پیوست
رهنمود بکارگیری
این پیوست، بخش جدانشدنی این استاندارد است.
رب۱. این رهنمود بکارگیری، نحوه بکارگیری موارد خاصی از این استاندارد را توضیح میدهد.
رب۲. این استاندارد، نحوه شناخت یا اندازهگیری ابزارهای مالی را مطرح نمیکند.
تعاریف (بندهای 7 تا 9)
داراییهای مالی و بدهیهای مالی
رب۳. واحد پول (نقد) دارایی مالی است، زیرا واسطه انجام مبادلات میباشد و در نتیجه، مبنای اندازهگیری و شناخت تمام معاملات در صورتهای مالی است. سپرده نقدی نزد بانکها یا مؤسسات مالی مشابه، دارایی مالی است، زیرا بیانگر حق قراردادی سپردهگذار برای دریافت نقد از آن مؤسسه یا صدور چک یا ابزار مشابه در وجه اعتباردهندگان برای پرداخت بدهی مالی است.
رب۴. مثالهای رایج از داراییهای مالی که نشاندهنده، حق قراردادی برای دریافت نقد در آینده است و بدهیهای مالی متقابل که بیانگر تعهد قراردادی برای تحویل نقد در آینده میباشد، عبارت است از:
الف . دریافتنیها و پرداختنیهای تجاری؛
ب . اسناد دریافتنی و پرداختنی؛
پ . وامهای دریافتنی و پرداختنی؛ و
ت . اوراق بدهی منتشرشده و خریداریشده.
در هر یک از این موارد، حق قراردادی یک طرف برای دریافت (یا تعهد به پرداخت) نقد، با تعهد متقابل طرف دیگر برای پرداخت (یا حق دریافت)، مطابقت دارد.
رب۵. نوع دیگر ابزار مالی، ابزاری است که منافع اقتصادی قابل دریافت یا قابل واگذاری آن، یک دارایی مالی به غیر از نقد میباشد. برای مثال، اسناد پرداختنی قابل تسویه با اوراق خزانه دولتی، برای دارنده، حق قراردادی نسبت به دریافت اوراق و برای ناشر، تعهد قراردادی برای تحویل اوراق، و نه نقد، ایجاد میکند. این اوراق، دارایی مالی محسوب میشود زیرا نشاندهنده تعهدات دولت منتشرکننده برای پرداخت نقد است. در نتیجه، این اسناد برای دارنده، دارایی مالی و برای ناشر، بدهی مالی است.
رب6. حق قراردادی یا تعهد قراردادی برای دریافت، تحویل یا مبادله ابزارهای مالی، خود یک ابزار مالی است. زنجیرهای از حقوق قراردادی یا تعهدات قراردادی، در صورتی که در نهایت منجر به دریافت یا پرداخت نقد یا تحصیل یا انتشار ابزار مالکانه شود، تعریف ابزار مالی را احراز میکند.
رب7. توانایی اعمال حق قراردادی یا الزام به ایفای تعهد قراردادی ممکن است قطعی یا مشروط به وقوع رویدادهای آتی باشد. برای مثال، تضمین مالی، حق قراردادی وامدهنده برای دریافت نقد از ضامن و تعهد قراردادی متقابل ضامن برای پرداخت به وامدهنده در صورت قصور وامگیرنده است. حق و تعهد قراردادی به دلیل رویداد یا معاملهای در گذشته (تقبل تضمین) ایجاد میشود، هر چند توانایی وامدهنده برای اعمال حق خود و الزام ضامن به ایفای تعهد خود، هر دو مشروط به عدم ایفای تعهد توسط وامگیرنده در آینده است. حق و تعهد احتمالی، حتی اگر در صورتهای مالی شناسایی نشوند، تعریف دارایی مالی و بدهی مالی را احراز میکنند. برخی از این حقوق و تعهدات احتمالی ممکن است قراردادهای بیمه در دامنه کاربرد استاندارد حسابداری 28 باشند.
رب8. طبق استاندارد حسابداری 21 اجارهها، اجاره تأمین مالی اساساً به عنوان حق اجارهدهنده برای دریافت و تعهد اجارهکننده برای پرداخت مجموعهای از مبالغ محسوب میشود که ماهیتاً مشابه پرداختهای اصل و سود تسهیلات مالی است. اجارهدهنده به جای دارایی اجارهای، سرمایهگذاری خود در مبالغ دریافتنی طبق قرارداد اجاره را به حساب منظور میکند. از سوی دیگر، اجاره عملیاتی، اساساً قرارداد ناتمامی محسوب میشود که اجارهدهنده را به فراهم کردن حق استفاده از دارایی در دورههای آتی در ازای دریافت مابهازایی مشابه کارمزد خدمات، متعهد میکند. در اجاره عملیاتی، اجارهدهنده به جای شناسایی مبالغ دریافتنی در آینده طبق قرارداد، به انعکاس دارایی اجارهای در حسابهای خود ادامه میدهد. در نتیجه، اجاره تأمین مالی، ابزار مالی محسوب میشود و اجاره عملیاتی ابزار مالی تلقی نمیگردد (به جز مبالغ اجاره عملیاتی سررسیدگذشته و قابل پرداخت).
رب9. داراییهای فیزیکی (مانند موجودیها، داراییهای ثابت مشهود)، داراییهای اجارهای و داراییهای نامشهود (مانند حق اختراع و علائم تجاری)، داراییهای مالی محسوب نمیشوند. کنترل این داراییهای فیزیکی و نامشهود، فرصتی برای ایجاد جریانهای نقدی ورودی یا سایر داراییهای مالی فراهم میکند، اما حق فعلی برای دریافت نقد یا دارایی مالی دیگر، به وجود نمیآورد.
رب10. داراییهایی (مانندپیشپرداخت هزینهها) که منافع اقتصادی آتی آنها به شکل دریافت کالا یا خدمات است و بیانگر حق دریافت نقد یا دارایی مالی دیگری نیست، دارایی مالی محسوب نمیشود. همچنین، اقلامی نظیر پیشدریافت درآمد و بیشتر تعهدات ناشی از ضمانت، بدهی مالی نیستند، زیرا جریان خروجی منافع اقتصادی مرتبط با آنها، به شکل تحویل کالا و خدمات است و بیانگر تعهد قراردادی برای پرداخت نقد یا دارایی مالی دیگر نمیباشند.
رب۱1. بدهیها یا داراییهایی که قراردادی نیستند (مانند مالیات بر درآمد که در نتیجه الزامات قانونی دولت ایجاد میشود)، بدهی مالی یا دارایی مالی محسوب نمیشوند. حسابداری مالیات بر درآمد طبق استاندارد حسابداری 35 انجام میشود. همچنین، طبق تعریف استاندارد حسابداری 4 ذخایر، بدهیهای احتمالی و داراییهای احتمالی، تعهدات عرفی، ناشی از قرارداد نمیباشند و در نتیجه، بدهی مالی محسوب نمیشوند.
ابزارهای مالکانه
رب12. نمونههایی از ابزارهای مالکانه عبارتند از سهام عادی غیرقابل فروش به ناشر، برخی ابزارهای قابل فروش به ناشر (به بندهای 12 و 13 مراجعه شود)، برخی ابزارها که تنها در زمان انحلال، واحد تجاری را متعهد به تحویل سهم متناسبی از خالص داراییها به طرف دیگر میکنند (به بندهای 14 و 15 مراجعه شود)، برخی انواع سهام ممتاز (به بندهای رب33 و رب34 مراجعه شود)، و امتیاز خرید سهام یا اختیارهای خرید صادرشدهای که به دارنده اجازه میدهد تعداد ثابتی سهام عادی غیرقابل فروش به ناشر واحد تجاری صادرکننده را در ازای مبلغ ثابتی نقد یا دارایی مالی دیگر، پذیرهنویسی یا خریداری کند. تعهد واحد تجاری برای انتشار یا خرید تعداد ثابتی از ابزارهای مالکانه خود واحد تجاری در ازای مبلغ ثابتی نقد یا دارایی مالی دیگر، ابزار مالکانه آن واحد تجاری است (به استثنای موارد تشریحشده در بند 24). با وجود این، در صورتی که چنین قراردادی، دربردارنده تعهد واحد تجاری به پرداخت نقد یا دارایی مالی دیگر (به غیر از قراردادهای طبقهبندیشده به عنوان ابزار مالکانه طبق بندهای 12 و 13 یا 14 و 15) باشد، یک بدهی نیز به میزان ارزش فعلی مبلغ بازخرید به وجود میآید (به بند رب35(الف) مراجعه شود). ناشر سهام عادی غیرقابل فروش به ناشر، زمانی که بطور رسمی اقدام به توزیع سود مینماید و به صورت قانونی نسبت به انجام این کار برای سهامداران متعهد میشود، یک بدهی تقبل میکند. این بدهی ممکن است پس از اعلام سود تقسیمی یا زمانی که واحد تجاری منحل میشود و هرگونه دارایی باقیمانده پس از تسویه بدهیها بین سهامداران قابل توزیع میگردد، شناسایی شود.
رب13. اختیار خرید خریداریشده یا قرارداد مشابه تحصیلشده دیگری که به واحد تجاری حق بازخرید تعداد ثابتی از ابزارهای مالکانه خود واحد تجاری را در ازای تحویل مبلغ ثابتی نقد یا دارایی مالی دیگر میدهد، دارایی مالی آن واحد تجاری نیست (به استثنای موارد مطرحشده در بند 24). در مقابل، هرگونه مابهازای پرداختی بابت چنین قراردادی، از حقوق مالکانه کسر میشود.
طبقهای از ابزارها که در مقایسه با سایر طبقات، در پایینترین اولویت قرار میگیرد (بندهای 12(ب) و 14(ب))
رب۱۴. یکی از ویژگیهای مندرج در بندهای 12 و 14 این است که ابزار مالی در طبقهای از ابزارها قرار گرفته باشد که در مقایسه با سایر طبقات ابزارها، در پایینترین اولویت است.
رب15. برای تعیین اینکه یک ابزار در مقایسه با سایر طبقات ابزارها، در پایینترین الویت قرار میگیرد یا خیر، واحد تجاری ادعای آن ابزار را با فرض انحلال ارزیابی میکند گویی اینکه در تاریخ طبقهبندی ابزار، انحلال واقع میشود. در صورت تغییر در شرایط مربوط، واحد تجاری باید این طبقهبندی را مجدداً ارزیابی کند. برای مثال، انتشار یا بازخرید ابزار مالی دیگر توسط واحد تجاری، ممکن است بر قرار گرفتن ابزار مورد نظر در طبقهای از ابزارها که در مقایسه با سایر طبقات ابزارها، در پایینترین الویت است، مؤثر باشد.
