ماده 2 – اشخاص زیر مشمول پرداخت مالیاتهای موضوع این قانون نیستند
1- وزارتخانهها و مؤسسات دولتی؛
2- دستگاههایی که بودجه آنها وسیله دولت تأمین میشود.
3- شهرداریها و دهیاریها.
تبصره
اعمال این ماده از زمان تأسیس دهیاریهای کشور میباشد. مالیاتهایی که قبل از لازمالاجراء شدن این قانون به دهیاریها تعلق گرفته و أخذ شده است، مشمول معافیت این قانون نمی شود.
4ـ بنیادها و نهادهای انقلاب اسلامی دارای مجوز معافیت از طرف حضرت امام خمینی (ره) و مقام معظم رهبری.
تبصره 1
شرکتهایی که تمام یا قسمتی از سرمایه آنها متعلق به اشخاص و مؤسسههای مذکور در بندهای فوق باشد، سهم درآمد یا سود آنها مشمول حکم این ماده نخواهد بود. حکم این تبصره مانع استفاده شرکتهای مزبور از معافیتهای مقرر در این قانون، حسب مورد، نیست.
تبصره 2
درآمدهای حاصل از فعالیتهای اقتصادی از قبیل فعالیتهای صنعتی، معدنی، تجاری، خدماتی و سایر فعالیتهای تولیدی برایاشخاص موضوع این ماده، که به نحوی غیر از طریق شرکت نیز تحصیل میشود، در هر مورد به طور جداگانه به نرخ مذکور در ماده (105) این قانون مشمول مالیات خواهد بود.
مسئولان اداره امور در اینگونه موارد نسبت به سهم فعالیت مذکور مکلف به انجام دادن تکالیف مربوط طبق مقررات این قانون خواهند بود. در غیراین صورت نسبت به پرداخت مالیات متعلق با مؤدی مسؤولیت تضامنی خواهند داشت.
تبصره 3
حذف شد.
وضعیت: معتبر (دائمی- دارای تغییرات یا الحاقات)
مرجع تصویب: مجلس شورای اسلامی
تاریخ تصویب: 1380/11/27
تاریخ لازم الاجرا: 1381/01/01
اثر موقت (به موجب قانون بودجه)
قسمت تبصره (1) – عوارض و مالیات از قانون بودجه سال ۱۴۰۴ کل کشور
تاریخ تصویب: ۱۴۰۴/۰۱/۰۱ | شماره مصوبه: ـ | مرجع صدور: قانون بودجه سال ۱۴۰۴ کل کشور
الحاق
قسمت ماده واحده قانون اصلاح بند (3) ماده (2) قانون مالیاتهای مستقیم با اصلاحات بعدی آن
تاریخ تصویب: ۱۳۹۸/۰۵/۰۵ | شماره مصوبه: ـ | مرجع صدور: قانون اصلاح بند (3) ماده (2) قانون مالیاتهای مستقیم (مصوب ۱۳۹۸/۰۳/۲۰)
سوابق اصلاحات
1. قسمت بند (1) ماده واحده قانون اصلاح قانون مالیاتهای مستقیم
تاریخ تصویب: ۱۳۹۵/۰۱/۰۱ | شماره مصوبه: ـ | مرجع صدور: قانون اصلاح قانون مالیاتهای مستقیم (مصوب ۱۳۹۴/۰۴/۳۱)
2. قسمت ماده (1) قانون اصلاح موادی از قانون مالیاتهای مستقیم
تاریخ تصویب: ۱۳۸۱/۰۱/۰۱ | شماره مصوبه: ـ | مرجع صدور: قانون اصلاح موادی از قانون مالیاتهای مستقیم (مصوب ۱۳۸۰/۱۱/۲۷)
3. قسمت ماده (1) قانون اصلاح موادی از قانون مالیاتهای مستقیم
تاریخ تصویب: ۱۳۷۱/۰۱/۰۱ | شماره مصوبه: ـ | مرجع صدور: قانون اصلاح موادی از قانون مالیاتهای مستقیم (مصوب ۱۳۷۱/۰۲/۰۷)
4. قسمت ماده (2) قانون مالیاتهای مستقیم مصوب ۱۳۶۶ (متن اولیه)
تاریخ تصویب: ۱۳۶۸/۰۱/۰۱ | شماره مصوبه: ـ | مرجع صدور: قانون مالیاتهای مستقیم مصوب ۱۳۶۶ (متن مصوب اولیه و بدون اعمال اصلاحات و الحاقات)
اثر موقت (به موجب قانون بودجه)
قانون بودجه سال ۱۴۰۴ کل کشور
↳ تبصره (۱) ـ عوارض و مالیات
تاریخ تصویب: ۱۴۰۴/۰۱/۰۱ | شماره مصوبه: ـ | مرجع صدور: قانون بودجه سال ۱۴۰۴ کل کشور
ابلاغ صورتجلسه شورای عالی مالیاتی در خصوص عدم شمول مالیات نسبت به درآمد شهرداریها از محل دریافت بهای خدمات اتباع غیرایرانی
تاریخ تصویب: ۱۴۰۱/۱۱/۲۵ | شماره مصوبه: 200/1401/56 | مرجع صدور: رئیس کل سازمان امور مالیاتی کشور
صورتجلسه مورخ ۱۴۰۱/۰۴/۰۵ شورای عالی مالیاتی در اجرای بند (۳) ماده (۲۵۵) قانون مالیاتهای مستقیم در خصوص ابهام مطروحه در مورد شمول مالیات نسبت به درآمد شهرداریها
تاریخ تصویب: ۱۴۰۱/۰۴/۰۵ | شماره مصوبه: 201-5 | مرجع صدور: شورای عالی مالیاتی
تعیین اداره امور مالیاتی ذیصلاح در چارچوب بند (۴) ماده (۴۲) و ماده (۴۵) آییننامه اجرایی موضوع ماده (۲۱۹) قانون مالیاتهای مستقیم
تاریخ تصویب: ۱۴۰۰/۰۲/۲۱ | شماره مصوبه: 200/1400/506 | مرجع صدور: رئیس کل سازمان امور مالیاتی کشور
نحوه تعیین درآمد مشمول مالیات املاک شرکتها و سایر اشخاص حقوقی که به اجاره واگذار میشود
تاریخ تصویب: ۱۳۹۹/۱۲/۰۲ | شماره مصوبه: 200/99/524 | مرجع صدور: رئیس کل سازمان امور مالیاتی کشور
اعمال معافیت موضوع ماده (۶۱) قانون الحاق موادی به قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت (۱) در صورت عدم دریافت وجه یا مابهازای آن و یا عدم تهاتر بدهیها
تاریخ تصویب: ۱۳۹۷/۱۲/۰۷ | شماره مصوبه: 163635/ت55449هـ | مرجع صدور: هیئت وزیران
ابلاغ صورتجلسه شماره 36-201 مورخ ۱۳۹۷/۱۱/۰۶ شورای عالی مالیاتی در خصوص پارک فناوری پردیس
تاریخ تصویب: ۱۳۹۷/۱۱/۱۶ | شماره مصوبه: 230/97/154 | مرجع صدور: معاون مالیاتهای مستقیم
تعیین تکلیف در خصوص سازمانهای وابسته به شهرداری
تاریخ تصویب: ۱۳۹۷/۰۶/۱۷ | شماره مصوبه: 230/30660/د | مرجع صدور: معاون مالیاتهای مستقیم
اسامی بنیادها و نهادهای انقلاب اسلامی موضوع بند (۴) ماده (۲)
تاریخ تصویب: ۱۳۹۶/۱۰/۲۱ | شماره مصوبه: 230/96/145 | مرجع صدور: معاون مالیاتهای مستقیم
معافیت مالیاتی آستان قدس رضوی و شرکتها و مؤسسات وابسته به آن از مالیات بر درآمد لغایت عملکرد سال ۱۳۹۵
تاریخ تصویب: ۱۳۹۶/۰۷/۲۲ | شماره مصوبه: 200/96/106 | مرجع صدور: رئیس کل سازمان امور مالیاتی کشور
معافیت مالیاتی آستان قدس رضوی و شرکتها و مؤسسات وابسته
تاریخ تصویب: ۱۳۹۵/۱۱/۱۶ | شماره مصوبه: 200/95/88 | مرجع صدور: رئیس کل سازمان امور مالیاتی کشور
ابلاغ اصلاحیه تصویبنامههای هیئت وزیران در خصوص نهادها و بنیادهای مشمول ماده (۲)
تاریخ تصویب: ۱۳۹۵/۰۹/۰۶ | شماره مصوبه: 230/34283/د | مرجع صدور: معاون مالیاتهای مستقیم
آییننامه اجرایی موضوع تبصره (۳) ماده (۱۶۹) قانون مالیاتهای مستقیم مصوب ۱۳۹۴/۰۴/۳۱
تاریخ تصویب: ۱۳۹۵/۰۳/۱۸ | شماره مصوبه: 200/3949/46378 | مرجع صدور: وزیر امور اقتصادی و دارایی
عدم کسر مالیات تکلیفی موضوع تبصره (۹) ماده (۵۳) قانون مالیاتهای مستقیم از مالالاجارههای پرداختی به اشخاص موضوع ماده (۲) قانون مزبور
تاریخ تصویب: ۱۳۹۳/۰۶/۰۸ | شماره مصوبه: 200/93/63 | مرجع صدور: رئیس کل سازمان امور مالیاتی کشور
رفع ابهام در خصوص شمول مالیات نسبت به درآمد تسعیر ارز و درآمد حاصل از فروش داراییها برای اشخاص موضوع ماده (۲)
تاریخ تصویب: ۱۳۹۳/۰۳/۱۲ | شماره مصوبه: 201-4 | مرجع صدور: شورای عالی مالیاتی
ارسال رأی هیئت عمومی دیوان عدالت اداری موضوع دادنامه شماره ۱۰۶۸ مورخ ۱۳۹۲/۱۲/۲۶ مبنی بر ابطال بند (۴) بخشنامه شماره 201/6247/11304
تاریخ تصویب: ۱۳۹۳/۰۲/۰۹ | شماره مصوبه: 200/93/9 | مرجع صدور: رئیس کل سازمان امور مالیاتی کشور
تسری مفاد بند (۵) بخشنامه شماره ۱۱۴۸۵ مورخ ۱۳۸۳/۰۷/۰۵ به بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی
تاریخ تصویب: ۱۳۸۹/۰۹/۲۳ | شماره مصوبه: 200/27246 | مرجع صدور: رئیس کل سازمان امور مالیاتی کشور
در خصوص معافیت اساسنامه سازمان صنایع هوایی نیروهای مسلح
تاریخ تصویب: ۱۳۸۸/۰۷/۲۷ | شماره مصوبه: 61039 | مرجع صدور: رئیس کل سازمان امور مالیاتی کشور
مخالفت با طرح استفساریه تبصره (۱) ماده (۲) اصلاحی قانون مالیاتهای مستقیم در خصوص شهرداریها
تاریخ تصویب: ۱۳۸۸/۰۲/۰۷ | شماره مصوبه: 24134/41740 | مرجع صدور: هیئت وزیران
رد خواسته ابطال رأی شماره 201/18494 مورخ ۱۳۸۷/۱۱/۱۳ شورای عالی مالیاتی در خصوص معافیت درآمد سازمان صدا و سیما از بابت پخش برنامههای تبلیغاتی و آگهیها
تاریخ تصویب: ۱۴۰۲/۰۸/۲۸ | شماره مصوبه: ۱۴۰۲۳۱۳۹۰۰۰۰۲۲۳۰۰۶۶ | مرجع صدور: هیأت تخصصی مالیاتی، بانکی دیوان عدالت اداری
رد خواسته ابطال مصوبه شماره ۵-۲۰۱ مورخ ۱۴۰۱/۰۴/۰۵ شورای عالی مالیاتی و بخشنامه ابلاغی آن به شماره 200/1401/56
تاریخ تصویب: ۱۴۰۲/۰۷/۱۲ | شماره مصوبه: ۱۴۰۲۳۱۳۹۰۰۰۰۱۷۷۴۶۴۲ | مرجع صدور: هیأت تخصصی مالیاتی، بانکی دیوان عدالت اداری
ابطال عبارت «با مراجعه به دفاتر قانونی بانک/مؤسسه اعتباری، مبلغ تسهیلات اعطایی را مشخص و در اجرای ماده ۱۶۹ مکرر قانون مالیاتهای مستقیم، جریمهای معادل …»
تاریخ تصویب: ۱۴۰۰/۰۸/۱۸ | شماره مصوبه: ۲۳۴۴ | مرجع صدور: هیأت عمومی دیوان عدالت اداری
رد خواسته ابطال عبارت «مالیات نقل و انتقال» از بند (۲) تصویبنامه شماره ۱۱۰۰۲۷/ت۴۲۴۸۳ هیأت وزیران مصوب ۱۳۸۸/۰۵/۳۱
تاریخ تصویب: ۱۳۹۹/۰۶/۳۱ | شماره مصوبه: ۹۹۰۹۹۷۰۹۰۶۰۱۰۸۵۰ | مرجع صدور: هیأت تخصصی مالیاتی، بانکی دیوان عدالت اداری
اعمال تبصره ماده (۹۷) قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری نسبت به رأی شماره ۶۰۱ مورخ ۱۳۸۹/۱۲/۰۹ هیأت عمومی
تاریخ تصویب: ۱۳۹۸/۰۱/۲۷ | شماره مصوبه: ۷۳ | مرجع صدور: هیأت عمومی دیوان عدالت اداری
ابطال بخشنامه شماره 201/6247/11304 مورخ ۱۳۸۲/۱۱/۱۵ سازمان امور مالیاتی کشور
تاریخ تصویب: ۱۳۹۲/۱۲/۲۶ | شماره مصوبه: ۱۰۶۸ | مرجع صدور: هیأت عمومی دیوان عدالت اداری
راجع به بند (۳) ماده (۲) قانون مالیاتهای مستقیم مصوب ۱۳۶۶ با اصلاحات و الحاقات بعدی
تاریخ تصویب: ۱۴۰۱/۰۱/۲۸ | شماره مصوبه: ۷/۱۴۰۰/۹۱۹ | مرجع صدور: اداره کل حقوقی قوه قضائیه
ارسال قانون الحاق سازمان تعاونی مصرف کادر نیروهای مسلح (اتکا) به فهرست نهادها و مؤسسات عمومی غیر دولتی به همراه اساسنامه جدید سازمان اتکا
تاریخ تصویب: ۱۳۹۶/۰۲/۱۳ | شماره مصوبه: ۲۰۰/۹۶/۲۰ | مرجع صدور: رئیس کل سازمان امور مالیاتی کشور
چگونه وضعیت معافیت نهادها را بر اساس ماده 2 قانون مالیاتها احراز کنیم؟
راهنمای گامبهگام برای حسابداران و مودیان جهت تشخیص شمولیت یا معافیت اشخاص حقوقی طبق ماده دو
- بررسی ماهیت ارگان حقوقی
ابتدا بررسی کنید که آیا نهاد مورد نظر جزو وزارتخانهها، موسسات دولتی، شهرداریها یا بنیادهای انقلاب اسلامی هست یا خیر.
- تفکیک نوع درآمد ارگان
مشخص کنید درآمد حاصله از محل بودجه مصوب دولتی است یا از طریق فعالیتهای اقتصادی و رقابتی به دست آمده است.
- اعمال تبصرههای ماده 2
در صورت وجود فعالیت اقتصادی، درآمد را از شمول معافیت خارج کرده و نرخ مالیاتی مربوطه را اعمال نمایید.
- بررسی تکالیف تسلیم اظهارنامه
توجه داشته باشید که عدم شمولیت یا معافیت، مانع از انجام تکالیف قانونی و تسلیم اظهارنامه یا حواشی مربوط به سامانه مودیان نخواهد بود.
سوالات متداول مودیان درباره اشخاص معاف از مالیات ماده 2
وزارتخانهها، مؤسسات دولتی، شهرداریها و دهیاریها از پرداخت مالیات معاف هستند.
خیر، این دستگاهها طبق ماده ۲ از پرداخت مالیات معاف هستند.
خیر، شهرداریها و دهیاریها از مالیات معاف هستند.
در صورت داشتن مجوز معافیت از رهبری، از پرداخت مالیات معاف هستند.
سهم سود یا درآمد شرکت آنها مشمول مالیات است، مگر طبق قانون معافیت خاص داشته باشد.
بله، درآمد حاصل از فعالیتهای اقتصادی آنها (صنعتی، تجاری، خدماتی) مشمول مالیات است.
این درآمدها مطابق ماده ۱۰۵ قانون مالیاتهای مستقیم مشمول مالیات میشوند.
مسئولان مربوطه دارای مسئولیت تضامنی در پرداخت مالیات خواهند بود.
لیست مهمترین نهادهای معاف از مالیات در ایران
1. بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی
بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی
فعال در حوزه اقتصادی، اجتماعی و حمایتی
2. ستاد اجرایی فرمان امام (ره)
ستاد اجرایی فرمان امام
دارای مجموعه گسترده شرکتها و فعالیتهای اقتصادی
3. آستان قدس رضوی
آستان قدس رضوی
نهاد وقفی-اقتصادی با فعالیتهای گسترده
4. کمیته امداد امام خمینی (ره)
کمیته امداد امام خمینی
نهاد حمایتی و اجتماعی
5. بنیاد شهید و امور ایثارگران
بنیاد شهید و امور ایثارگران
متولی امور خانواده شهدا و ایثارگران
6. بنیاد مسکن انقلاب اسلامی
بنیاد مسکن انقلاب اسلامی
فعال در حوزه ساختوساز و توسعه روستایی
7. سازمان تبلیغات اسلامی
سازمان تبلیغات اسلامی
فعال در امور فرهنگی و تبلیغی
8. دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم
دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم
نهاد علمی و فرهنگی حوزه
9. مرکز خدمات حوزههای علمیه
مرکز خدمات حوزههای علمیه
ارائه خدمات رفاهی به طلاب
10. موسسه پژوهشی فرهنگی انقلاب اسلامی
موسسه پژوهشی فرهنگی انقلاب اسلامی
نهاد پژوهشی و فرهنگی
11. جامعه المصطفی العالمیه
جامعه المصطفی العالمیه
مرکز آموزشی بینالمللی علوم اسلامی
مالیات وزارتخانهها و مؤسسات دولتی در ایران
1. مبنای قانونی
طبق ماده ۲ قانون مالیاتهای مستقیم:
وزارتخانهها و مؤسسات دولتی و دستگاههایی که بودجه آنها از طرف دولت تأمین میشود، از پرداخت مالیاتهای موضوع این قانون معاف هستند.
2. اصل مهم حقوقی
قاعده کلی:
دولت از خودش مالیات نمیگیرد
بنابراین:
- وزارتخانهها
- سازمانهای دولتی
- دستگاههای اجرایی
در فعالیتهای حاکمیتی مشمول مالیات نیستند.
3. فهرست کامل دستههای مشمول معافیت (ساختار واقعی نظام اداری ایران)
الف) وزارتخانهها (کاملاً معاف)
تمام وزارتخانههای کشور:
- وزارت امور اقتصادی و دارایی
- وزارت کشور
- وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی
- وزارت آموزش و پرورش
- وزارت علوم، تحقیقات و فناوری
- وزارت صنعت، معدن و تجارت
- وزارت راه و شهرسازی
- وزارت نفت
- وزارت نیرو
- وزارت کار، تعاون و رفاه اجتماعی
- وزارت جهاد کشاورزی
- وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی
- وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات
- وزارت دادگستری
اینها در حوزه وظایف حاکمیتی مالیات نمیدهند.
ب) مؤسسات و سازمانهای دولتی (معاف)
نمونههای مهم:
- سازمان امور مالیاتی کشور
- سازمان برنامه و بودجه کشور
- سازمان ثبت احوال کشور
- سازمان ثبت اسناد و املاک کشور
- سازمان اداری و استخدامی کشور
- گمرک جمهوری اسلامی ایران
- بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران (در برخی فعالیتها با مقررات خاص)
- سازمان حفاظت محیط زیست
- سازمان ملی استاندارد ایران
ج) دستگاههای اجرایی دارای بودجه دولتی
- استانداریها
- فرمانداریها
- بخشداریها
- ادارات کل استانی وزارتخانهها
- دانشگاههای دولتی (در چارچوب بودجه دولتی)
4. نکته بسیار مهم (تحلیل حقوقی کلیدی ماده ۲)
معافیت مطلق نیست
ماده ۲ یک اشتباه رایج را اصلاح میکند:
تصور غلط:
«تمام درآمد دولت مالیات ندارد»
واقعیت:
فقط فعالیتهای حاکمیتی معاف هستند
5. چه چیزهایی از این نهادها مالیات دارد؟
اگر وزارتخانه یا سازمان دولتی:
فعالیت اقتصادی انجام دهد:
- اجاره املاک
- فعالیت تجاری
- فروش خدمات در بازار رقابتی
- مشارکت در شرکتها
این درآمدها مشمول مالیات هستند
6. تفاوت مهم: مؤسسه دولتی vs شرکت دولتی
| نوع | مثال | وضعیت مالیاتی |
|---|---|---|
| وزارتخانه | وزارت نفت | معاف |
| مؤسسه دولتی | سازمان ثبت احوال | معاف |
| شرکت دولتی | شرکت ملی نفت ایران | مشمول مالیات |
| شرکت زیرمجموعه دولت | بانکها و هلدینگها | مشمول مالیات |
7. تحلیل ساختاری
ماده ۲ در واقع سه اصل ایجاد میکند:
1. اصل حاکمیت
دولت بابت وظایف حاکمیتی مالیات نمیدهد
2. اصل تفکیک فعالیت
فعالیت اقتصادی ≠ فعالیت حاکمیتی
3. اصل رقابت
اگر دولت وارد بازار شود → مثل بخش خصوصی مالیات میدهد
8. جمعبندی کاربردی
معاف از مالیات:
- وزارتخانهها
- سازمانهای دولتی
- ادارات حکومتی
- فعالیتهای حاکمیتی
مشمول مالیات:
- شرکتهای دولتی
- فعالیتهای اقتصادی دستگاههای دولتی
- درآمدهای تجاری و خدماتی در بازار


