأمین آنها یارانه مستقیم پرداخت می‌کند، تنها با پیشنهاد دستگاه مربوطه و تصویب شورای اقتصاد مجاز است. در این صورت کلیه صادرکنندگان موظفند گواهی مربوط به عودت کلیه یارانه‌های مستقیم پرداختی به کالاهای صادر شده را قبل از خروج از وزارت امور اقتصادی و دارایی اخذ کنند. (تبصره بند هـ)

    ج- اخذ هرگونه مالیات و عوارض از صادرات کالاهای غیرنفتی و خدمات در طول برنامه ممنوع است. (بند ب)

    ۲- در ماده ۱۳ قانون مقررات صادرات و واردات آمده است: کلیه کالاهای صادراتی کشور (به استثنای نفت خام و فرآورده‌های پایین دستی آن که تابع مقررات خاصی است) از هرگونه تعهد یا پیمان ارزی معاف می‌باشند.

    ۳- ماده ۱۴۱ قانون مالیاتهای مستقیم تصریح نموده است که ۱۰۰% درآمدهای حاصل از صادرات از شمول مالیات معاف هستند.

    ۴- بر اساس دستور جناب آقای دکتر رحیمی معاون اول رییس‌جمهوری، نمایندگان دولت و بخش خصوصی طی چند جلسه در ارتباط با روشهای برگشت ارزهای حاصل از صادرات به چرخه اقتصادی کشور مذاکرات مبسوطی انجام دادند که نتایج حاصله در تاریخ ۱۳۹۱/۸/۷ در قالب یک توافق ۶ ماده‌ای به امضای طرفین رسید. این توافق که در راستای ایجاد شفافیت در عرصه صادرات کشور انجام شد، از یک سو موجبات اطمینان دولت از برگشت ارزهای صادراتی به چرخه اقتصادی کشور را فراهم نمود و از سوی دیگر باعث اطمینان خاطر صادرکنندگان از ثبات سیاستها و پایداری برنامه‌های حمایتی دولت از صادرات کشور گردید.

    ۵- به منظور اتخاذ تدابیر و راهکارهای مناسب جهت برون‌رفت از شرایط فعلی و دور زدن تحریم، ستاد تدابیر ویژه در کشور تشکیل شده است. به عبارت دیگر هدف از تشکیل ستاد تدابیر ویژه با عنایت به سیاست تسهیل در برابر تحریم، تهیه سیاستها، برنامه‌ها و مقررات ویژه جهت تسهیل فرآیند واردات و صادرات می‌باشد.

    ۶- لیکن سازمان توسعه تجارت ایران مستنداً به مصوبه مورخ ۱۳۹۱/۸/۱۶ کارگروه اقتصادی ستاد تدابیر ویژه طی نامه شماره ۲۱۰۲۹۲۲/۹۱-۱۳۹۱/۹/۲۳ خطاب به گمرک ایران، صادرات ۲۷ گروه کالایی را ممنوع و صادرات ۲۲ گروه کالایی را منوط به پرداخت عوارض کرده است.

    سازمان امور مالیاتی کشور نیز طی بخشنامه شماره ۱۶۲۱۸/۲۰۰-۱۳۹۱/۸/۱۰ علیرغم این که ماده ۶۴ قانون امور گمرکی می‌گوید صدور قطعی رویه گمرکی است که بر اساس آن کالای داخلی به منظور فروش یا مصرف از کشور خارج می‌شود و ماده ۱۰۴ قانون برنامه پنجم نیز صادرات کالا و خدمات را از پرداخت مالیات معاف کرده است، اعطای معافیت مالیاتی به درآمدهای صادراتی را منوط به بازگشت ارز به کشور از طریق:

    • عرضه ارز در اتاق مبادله ارز،
    • سپرده‌گذاری در بانکهای عامل،
    • تسویه بدهی با شبکه بانکی،
    • انجام واردات در مقابل صادرات
    • یا واگذاری ارز صادراتی به واردکنندگان دیگر جهت واردات

    کرده است.

    سازمان امور مالیاتی همچنین طی نامه شماره ۱۰۷۴۳/۲۰۰-۱۳۹۱/۵/۲۴ که خطاب به سازمان توسعه تجارت ایران صادر شده است تسعیر نرخ ارز را مشمول پرداخت مالیات کرده است.

    گمرک ایران نیز طی بخشنامه شماره ۱۶۳۳۸۳/۸/۲۸۴-۱۳۹۱/۸/۳۰ خطاب به گمرکات اجرایی، از طریق دریافت تعهد در ذیل فرم اعلام نحوه مصرف ارز حاصل از صادرات، به صورت غیر مستقیم و بر خلاف قانون مقررات صادرات و واردات از صادرکنندگان پیمان (تعهد) ارزی جهت بازگشت ارز به کشور اخذ می‌نماید.

    ۷- شایان ذکر است صادرات غیرنفتی کشور در سال جاری، علیرغم تحریمهای اقتصادی و فشارهای خارجی، بیش از ۳۰ درصد افزایش یافته و ارزهای حاصله نیز بر اساس آمار منتشر شده از سوی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران و وزارت صنعت، معدن و تجارت به چرخه اقتصادی کشور وارد گردیده است.

    زیرا بدون برگشت ارز و یا معادل ریالی و کالایی آن به چرخه اقتصادی کشور، عملاً تداوم تولید و استمرار فرآیند صادرات امکان‌پذیر نخواهد بود. علاوه بر این همانطور که مستحضرید صادرات، موتور محرکه تولید و محور توسعه پایدار کشور محسوب می‌گردد و موجب رونق تولید، ایجاد اشتغال، ایجاد ارزش افزوده، برقراری عدالت اجتماعی، شکوفایی اقتصاد ملی و همچنین صدور فرهنگ غنی ملی و اسلامی کشور به اقصی نقاط دنیا خواهد شد.

    در شرایط حساس کنونی کشور، درجه اهمیت ارزهای صادراتی، در شرایطی که ارزهای نفتی کاهش یافته است، برای مدیریت اقتصاد کشور (واردات کالاهای استراتژیک و تأمین مواد اولیه و کالاهای واسطه‌ای مورد نیاز صنعت و معدن) بسیار بالا است.

    ۸- با عنایت به اینکه بخشنامه‌ها و نامه‌های صادره از سوی دستگاههای اقتصادی صدرالذکر بر خلاف قانون برنامه پنجم توسعه کشور و قانون مقررات صادرات و واردات می‌باشد، خواهشمند است دستور فرمایید جهت بررسی و ابطال مقررات موصوف اقدام مقتضی به عمل آید.”


    متن بخشنامه‌های مورد اعتراض

    الف: بخشنامه شماره ۱۶۲۱۸/۲۰۰-۱۳۹۱/۸/۱۰ سازمان امور مالیاتی کشور

    “با توجه به مقررات مواد ۳۳ قانون برنامه چهارم توسعه و ۱۰۴ قانون برنامه پنجم توسعه و با عنایت به جزء هـ بند ۴ تصویب‌نامه شماره ۲۰۰۸۲/ت۳۰۷۸۴ک-۱۳۸۴/۴/۲۱ و بند ۲ تصویب‌نامه شماره ۹۴۲۹/ت۳۲۱۷۲هـ-۱۳۸۴/۲/۲۱ و مصوبه شماره ۲۲۷۸۸ت/۳۹۶۴۱هـ-۱۳۸۸/۲/۶ هیات وزیران و پیرو دستورالعمل شماره ۶۵۶-۱۳۸۷/۱/۱۴ بدین وسیله مقرر می‌گردد:

    از آنجا که به منظور اعطای معافیت صادرات کالا یا خدمات لازم است ابتدا صادراتی بودن درآمد مذکور احراز گردد، بنابراین درآمدهای ابرازی تحت عنوان صادرات با احراز یکی از شرایط زیر قابلیت اعطای معافیت را خواهند داشت:

    ۱- ارز حاصل از صادرات در حساب ارزی مودی داخل کشور واریز شده و با توجه به صورتحساب بانکی مربوط ورود آن به کشور احراز شده باشد.

    ۲- مستندات یا گواهی فروش ارز به مرکز مبادلات ارزی و یا سایر مراجع قانونی.

    ۳- معادل کالا یا خدمات صادر شده، کالا یا خدمات وارد کشور شده باشد.

    تکمیل فرم اظهارنامه مالیاتی

    در ضمن در صورتی که هر یک از مودیان جدول شماره ۱۲ فرم اظهارنامه مالیاتی را تکمیل ننموده‌اند، ماموران مالیاتی در زمان رسیدگی یا اخذ اطلاعات لازم نسبت به تکمیل فرم مذکور اقدام و آن را پیوست گزارش رسیدگی نمایند.”


    ب- بخشنامه شماره ۱۰۷۴۳/۲۰۰-۱۳۹۱/۵/۲۴ سازمان امور مالیاتی کشور

    “احتراماً بازگشت به نامه شماره ۹۴۰/۱۰۰/۹۱-۱۳۹۱/۵/۷ در خصوص مالیات سود تسعیر ارز مرتبط با روش صادرات غیر نفتی، مراتب را به شرح ذیل به آگاهی می‌رساند:

    ۱- بر اساس ماده ۱۰۵ قانون مالیاتهای مستقیم جمع درآمد شرکتها و درآمد ناشی از فعالیتهای انتفاعی سایر اشخاص حقوقی که از منابع مختلف در ایران یا خارج از ایران تحصیل می‌شود، پس از وضع زیانهای حاصل از منابع غیر معاف و کسر معافیتهای مقرر به استثنای مواردی که طبق مقررات این قانون دارای نرخ جداگانه‌ای می‌باشد، مشمول مالیات به نرخ بیست و پنج درصد (۲۵%) خواهند بود.

    ۲- بر اساس بند ب ماده ۱۰۴ قانون برنامه پنجساله پنجم توسعه اخذ هرگونه مالیات و عوارض از صادرات کالاهای غیر نفتی و خدمات در طول برنامه ممنوع است.

    ۳- به موجب رای شورای عالی مالیاتی به شماره ۵۳۵۹/۴/۳۰-۱۳۷۵/۵/۱۴ همان طور که طبق بند ۲۴ ماده ۱۴۸ قانون مالیاتهای مستقیم زیان حاصل از تسعیر ارز بر اساس اصول متداول حسابداری با شرط اتخاذ روش یکنواخت طی سالهای مختلف، به عنوان هزینه قابل قبول شناخته شده است، بالطبع درآمد حاصل از تسعیر ارز نیز صرف نظر از منشاء تحصیل آن باید به عنوان یکی از اقلام درآمد در احتساب درآمد مشمول مالیات منظور گردد و معافیت درآمد حاصل از صادرات موضوع ماده ۱۴۱ قانون یاد شده دلیل بر معافیت درآمدهای بعدی که به لحاظ نگاهداری یا کاربرد ارز حاصل از صادرات به دست می‌آید، نخواهد بود.

    با عنایت به مراتب فوق و نظر به اینکه در محاسبه درآمد مشمول مالیات اشخاص اعم از حقوقی و حقیقی زیان حاصل از تسعیر ارز به عنوان زیان منابع غیر معاف لحاظ می‌گردد لذا سود حاصل از تسعیر ارز نیز به تبع آن در عداد درآمدهای مشمول مالیات قرار می‌گیرد.”


    ج- بخشنامه شماره ۱۶۳۳۸۳/۸/۲۸۴-۱۳۹۱/۸/۳۰ گمرک جمهوری اسلامی ایران

    “۵- به هنگام تنظیم اظهارنامه (اخذ شماره کوتاژ) از کلیه صادرکنندگان کالاهای غیر نفتی (کلیه کالاها به جز نفت خام) اظهار نامه ارزی بر اساس فرم اعلام نحوه مصرف ارز حاصل از صادرات اخذ و در سامانه اطلاعات ارزی (سیستم آمار تجارت خارجی) که در آینده نزدیک در کلیه گمرکات اجرایی راه‌اندازی خواهد شد ثبت نمایند.

    لازم به ذکر است، گمرکاتی که فاقد سامانه مذکور می‌باشند مکلفند اطلاعات مربوطه را به صورت هفتگی به حوزه نظارت گمرک مربوطه ارسال تا نسبت به ثبت آن در سیستم مزبور اقدام شود. همچنین صادرات کالا از مناطق آزاد تجاری و مناطق ویژه اقتصادی نیز مشمول اخذ اظهارنامه ارزی می‌باشد.

    تبصره ۱: میزان تعهد ارزی مأخوذه در خصوص صادرات از محل ورود موقت مواد اولیه موضوع ماده ۵۱ قانون امور گمرکی مطابق تفاوت ارزش عام (پایه صادراتی) با کسر ارزش مواد اولیه وارداتی طبق فرمول ذیل محاسبه می‌شود:

    ارزش‌های ورود موقت مندرج در پروانه متناسب با کیل مصرف – ارزش پایه صادراتی = میزان تعهد ارزی از محل ورود موقت

    تبصره ۲: ارزشگذاری کالاهای صادراتی که فاقد سابقه ارزش باشند حداکثر ظرف مدت ۴۸ ساعت توسط کمیته نرخ گذاری انجام و سپس نسبت به صادرات کالا اقدام شود.

    تبصره ۳: در صورتی که میزان ارزش اعلامی پس از اظهار و رسیدگی در گمرک اصلاح گردد، ارزش مندرج در پروانه گمرکی پس از اصلاح ملاک عمل می‌باشد.”


    پاسخ سازمان امور مالیاتی کشور به شکایت

    در پاسخ به شکایت مذکور، مدیرکل سازمان امور مالیاتی کشور به موجب لایحه شماره ۱۸۶۱۲/۲۱۲/د-۱۳۹۴/۵/۳۱ توضیح داده است که:

    “جناب آقای دربین

    مدیرکل محترم هیات عمومی دیوان عدالت اداری

    سلام علیکم

    احتراماً، عطف به کلاسه پرونده ۹۲/۲۰۸ به استحضار می‌رساند: این دفتر پیشتر اقدام به ارسال لایحه شماره ۳۰۷۲۰/۲۱۲/د-۱۳۹۲/۱۰/۲۲ کرده است.

    از آنجا که ابطال بخشنامه های شماره ۱۶۲۱۸/۲۰۰-۱۳۹۱/۸/۱ و ۲۱۰۱۶/۲۰۰-۱۳۹۱/۱۰/۲۵ سازمان امور مالیاتی کشور موضوع خواسته شرکت تولید ایران اتومبیل سایپا به کلاسه ۹۲/۵۰۰ و شرکت گروه صنعتی زر ماکارون به شماره ۹۲/۲۴۶ نیز بوده و در لایحه ارسالی به کلیه کلاسه‌های یاد شده نیز اشاره شده است.

    یادآور می‌شود به لحاظ منتفی شدن موضوع شکایت، دیوان عدالت اداری به استناد مواد ۸۲ و ۸۵ نسبت به شکایت سایر شکات در پرونده‌های کلاسه ۹۲/۵۰۰، ۹۲/۲۴۶ و ۹۳/۳۹۶ قرار رد درخواست را طی دادنامه شماره ۴۵۹ و ۴۵۸-۱۳۹۲/۳/۲۰ و ۱۱۵۸-۱۳۹۳/۷/۱۴ صادر و اعلام کرده است.”


    لایحه مدیرکل دفتر حقوقی سازمان امور مالیاتی کشور

    همچنین مدیرکل دفتر حقوقی سازمان امور مالیاتی کشور به موجب لایحه شماره ۲۴۶۱۵/۲۱۲/د-۱۳۹۵/۶/۱۷ توضیح داده است که:

    “بازگشت به نامه شماره ۹۲/۲۰۸-۱۳۹۵/۶/۳ و جلسه مورخ ۱۳۹۵/۶/۸ آن هیات، موضوع شکایت «اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران» به خواسته ابطال نامه شماره ۱۰۷۴۳/۲۰۰-۱۳۹۱/۵/۲۵ سازمان امور مالیاتی کشور به پیوست تصویر پاسخ شماره ۲۴۱۸۳/۲۳۲/د-۱۳۹۵/۶/۱۵ دفتر فنی و حسابرسی مالیاتی فرستاده می‌شود و به شرح زیر به استحضار می‌رساند:

    الف- با توجه به اینکه نامه یاد شده مورد درخواست ابطال تنها در پاسخ به نامه شماره ۹۴۰/۱۰۰/۹۱-۱۳۹۱/۵/۷ «سازمان توسعه تجارت ایران» در حیطه وظایف و صلاحیتهای قانونی رییس کل سازمان امور مالیاتی کشور صادر گردیده و در بردارنده هیچ گونه قاعده حقوقی متضمن حق و تکلیف تازه نمی‌باشد، بلکه تنها با استناد به مواد ۱۰۵، ۱۴۱، ۱۴۸ قانون مالیاتهای مستقیم مصوب ۱۳۶۶/۱۲/۳ با اصلاحیه‌های بعدی و بند (ب) ماده ۱۰۴ قانون برنامه پنجساله پنجم توسعه و رای شماره ۵۳۵۹/۴/۳۰-۱۳۹۵/۵/۱۴ شورای عالی مالیاتی احکام قانونی بیان شده است.

    بنابراین نامه موضوع درخواست ابطال از دسته مصوبات و نظام نامه‌های دولتی خارج می‌باشد. از این رو با استناد به بند ۱ ماده ۱۲ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری به لحاظ عدم صلاحیت، قابل طرح در هیات تخصصی و هیات عمومی دیوان نمی‌باشند.

    ب- درباره مفاد شکواییه شاکی نیز پیشتر دادنامه‌های شماره ۱۱۵۸-۱۳۹۳/۷/۱۴ و ۴۵۹-۴۵۸-۱۳۹۲/۳/۲۰ دال بر قرار رد درخواست ابطال بخشنامه های ۱۶۲۱۸/۲۰۰-۱۳۹۲/۸/۱۰ و ۲۱۰۱۶/۲۰۰-۱۳۹۱/۱۰/۲۵ به دلیل صدور بخشنامه تازه به شماره ۱۷۶۶۵/۲۰۰-۱۳۹۲/۱۰/۹ متضمن لغو بخشنامه‌های مورد شکایت به موجب بخشنامه جدید صادر گردیده است.

    بنابراین با استناد به مواد ۸۲ و ۸۵ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب ۱۳۹۲ از حیث منتفی شدن این بخش از موضوع شکایت، درخواست صدور قرار رد شکایت شاکی را دارد.”


    پاسخ گمرک جمهوری اسلامی ایران

    همچنین مدیرکل دفتر حقوقی گمرک جمهوری اسلامی ایران به موجب لایحه شماره ۱۳۸۵-۱۳۹۴/۹/۲۹ ثبت دفتر اندیکاتور هیات عمومی توضیح داده است که:

    “با عنایت به تصمیمات ستاد تدابیر ویژه اقتصادی و ابلاغیه وزارت امور اقتصادی و دارایی از محل مصوبات دریافتی جلسه مورخ ۱۳۹۱/۸/۱۶ در زمان تحولات شدید ارزی و مشکلات تبعی حادث شده در بخش تجارت خارجی، موضوع وفق بند (۵) مندرج در بخشنامه شماره ۱۶۳۸۸۳/۸/۲۸۴-۱۳۹۱/۸/۳۰ معاونت فنی و امور گمرک وقت، به گمرکات اجرایی ابلاغ و تکلیف گردید به هنگام تنظیم اظهارنامه صادراتی (اخذ کوتاژ) از کلیه صادرکنندگان کالاهای غیر نفتی (کلیه کالاها به غیر از نفت خام)، اظهار نامه ارزی بر اساس فرم اعلام نحوه مصرف ارز حاصل از صادرات اخذ گردد.

    که در نهایت و پس از پیگیری‌های بعدی منجر به وضع مصوبه شماره ۱۴۷۲۶۵/ت۴۹۸۶۷-۱۳۹۲/۱۲/۱۲ هیات وزیران گردید که طبق نامه شماره ۴۰۹۰۴/۲۱۰/۹۲-۱۳۹۲/۱۰/۲۳ دفتر مقررات صادرات و واردات سازمان توسعه تجارت ایران در نهایت طی بخشنامه تبعی ردیف ۴۶۵-۱۳۹۲/۱۰/۲۴ دفتر صادرات گمرک ایران مفاد بند ۵ بخشنامه مورد ادعای شاکی (شماره ۱۶۳۸۸۸۳/۸/۲۸۴-۱۳۹۱/۸/۳۰ در خصوص تکمیل فرم نحوه مصرف ارز حاصل از صادرات) لغو گردید.

    بدین اعتبار ادعای شاکی مبنی بر ابطال بخشنامه شماره ۱۶۳۸۸۳/۸/۲۸۴-۱۳۹۱/۸/۳۰ گمرک ایران به لحاظ لغو آن طی بخشنامه شماره ۴۶۵-۱۳۹۲/۱۰/۲۴ دفتر صادرات گمرکی ایران منتفی و رسیدگی به آن موضوعیت ندارد.

    از این رو از آن مقام استدعا دارد ضمن رد شکایت شاکی از نتیجه به انضمام نسخه‌ای از دادنامه صادره، گمرک جمهوری اسلامی ایران را مطلع نمایند.

    ضمناً آقایان کیهان بیگی (نماینده دفتر صادرات گمرک ایران) و امیر زکی پور رحیم آبادی (نماینده دفتر حقوقی) جهت ادای توضیحات به حضورتان معرفی می‌گردند.”

    شکایت رییس اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان فرش ایران

    متن شکایتنامه شماره ۴۷۵-۱۳۹۵/۱۱/۱۱:

    رییس اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان فرش ایران اعلام کرده است:

    “احتراماً به استحضار می‌رساند سازمان امور مالیاتی کشور بدون در نظر گرفتن ماده ۱۴۱ قانون مالیات‌های مستقیم مصوب ۱۳۶۶/۱۲/۳ مجلس شورای اسلامی که صراحتاً بدون هرگونه قید و شرطی مقرر کرده است ۱۰۰% درآمد حاصل از صادرات محصولات تمام شده کالای صنعتی و محصولات بخش کشاورزی (شامل محصولات زراعی، باغی، دام و طیور، شیلات، جنگل و مرتع) و صنایع تبدیلی و تکمیلی آن که به منظور دست یافتن به اهداف صادرات کالاهای غیر نفتی به خارج از کشور صادر می‌شوند از شمول مالیات معاف هستند، در حالی که به استناد بخشنامه شماره ۲۵/۹۵/۲۰۰-۱۳۹۵/۴/۲۲ صادره توسط رییس سازمان امور مالیاتی، به تعدادی از صادرکنندگان فرش دستباف مالیات کلانی به نام تسعیر ارز برگ تشخیص مالیات صادر شده است که این امر باعث رکود کلی صادرات فرش دستباف گردیده و صنعت فرش دستباف در حال از بین رفتن و بیکار شدن بافندگان آن است. لذا این اتحادیه در اعتراض به این برگ تشخیص‌ها و جهت جلوگیری از رکود بیشتر صنعت فرش و بیکاری بافندگان اعلام می‌نماید که به هیچ وجه بخشنامه مالیاتی صادره نمی‌تواند ناقض قانون مصوب مجلس شورای اسلامی شود.

    خواهشمند است دستور فرمایید جهت جلوگیری از فاجعه در حال وقوع، بخشنامه فوق‌الاشاره صادره توسط سازمان امور مالیاتی را ابطال نمایند.”

    — رییس اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان فرش ایران


    متن بخشنامه مورد اعتراض (شماره ۲۵/۹۵/۲۰۰-۱۳۹۵/۴/۲۲)

    پیرو دستورالعمل شماره ۵۲۴/۹۳/۲۰۰-۱۳۹۳/۶/۲۲ در خصوص تسعیر نرخ ارز و با توجه به سوالات مطرح شده در خصوص سود و زیان حاصل از تسعیر ارز فروش‌های صادراتی بدین وسیله اعلام می‌دارد:

    ۱- در خصوص فروش‌های صادراتی که وجه آن به صورت ریالی دریافت می‌گردد، چنانچه مطابق مستندات امر صادرات تحقق یافته و وجه حاصل طبق مدارک مربوط به ریال دریافت و در دفاتر نیز به ریال ثبت شده باشد (مانند صادرات به کشورهای عراق و افغانستان که به صورت ریالی انجام می‌شود مگر آنکه ارزی بودن آن احراز گردد)، تسعیر ارز موضوعیت نداشته و اعطای معافیت مالیاتی صادرات با رعایت مقررات امکان‌پذیر است.

    ۲- در خصوص فروش‌های صادراتی که وجه آن به صورت ارزی دریافت می‌گردد، اگر صادرکنندگان فروش‌ها را با نرخ ارز مرجع یا نرخ ارز مبادله‌ای (مانند نرخ مندرج در پروانه صادرات) ثبت کرده باشند ولی هنگام تسویه یا ترازنامه از نرخ ارز توافقی صرافی مورد تایید بانک مرکزی استفاده نمایند، تفاوت نرخ ارز به عنوان فروش صادرات از نظر مالیاتی محسوب شده و تفاوت نرخ ارز توافقی در تاریخ اولیه و بعدی مبنای محاسبه سود یا زیان تسعیر ارز قرار می‌گیرد.

    این بخشنامه نسبت به پرونده‌های مالیاتی از ۱۳۹۱ به بعد که در رسیدگی یا دادرسی هستند نیز جاری است.


    پاسخ مدیرکل دفتر حقوقی سازمان امور مالیاتی (لایحه شماره ۶۶۶/۲۱۲/د-۱۳۹۶/۲/۲۷)

    مدیرکل دفتر حقوقی سازمان امور مالیاتی توضیح داده است:

    در پرونده کلاسه ۹۵/۱۴۸۰ موضوع شکایت اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان فرش ایران به خواسته ابطال بخشنامه شماره ۲۵/۹۵/۲۰۰-۱۳۹۵/۴/۲۲، به پیوست تصاویر نامه شماره ۱۹۰۹/۲۳۲/ص، دادنامه‌های شماره ۳۷۳-۱۳۹۴/۱۱/۲۴، ۹۹-۱۳۹۵/۷/۱۲، و رأی شماره ۵۳۵۹/۴/۳۰-۱۳۷۵/۵/۱۴ هیات عمومی شورای عالی مالیاتی جهت استحضار اعلام می‌شود:

    • مطابق بند ۲۴ ماده ۱۴۸ قانون مالیات‌های مستقیم، زیان حاصل از تسعیر ارز بر اساس اصول متداول حسابداری به شرط اتخاذ روش یکنواخت قابل قبول است. بنابراین سود حاصل از تسعیر ارز نیز باید به عنوان درآمد مشمول مالیات منظور شود.
    • معافیت درآمد حاصل از صادرات به منزله معافیت درآمدهای ناشی از نگهداری یا کاربرد ارز حاصل از صادرات نیست.
    • طبق بند (ب) ماده ۴۵ قانون احکام دایمی برنامه‌های توسعه کشور مصوب ۱۳۹۵/۱۱/۱۰، از ابتدای سال ۱۳۹۶ سود تفاوت نرخ تسعیر ارز حاصل از صادرات از هرگونه مالیات معاف است.

    با استناد به این نامه و دادنامه‌ها، نظر به عدم نقض قوانین و صلاحیت سازمان امور مالیاتی، رسیدگی و رد شکایت را درخواست می‌نماید.


    رای هیئت عمومی دیوان عدالت اداری (۱۳۹۶/۹/۷)

    هیات عمومی دیوان عدالت اداری با حضور رییس و اعضا تشکیل و پس از بحث و بررسی به شرح زیر رأی صادر نمود:

    بخش اول: عدم نیاز به رسیدگی مجدد به برخی بخشنامه‌ها

    • به موجب بخشنامه شماره ۱۷۶۶۵/۲۰۰-۱۳۹۲/۱۰/۹ سازمان امور مالیاتی، بخشنامه شماره ۱۶۲۱۸/۲۰۰-۱۳۹۱/۸/۱۰ کان‌لم‌یکن اعلام شده است و قرار شماره ۴۵۹-۴۵۸ مورخ ۲۰/۳/۱۳۹۳ دیوان عدالت اداری قبلاً صادر شده؛ بنابراین موضوع رسیدگی مجدد به ابطال این بخشنامه منتفی است.
    • در خصوص بخشنامه شماره ۱۶۳۳۸۳/۸/۲۸۴-۱۳۹۱/۸/۳۰ گمرک جمهوری اسلامی ایران و بند ۵ آن که در بخشنامه ۱۷۸۴۶۵/۱۲۴-۱۳۹۲/۱۰/۷ لغو شده است، شکایت منتفی بوده و بنابرین قابل رسیدگی و ابطال نیست.
    • بخشنامه شماره ۲۱۰۴۹۲۲-۱۳۹۱/۹/۲۳ سازمان توسعه تجارت مستند به مصوبه کارگروه اقتصادی ستاد تدابیر ویژه اقتصادی است و از مصادیق مقررات ماده ۱۲ قانون تشکیلات دیوان عدالت اداری نیست و قابل طرح در هیئت عمومی نیست.

    بخش دوم: درباره بخشنامه‌های سازمان امور مالیاتی و ماده ۱۴۱ قانون مالیات‌های مستقیم

    • مطابق بند (الف) ماده ۱۴۱ قانون مالیات‌های مستقیم: صد درصد درآمد حاصل از صادرات محصولات تمام شده کالای صنعتی و محصولات بخش کشاورزی (شامل محصولات زراعی، باغی، دام، طیور، شیلات، جنگل و مرتع) و صنایع تبدیلی و تکمیلی آن، و پنجاه درصد درآمد حاصل از صادرات سایر کالاهای غیر نفتی از شمول مالیات معاف هستند.
    • بر اساس بند (ب) ماده ۱۰۴ قانون برنامه پنج ساله پنجم توسعه، اخذ هرگونه مالیات و عوارض از صادرات کالاهای غیر نفتی و خدمات در طول برنامه ممنوع است.
    • مطابق ماده ۳۶ قانون رفع موانع تولید رقابت‌پذیر و بند (ب) ماده ۴۵ قانون احکام دایمی برنامه‌های توسعه کشور، سود تفاوت نرخ تسعیر ارز حاصل از صادرات از هرگونه مالیات معاف است.
    • بخشنامه‌های شماره ۱۰۷۴۳/۲۰۰-۱۳۹۱/۵/۲۴ و ۲۵/۹۵/۲۰۰-۱۳۹۵/۴/۲۲ سازمان امور مالیاتی که سود حاصل از تسعیر ارز با منشاء صادرات را مشمول مالیات قرار داده‌اند، مغایر قوانین مذکور است.
    • بر این اساس و مستند به بند ۱ ماده ۱۲ و ماده ۸۸ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب ۱۳۹۲، این بخشنامه‌ها ابطال می‌شوند.

    جمع‌بندی نهایی:

    • بخشنامه‌های سازمان امور مالیاتی که تسعیر ارز صادرات را مشمول مالیات می‌دانند، مغایر قوانین مالیاتی و توسعه صادرات غیرنفتی هستند.
    • دیوان عدالت اداری با استناد به قوانین جاری و رای هیئت عمومی شورای عالی مالیاتی، این بخشنامه‌ها را ابطال کرده و حق معافیت کامل یا نسبی صادرات کالای صنعتی و کشاورزی را تایید می‌نماید.
  • ورود شکایت نسبت به ابطال بخشنامه شماره ۱۸۳۰۹/۳۸۶۷/۲۱۱-۱۳۸۴/۱۰/۱۷ سازمان امور مالیاتی


    گردش کار

    بسم الله الرحمن الرحیم

    شماره دادنامه: ۹۶۲

    تاریخ دادنامه: ۱۳۹۶/۹/۲۸

    کلاسه پرونده: ۹۶/۱۰۷۶

    مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری

    شاکی: آقای بهمن زبردست

    موضوع شکایت و خواسته: ابطال بخشنامه شماره ۱۸۳۰۹/۳۸۶۷/۲۱۱-۱۳۸۴/۱۰/۱۷ سازمان امور مالیاتی


    گردش کار

    ۱- به موجب مصوبه شماره ۵۷۰۸۹/ت۳۴۱۷۸هـ-۱۳۹۴/۹/۲۰ هیات وزیران مقرر شده است کلیه مناطق استان ایلام به عنوان مناطق کم تر توسعه یافته موضوع تبصره ۱ ماده ۱۳۲ اصلاحی قانون مالیاتهای مستقیم مصوب ۱۳۸۰ تعیین می شوند.

    ۲- به موجب بخشنامه شماره ۱۸۳۰۹/۳۸۶۷/۲۱۱-۱۳۸۴/۱۰/۱۷ سازمان امور مالیاتی تصویر تصویب نامه فوق الذکر جهت اطلاع و اقدام لازم برای ادارات امور مالیاتی و مراجع مربوطه سازمان امور مالیاتی فرستاده شده است.

    ۳- در پرونده مذکور شاکی ابطال بخشنامه موصوف سازمان امور مالیاتی را درخواست کرده است.

    ۴- در خصوص صلاحیت هیات عمومی دیوان عدالت اداری در رسیدگی به خواسته، پرونده به جلسه هیات عمومی ارجاع شد.

    هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ ۱۳۹۶/۹/۲۸ با حضور رییس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران و دادرسان شعب دیـوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی بـا اکثریت آراء بـه شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است.


    رای هیات عمومی

    مطابق بند ۱ ماده ۱۲ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال ۱۳۹۲ رسیدگی به شکایات، تظلمات و اعتراضات اشخاص حقیقی یا حقوقی از آیین‌نامه‌ها و سایر نظامات و مقررات دولتی و شهرداری‌ها و موسسات عمومی غیر دولتی در مواردی که مقررات مذکور به علت مغایرت با شرع یا قانون و یا عدم صلاحیت مرجع مربوط یا تجاوز و یا سوءاستفاده از اختیارات یا تخلف در اجرای قوانین و مقررات یا خودداری از انجام وظایفی که موجب تضییع حقوق اشخاص می‌شود، از جمله صلاحیت‌ها و وظایف هیات عمومی دیوان عدالت اداری است.

    نظر به اینکه بخشنامه مورد شکایت شاکی متضمن وضع قاعده الزام‌آور مستقلی نیست و در آن تصویر تصویب‌نامه هیات وزیران جهت اطلاع و اقدام لازم ارسال شده است، بنابراین قابل رسیدگی و اتخاذ تصمیم در هیات عمومی دیوان عدالت اداری تشخیص نشد.


    امضاء

    محمدکاظم بهرامی

    رییس هیات عمومی دیوان عدالت اداری