ماده ۱ قانون تعیین تکلیف اراضی و ساختمانهای فاقد سند رسمی سازوکار قانونی برای صدور سند مالکیت املاکی را مشخص میکند که دارای سابقه ثبتی و تصرف قانونی هستند اما به دلیل مشکلاتی مانند فوت مالک رسمی، عدم دسترسی به مالک یا ورثه، مفقودالاثر بودن مالک، یا مشاع بودن ملک امکان صدور سند رسمی برای آنها وجود ندارد.
بر اساس این ماده، در هر حوزه ثبتی هیأت حل اختلاف ثبت با حضور قاضی منتخب رئیس قوه قضائیه، رئیس اداره ثبت و نماینده اداره راه و شهرسازی یا جهاد کشاورزی تشکیل میشود. این هیأت پس از بررسی مدارک، انجام تحقیقات و در صورت لزوم اخذ نظر کارشناس میتواند درباره صدور سند مالکیت رأی صادر کند.
همچنین برای تشخیص فوت، مفقودالاثر بودن یا عدم دسترسی به مالک یا ورثه از استعلام مراجع رسمی مانند سازمان ثبت احوال، نیروی انتظامی یا مراجع محلی استفاده میشود و تصمیمات هیأت در خصوص املاک افراد غایب یا محجور با نظر قاضی هیأت معتبر خواهد بود.