- ماهیت و میزان پیچیدگی در بکارگیری روشهای حسابرسی، ارزیابی نتایج حاصل از بکارگیری آن روشها و کسب شواهد مربوط و قابل اتکا به عنوان مبنای اظهارنظر حسابرس، به ویژه در مواردی که قضاوتهای حسابرس بیش از پیش ذهنی میشود.
- شدت هرگونه نارسایی مشخص شده در کنترلهای مربوط به موضوع مورد نظر.
- اینکه آیا موضوع مورد نظر، ملاحظات حسابرسی چندگانه مجزا ولی مرتبط را دربرمیگیرد یا خیر. برای مثال، قراردادهای بلندمدت میتوانند توجه خاص حسابرس را به شناخت درآمد، دعاوی حقوقی، یا سایر ادعاها جلب نمایند و ممکن است بر سایر براوردهای حسابداری تأثیرگذار باشند.
ت-30. تعیین اینکه کدامیک از موضوعات مستلزم توجه خاص حسابرس و چه تعداد از آنها، دارای بیشترین اهمیت بودهاند، تابع قضاوت حرفهای است. تعداد مسائل عمده حسابرسی، که در گزارش حسابرس درج میشود، میتواند تحت تأثیر اندازه و پیچیدگی واحد تجاری، ماهیت کسب وکار و محیط واحد تجاری، و واقعیتها و شرایط کار حسابرسی قرار گیرد. به طور کلی، هر قدر تعداد موضوعاتی که در وهله نخست به عنوان مسائل عمده حسابرسی تعیین میشوند، بیشتر باشد، ممکن است نیاز حسابرس به بازنگری هر یک از موضوعات مذکور به منظور تشخیص مطابقت آنها با تعریف مسائل عمده حسابرسی بیشتر شود. فهرست طولانی از مسائل عمده حسابرسی ممکن است مغایر این ایده باشد که چنین موضوعاتی، در کار حسابرسی دارای بیشترین اهمیت هستند.
اطلاعرسانی مسائل عمده حسابرسی
اختصاص بخشی مجزا به مسائل عمده حسابرسی در گزارش حسابرس (رک: بند 11)
ت-31. اختصاص بخشی مجزا به مسائل عمده حسابرسی نزدیک به بخش اظهارنظر میتواند این اطلاعات را برجسته سازد و بر ارزش متصور اطلاعات مرتبط با یک کار حسابرسی بخصوص برای استفادهکنندگان موردنظر صحه گذارد.
ت-32. ترتیب ارائه مسائل در بخش مسائل عمده حسابرسی تابع قضاوت حرفهای است. برای مثال، این اطلاعات را میتوان برحسب اهمیت نسبی آن، بنا به قضاوت حسابرس، یا به ترتیب افشای آنها در صورتهای مالی ارائه کرد. هدف الزام مندرج در بند 11 برای درج عناوین فرعی، تمایز بیشتر این مسائل از یکدیگر میباشد.
ت-33. هنگام ارائه اطلاعات مالی مقایسهای، مطالب ابتدایی بخش مسائل عمده حسابرسی برای جلب توجه استفادهکنندگان مورد نظر به این واقعیت که مسائل عمده حسابرسی توصیف شده در این بخش صرفاً به حسابرسی صورتهای مالی دوره جاری مربوط است، مطرح میشود و به این منظور می توان به دوره خاص تحت پوشش صورتهای مالی اشاره کرد (برای مثال، برای سال مالی منتهی به 29 اسفند 2×14).
توصیف جداگانه مسائل عمده حسابرسی (رک: بند 13)
ت-34. کفایت توصیف یک مسئله عمده حسابرسی مستلزم قضاوت حرفهای حسابرس است. هدف از توصیف یک مسئله عمده حسابرسی، ارائه توضیحی مختصر و متناسب از آن مسئله به منظور قادر ساختن استفادهکنندگان موردنظر به درک موارد زیر است:
الف. چرا موضوع مورد نظر، در کار حسابرسی دوره جاری، جزو مسائل دارای بیشترین اهمیت است، و
ب. نحوه برخورد با موضوع مورد نظر، چگونه بوده است.
استفاده محدود از اصطلاحات کاملاً فنی حسابرسی نیز به استفادهکنندگان مورد نظری که از حسابرسی شناخت چندانی ندارند، کمک میکند تا دلیل تمرکز حسابرس بر موضوعات خاص در جریان انجام کار حسابرسی را درک کنند. ماهیت و میزان اطلاعات ارائه شده توسط حسابرس باید متناسب با مسئولیتهای وی و تهیهکنندگان صورتهای مالی باشد (یعنی، حسابرس اطلاعاتی سودمند به شکل قابل فهم و مختصر ارائه کند، اما در این کار افراط نشود طوری که به صورت نامناسب خود را در مقام تهیهکننده اطلاعات دست اول درباره واحد تجاری قرار دهد).
ت-35. اطلاعات دست اول عبارت از هرگونه اطلاعاتی درباره واحد تجاری است که توسط واحد تجاری، در دسترس عموم قرار نگرفته است (برای مثال، در صورتهای مالی یا سایر اطلاعات در دسترس در تاریخ گزارش حسابرس، یا در سایر اطلاعرسانیهای کتبی یا شفاهی توسط مدیران اجرایی یا ارکان راهبری، نظیر اعلام اولیه اطلاعات مالی، درج نشده باشد). مسئولیت اطلاعرسانی این اطلاعات برعهده مدیران اجرایی و ارکان راهبری واحد تجاری است.
ت-36. حسابرس باید تلاش کند از توصیف نامناسب مسائل عمده حسابرسی به گونهای که تصور شود در مقام تهیهکننده اطلاعات دست اول در مورد واحد تجاری قرار دارد، پرهیز کند. از آنجا که توصیف مسائل عمده حسابرسی، مسائل مورد نظر را در چارچوب کار حسابرسی توصیف میکند معمولاً اطلاعات دست اولی در مورد واحد تجاری ارائه نمیکند. با وجود این، حسابرس میتواند برای توضیح اینکه چرا مسئله مورد نظر در کار حسابرسی، جزو مسائل دارای بیشترین اهمیت تلقی، و از این رو، به عنوان مسئله عمده حسابرسی تعیین شده، و اینکه چگونه مورد رسیدگی قرار گرفته است اطلاعات بیشتری را ارائه کند، البته به این شرط که افشای اینگونه اطلاعات طبق قوانین یا مقررات منع نشده باشد. در مواردی که حسابرس ارائه اینگونه اطلاعات را ضروری تشخیص میدهد، به جای اینکه اطلاعات دست اول را در گزارش خود ارائه کند میتواند مدیران اجرایی یا ارکان راهبری را به افشای اطلاعات بیشتر تشویق نماید.
ت-37. اطلاعرسانی مسائل عمده حسابرسی در گزارش حسابرس ممکن است باعث شود مدیران اجرایی یا ارکان راهبری مجاب شوند اطلاعات جدید یا کاملتری را درباره این موضوع در صورتهای مالی یا گزارش تفسیری مدیریت (یا گزارش هیأت مدیره) ارائه کنند. اطلاعات جدید یا اطلاعات کاملتر میتواند به منظور ارائه اطلاعات قابل اتکاتر در مورد حساسیت مفروضات اصلی مورد استفاده دربراوردهای حسابداری یا منطق واحد تجاری در مورد انتخاب یک رویه یا نحوه عمل حسابداری خاص هنگامی که طبق چارچوب گزارشگری مالی مربوط، روشهای جایگزین متفاوتی قابل پذیرش است، درج شود.
ت-38. اگرچه اظهارنظر حسابرس نسبت به صورتهای مالی به شرح مندرج در استاندارد720[1]، به سایر اطلاعات تسری نمییابد، اما حسابرس میتواند این اطلاعات و سایر اطلاعرسانیهای واحد تجاری یا سایر منابع معتبر را در تعیین و توصیف مسائل عمده حسابرسی مورد توجه قرار دهد.
ت-39. مستندات حسابرسی تهیه شده درجریان انجام کار حسابرسی نیزمیتواند برای حسابرس در تعیین و توصیف مسائل عمده حسابرسی سودمند واقع شود. برای مثال، اطلاعرسانیهای کتبی یا مستندات اطلاعرسانیهای شفاهی حسابرس به ارکان راهبری و سایر مستندات حسابرسی، مبنایی سودمند برای اطلاعرسانی حسابرس در گزارش حسابرس فراهم میکند. دلیل سودمندی مستندات مذکور این است که طبق استاندارد 230، مستندات حسابرسی به مسائل عمده مشخص شده در جریان حسابرسی، نتیجهگیریهای حاصل شده در مورد آن مسائل، و قضاوتهای حرفهای اعمال شده برای دستیابی به آن نتایج میپردازد و به عنوان سابقهای از ماهیت، زمانبندی اجرا و روشهای حسابرسی اجرا شده، نتایج حاصل از بکارگیری آن روشها، و شواهد حسابرسی کسب شده محسوب میشود. این قبیل مستندات، ممکن است برای توصیف مسائل عمده حسابرسی، که اهمیت مسائل مورد نظر را توضیح میدهد، و همچنین در بکارگیری الزام مندرج در بند 18 به حسابرس کمک کند.
اشاره به اطلاعات افشا شده مرتبط با مسائل عمده حسابرسی در صورتهای مالی (رک: بند 13)
ت-40. طبق بندهای 13ـ الف و 13ـب، حسابرس در توصیف هر یک از مسائل عمده حسابرسی ملزم است علت تعیین مسئله مورد نظر به عنوان یکی از مسائل دارای بیشترین اهمیت و نحوه برخورد با آن در جریان حسابرسی را توصیف کند. بنابراین، توصیف مسائل عمده حسابرسی صرفاً تکرار اطلاعات افشا شده در صورتهای مالی نیست. با وجود این، اشاره به هر یک از موارد افشای مرتبط، استفادهکنندگان مورد نظر را قادر میسازد درک بهتری از نحوه برخورد مدیران اجرایی با مسائل مورد نظر در صورتهای مالی به دست آورند.
ت-41. حسابرس علاوه برموارد افشای مرتبط، ممکن است توجه استفادهکنندگان مورد نظر را به جنبههای عمده بودن آن مسائل جلب کند. میزان افشای عوامل یا جنبههای خاص یک مسئله توسط مدیران اجرایی در ارتباط با چگونگی تأثیر مسئلهای خاص بر صورتهای مالی دوره جاری میتواند به حسابرس در توضیح دقیق جنبههای خاص برخورد با مسئله مورد نظر در کار حسابرسی کمک کند به طوری که استفادهکنندگان موردنظر بتوانند به این مسئله پی ببرند که چرا مسئله مورد نظر، جزو مسائل عمده حسابرسی بوده است. برای مثال:
- هنگامی که یک واحد تجاری، براوردهای حسابداری را به صورت کامل افشا میکند، حسابرس برای توضیح اینکه چرا مسئله مورد نظر در کار حسابرسی جزو مسائل دارای بیشترین اهمیت تلقی شده و اینکه چگونه در حسابرسی با آنها برخورد شده است، میتواند به افشای مفروضات اصلی، افشای دامنه رخدادهای ممکن، و سایر موارد افشای کمی و کیفی مرتبط با علل اصلی وجود ابهام در براورد یا براوردهای حسابداری حساس اشاره کند.
[1]. استاندارد حسابرسی720، ”مسئولیتهای حسابرس در قبال سایر اطلاعات (تجدیدنظرشده 1401)“، بندهای 12الف و ت ـ 1 تا ت ـ 3
