5 . واحدهای تجاری که طبق بند 6 استاندارد حسابداری شماره 18 با عنوان صورتهای مالی تلفیقی و حسابداری سرمایهگذاری در واحدهای تجاری فرعی، از تلفیق، طبق بند 31 استاندارد حسابداری شماره 23 با عنوان حسابداری مشارکتهای خاص، از بکارگیری روش ارزش ویژه ناخالص، یا طبق بند 13 این استاندارد از بکارگیری روش ارزش ویژه معاف شدهاند، فقط صورتهای مالی جداگانه ارائه میکنند.
نفوذ قابل ملاحظه
6 . اگر واحد سرمایهگذار به طور مستقیم یا غیر مستقیم (برای مثال، از طریق واحدهای تجاری فرعی) حداقل 20 درصد از حق رأی واحد سرمایهپذیر را در اختیار داشته باشد، فرض میشود که از نفوذ قابل ملاحظهای برخوردار است، مگر اینکه نبود چنین نفوذی را بتوان به روشنی اثبات کرد. برعکس، اگر واحد سرمایهگذار به صورت مستقیم یا غیر مستقیم (برای مثال، از طریق واحدهای تجاری فرعی) کمتر از 20 درصد حق رأی واحد سرمایهپذیر را در اختیار داشته باشد، فرض میشود که از نفوذ قابل ملاحظهای برخوردار نیست، مگر اینکه وجود چنین نفوذی را بتوان به روشنی اثبات کرد. تعلق بخش قابل توجه یا اکثریت سهام یک واحد سرمایهپذیر به واحد دیگر، لزوماً مانع اعمال نفوذ قابل ملاحظه توسط سایر سرمایهگذاران نمیشود.
7 . موارد زیر معمولاً به تنهایی یا در مجموع، ممکن است بیانگر وجود نفوذ قابل ملاحظه باشد:
الف. عضویت در هیئت مدیره یا دیگر ارکان ادارهکننده مشابه واحد سرمایهپذیر،
ب . مشارکت در فرآیندهای سیاستگذاری شامل مشارکت در تصمیمات مربوط به پرداخت سود سهام،
ج . معاملات عمده بین واحد سرمایهگذار و واحد سرمایهپذیر،
د . تبادل کارکنان رده مدیریت، یا
ﻫ . تأمین اطلاعات فنی اساسی.
8 . یک واحد تجاری ممکن است مالک حق خرید سهام، اوراق مشارکت قابل تبدیل به سهام عادی، یا ابزارهای مشابهی باشد که بتواند در صورت اعمال یا تبدیل آنها موجب افزایش حق رأی خود یا کاهش حق رأی سایر اشخاص برای تعیین سیاستهای مالی و عملیاتی واحد تجاری دیگر (حق رأی بالقوه) شود. هنگامی که واحد تجاری وجود نفوذ قابل ملاحظه را ارزیابی میکند، وجود و اثر حق رأی بالقوهای که در حال حاضر قابل اعمال یا قابل تبدیل است، از جمله حق رأی بالقوه نگهداری شده توسط سایر سرمایهگذاران، را مد نظر قرار میدهد. چنانچه حق رأی بالقوه را (برای مثال، تا تاریخی در آینده یا وقوع یک رویداد آتی) نتوان اعمال یا تبدیل کرد، در حال حاضر قابل اعمال یا قابل تبدیل محسوب نمیشود.
9 . واحد تجاری در ارزیابی اثر حق رأی بالقوه بر نفوذ قابل ملاحظه، تمامی واقعیتها و شرایط مؤثر بر حق رأی بالقوه (شامل شرایط اعمال حق رأی بالقوه و دیگر توافقات قراردادی، به صورت جداگانه یا با هم) به جز قصد مدیریت و توانایی مالی برای اعمال یا تبدیل را در نظر میگیرد.
10 . واحد تجاری در صورتی نفوذ قابل ملاحظه بر واحد سرمایهپذیر را از دست میدهد که دیگر نتواند در تصمیمگیریهای مربوط به سیاستهای مالی و عملیاتی واحد سرمایهپذیر مشارکت داشته باشد. از دست دادن نفوذ قابل ملاحظه میتواند با تغییر یا بدون تغییر در میزان مالکیت رخ دهد. برای مثال، واحد سرمایهگذار ممکن است هنگامی که واحد تجاری وابسته، تحت کنترل دولت، دادگاه یا دستگاه نظارتی قرار گیرد، نفوذ قابل ملاحظه را از دست دهد.
روش ارزش ویژه
11 . ویژگیهای اصلی روش ارزش ویژه به شرح زیر است:
الف. سرمایهگذاری ابتدا به بهای تمام شده ثبت میشود،
ب . مبلغ دفتری سرمایهگذاری به میزان سهم واحد سرمایهگذار از سود خالص یا زیان واحد سرمایهپذیر بعد از تاریخ تحصیل، پس از تعدیل بابت استهلاک یا زیان کاهش ارزش سرقفلی و سایر داراییها برمبنای ارزش منصفانه آنها در تاریخ تحصیل، افزایش یا کاهش مییابد،
ج . سهم واحد سرمایهگذار از سود خالص یا زیان واحد سرمایهپذیر بعد از تاریخ تحصیل، پس از تعدیل بابت استهلاک یا زیان کاهش ارزش سرقفلی و سایر داراییها برمبنای ارزش منصفانه آنها در تاریخ تحصیل، در صورت سود و زیان واحد سرمایهگذار منظور میشود،
د . مبلغ دفتری سرمایهگذاری به میزان سود سهام دریافتی یا دریافتنی از واحد سرمایهپذیر کاهش مییابد،
ﻫ . مبلغ دفتری سرمایهگذاری، در صورت لزوم، به میزان سهم واحد سرمایهگذار از سایر اقلام صورت سود و زیان جامع واحد سرمایهپذیر بعد از تاریخ تحصیل که آثار آن در صورت سود و زیان واحد سرمایهپذیر انعکاس نیافته است (از قبیل تغییرات ناشی از تجدید ارزیابی داراییهای ثابت مشهود و تفاوت تسعیر ارز) تعدیل میشود، و
و . سهم واحد سرمایهگذار از سایر اقلام صورت سود و زیان جامع واحد سرمایهپذیر بعد از تاریخ تحصیل که آثار آن در صورت سود و زیان واحد سرمایهپذیر انعکاس نیافته است، در صورت سود و زیان جامع واحد سرمایهگذار انعکاس مییابد.
12 . هنگامی که حق رأی بالقوه وجود دارد، سهم واحد سرمایهگذار از سود خالص یا زیان و تغییرات در حقوق صاحبان سرمایه واحد سرمایهپذیر بر مبنای میزان مالکیت فعلی تعیین میشود و اعمال یا تبدیل احتمالی حق رأی بالقوه در نظر گرفته نمیشود.
