ماده ۵۲ – مالیات بر درآمد ناشی از واگذاری حقوق نسبت به املاک
ماده 52 – درآمد شخص حقیقی یا حقوقی ناشی از واگذاری حقوق خود نسبت به املاک واقع در ایران پس از کسر معافیتهای مقرر در این قانون مشمول مالیات بر درآمد املاک میباشد.
اطلاعات قانون
وضعیت: معتبر (دائمی- دارای تغییرات یا الحاقات)
مرجع تصویب: مجلس شورای اسلامی
تاریخ تصویب: 1366/12/03
تاریخ لازم الاجرا: 1368/01/01
سوابق | قسمت ماده 17 از قانون اصلاح موادی از قانون مالیات های مستقیم مصوب 1380/11/27
تاریخ تصویب: 1381/01/01
سوابق | قسمت ماده 52 از قانون مالیاتهای مستقیم مصوب 1366 (متن مصوب اولیه و بدون اعمال اصلاحات و الحاقات)
تاریخ تصویب: 1368/01/01
آیین نامه اجرایی تبصره 3 ماده 14 قانون الزام به ثبت رسمی معاملات اموال غیر منقول (موضوع مدیریت و ساماندهی پیش فروش ساختمان و مشارکت در ساخت)…
تاریخ تصویب: 1404/04/22 | شماره مصوبه: 59880/ت63396هـ | مرجع صدور: هیئت وزیران
نحوه اجرای احکام مالیاتی مرتبط با قانون الزام به ثبت رسمی معاملات اموال غیرمنقول
تاریخ تصویب: 1403/08/26 | شماره مصوبه: 200/63002/د | مرجع صدور: رئیس کل سازمان امور مالیاتی کشور
رفع ابهام مواد 53 و 81 و 103 و 138 مکرر، شروط مقرر در بند (ت) ماده 132 و تبصره یک ماده 146 مکرر، استهلاک زیان سنواتی بند 12 ماده 148، کتمان درآمد موضو…
تاریخ تصویب: 1398/03/21 | شماره مصوبه: 200/98/24 | مرجع صدور: رئیس کل سازمان امور مالیاتی کشور
پاسخ به سوالات در مورد قانون مالیات بر ارزش افزوده
تاریخ تصویب: 1388/11/12 | شماره مصوبه: 28004 | مرجع صدور: معاون مالیات بر ارزش افزوده
دستورالعمل اجرایی مالیات بر درآمد شغلی نقل و انتقال املاک و حق واگذاری محل بیش از دو بار در سال…
تاریخ تصویب: 1388/06/11 | شماره مصوبه: 200/56352/ص | مرجع صدور: رئیس کل سازمان امور مالیاتی کشور
دستورالعمل اجرایی مالیات بر درآمد شغلی نقل و انتقال املاک و حق واگذاری محل بیش از دو بار در سال…
تاریخ تصویب: 1388/06/11 | شماره مصوبه: 200/56352/ص | مرجع صدور: رئیس کل سازمان امور مالیاتی کشور
چگونگی اجرای مالیات بر ارزش افزوده و عوارض مربوطه در رابطه با مناطق آزاد تجاری – صنعتی و ویژه اقتصادی…
تاریخ تصویب: 1388/05/26 | شماره مصوبه: 54409 | مرجع صدور: رئیس کل سازمان امور مالیاتی کشور
ارسال تصویب نامه شماره 63189/ت42687ک مورخ 1388/03/24 وزیران عضو کارگروه مسکن
تاریخ تصویب: 1388/04/22 | شماره مصوبه: 213/298/50691 | مرجع صدور: رئیس کل سازمان امور مالیاتی کشور
تعیین ارزش معاملاتی املاک نـقل و انتقال املاک توسط اشخاص بیش از دوبار در سال شغل محسوب می گردد…
تاریخ تصویب: 1387/12/04 | شماره مصوبه: 125650 | مرجع صدور: رئیس کل سازمان امور مالیاتی کشور
کسر اقساط تسهیلات مسکن درآمد مشمول مالیات
تاریخ تصویب: 1384/06/02 | شماره مصوبه: 211/1931/10451 | مرجع صدور: رئیس کل سازمان امور مالیاتی کشور
نقل انتقال املاک شرکتهای دولتی از ابتدای 1381 و توضیحاتی درخصوص رفع ابهام از بخش مالیات بر درامد املاک…
تاریخ تصویب: 1381/06/19 | شماره مصوبه: 35481 | مرجع صدور: رئیس کل سازمان امور مالیاتی کشور
رفع ابهام درخصوص شمول یا عدم شمول حکم ماده ۵۲ قانون مالیاتهای مستقیم نسبت به املاک اشخاص حقوقی منحل شده…
تاریخ تصویب: 1379/07/09 | شماره مصوبه: 30/4/6245/32132 | مرجع صدور: معاون درآمدهای مالیاتی وزارت اقتصاد (پیش از تشکیل سازمان)
عدم وصول مالیات نقل و انتقال از سازمان ملی زمین و مسکن هنگامی که قصد تنظیم سند رسمی انتقال اراضی را دارد…
تاریخ تصویب: 1378/11/17 | شماره مصوبه: 30/4/13067/57502 | مرجع صدور: معاون درآمدهای مالیاتی وزارت اقتصاد (پیش از تشکیل سازمان)
دستورالعمل خود اظهاری املاک مسکونی استیجاری
تاریخ تصویب: 1377/09/03 | شماره مصوبه: 42122 | مرجع صدور: معاون درآمدهای مالیاتی وزارت اقتصاد (پیش از تشکیل سازمان)
نحوه پرداخت مالیات سهم بنیاد مستضعفان و جانبازان انقلاب اسلامی که از طرف شرکت های تابعه تقسیط می شود…
تاریخ تصویب: 1376/01/18 | شماره مصوبه: 30/4/112/1238 | مرجع صدور: معاون درآمدهای مالیاتی وزارت اقتصاد (پیش از تشکیل سازمان)
در خصوص کسر مالیات علی الحساب از مال الاجاره های پرداختی به شرکتهائی که تمام سرمایه آنها بطور مستقیم یا با واسطه متعلق به دولت است…
تاریخ تصویب: 1375/03/23 | شماره مصوبه: 30/4/1726/11862 | مرجع صدور: معاون درآمدهای مالیاتی وزارت اقتصاد (پیش از تشکیل سازمان)
ضوابط اجرائی قسمت اخیر تبصره یک اصلاحی ماده 2 قانون مالیات های مستقیم مصوب 1371/02/07
تاریخ تصویب: 1375/02/11 | شماره مصوبه: 30/4/4456/3988 | مرجع صدور: وزیر امور اقتصادی و دارایی
ایجاد وحدت رویه در خصوص عدم احراز انتقال حق واگذاری محل و عدم تحقق درآمد در تاریخ تنظیم قولنامه…
تاریخ تصویب: 1374/03/24 | شماره مصوبه: 30/4/2089 | مرجع صدور: شورای عالی مالیاتی
نحوه اجرای فرمان رهبری درخصوص معافیت مالیاتی بنیاد مستضعفان
تاریخ تصویب: 1372/04/24 | شماره مصوبه: 12281 | مرجع صدور: وزیر امور اقتصادی و دارایی
تسریع در صدور گواهی انجام معامله ظرف مهلت مقرر در قانون
تاریخ تصویب: 1370/12/28 | شماره مصوبه: 30/5/3545/65742 | مرجع صدور: معاون درآمدهای مالیاتی
تسریع درصد و گواهی نقل و انتقال املاکی که وجوه آن در دادگستری تودیع شده است
تاریخ تصویب: 1369/05/13 | شماره مصوبه: 30/5/837/20508 | مرجع صدور: معاون درآمدهای مالیاتی
نحوه اجرای مقررات مالیاتی درخصوص سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران و شرکتها و واحدهای تابعه وابسته به آن…
تاریخ تصویب: 1369/03/29 | شماره مصوبه: 30/4/4796 | مرجع صدور: شورای عالی مالیاتی
تکالیف دفاتر اسناد رسمی نسبت به مطالبه یا عدم مطالبه گواهی انجام معامله موضوع ماده 187 قانون مالیات های مستقیم مصوب اسفند 1366 جهت تنظیم و یا فسخ اسنا…
تاریخ تصویب: 1368/12/25 | شماره مصوبه: 30/5/4238/59510 | مرجع صدور: معاون درآمدهای مالیاتی وزارت اقتصاد (پیش از تشکیل سازمان)
آیا رای اکثریت شماره 4355-30/4-1367/04/30 شورا در خصوص عدم تأثیر تاریخ انحلال شخص حقوقی در نحوه محاسبه مالیات نقل و انتقال املاک شرکت منحله که مورد ان…
تاریخ تصویب: 1368/07/23 | شماره مصوبه: 30/4/11341 | مرجع صدور: شورای عالی مالیاتی
در مورد شمول یا عدم شمول مالیات در مورد املاکی که به موجب احکام دادگاه انقلاب به عنوان خمس شرعی مالکین آن ها در اختیار نماینده حضرت امام (ره) قرار گرف…
تاریخ تصویب: 1368/07/02 | شماره مصوبه: 30/4/9705 | مرجع صدور: شورای عالی مالیاتی
تکالیف دفاتر اسناد رسمی در خصوص انتقال قطعی املاک یا حقوق ناشی از آن
تاریخ تصویب: 1368/04/15 | شماره مصوبه: 30/5/1054/17310 | مرجع صدور: معاون درآمدهای مالیاتی وزارت اقتصاد (پیش از تشکیل سازمان)
عدم تأثیر تاریخ انحلال شخص حقوقی در نحوه محاسبه مالیات نقل و انتقال املاک شرکت منحله…
تاریخ تصویب: 1367/04/30 | شماره مصوبه: 30/4/4355 | مرجع صدور: شورای عالی مالیاتی
صورتجلسه مشورتی دراجرای بند3ماده257ق.م.م
تاریخ تصویب: 1363/10/29 | شماره مصوبه: 12815/17 | مرجع صدور: شورای عالی مالیاتی
آییننامه اجرایی ماده 5 لایحه قانونی مالکیت و بهرهبرداری از اراضی واقع در آبخور سد دز و الغاء قراردادهای کشت و صنعت…
تاریخ تصویب: 1359/02/13 | شماره مصوبه: 5915 | مرجع صدور: هیئت وزیران
مقرراتی جهت اراضی دزداب
تاریخ تصویب: 1302/10/11 | شماره مصوبه: 14162 | مرجع صدور: هیئت وزیران
رد خواسته ابطال نامه شماره 234/48444/د مورخ 1399/۱۰/30 مدیرکل دفتر امور مودیان و خدمات مالیاتی…
تاریخ تصویب: 1400/06/16 | شماره مصوبه: 822 | مرجع صدور: هیأت تخصصی مالیاتی، بانکی دیوان عدالت اداری
ابطال آراء شماره 30/4/4355-67/4/30 و 30/4/11341-1367/07/23 هیأت عمومی شورای عالی مالیاتی و بخشنامه های 30/5/2624 (30/5/26204)-1368/08/08 و 30/5/1435-1…
تاریخ تصویب: 1372/07/10 | شماره مصوبه: 124 | مرجع صدور: هیأت عمومی دیوان عدالت اداری
سوالات متداول درباره مالیات بر درآمد املاک (ماده ۵۲)
طبق ماده ۵۲، تمامی اشخاص حقیقی و حقوقی که از واگذاری حقوق خود نسبت به املاک واقع در ایران درآمد کسب میکنند، مشمول این مالیات هستند.
خیر؛ این قانون صراحتاً قید کرده است که ملک باید در قلمرو جغرافیایی ایران واقع شده باشد.
بله؛ طبق نص صریح قانون، این مالیات «پس از کسر معافیتهای مقرر در این قانون» محاسبه و اخذ میگردد.
این ماده مقرر میکند درآمد حاصل از واگذاری حقوق نسبت به املاک واقع در ایران، پس از کسر معافیتهای قانونی، مشمول مالیات بر درآمد املاک است.
درآمدهایی که از واگذاری حقوق مربوط به املاک واقع در ایران حاصل میشوند، مشمول مقررات مالیات بر درآمد املاک هستند.
واگذاری حقوقی مانند اجاره، بهرهبرداری یا سایر حقوق مرتبط با ملک که موجب کسب درآمد شود.
بله. درآمد حاصل از اجاره املاک از مهمترین مصادیق درآمد مشمول مالیات بر درآمد املاک محسوب میشود.
بله. در صورت کسب درآمد از واگذاری حقوق نسبت به املاک، اشخاص حقیقی مشمول مقررات این فصل خواهند بود.
بله. اشخاص حقوقی نیز در صورت کسب درآمد از املاک مشمول مقررات مالیاتی مربوط خواهند بود.
خیر. برخی معافیتها و استثناهای قانونی در قانون مالیاتهای مستقیم پیشبینی شده است.
ابتدا معافیتهای قانونی محاسبه و کسر شده و سپس مالیات بر درآمد املاک تعیین میشود.
خیر. این ماده ناظر بر املاک واقع در ایران است.
مالیات بر درآمد املاک به درآمد حاصل از بهرهبرداری یا واگذاری حقوق ملک مربوط است، در حالی که مالیات نقل و انتقال به انتقال مالکیت ملک ارتباط دارد.
اصل درآمد اجاره مشمول مالیات است، مگر در مواردی که قانون معافیت یا شرایط خاصی پیشبینی کرده باشد.
بله. درآمد حاصل از اجاره املاک تجاری نیز مشمول مقررات مالیات بر درآمد املاک است.
مبنای محاسبه، درآمد حاصل از واگذاری حقوق نسبت به ملک پس از اعمال معافیتهای قانونی است.
بله. در صورتی که واگذاری حق استفاده منجر به کسب درآمد شود، میتواند مشمول مالیات باشد.
به طور معمول مالیات موضوع این ماده متوجه شخصی است که از واگذاری حق نسبت به ملک درآمد کسب میکند.
در موارد مقرر در قانون، مؤدیان مکلف به انجام تکالیف مالیاتی از جمله ارائه اطلاعات و اظهار درآمد هستند.
خیر. نحوه محاسبه و جزئیات مالیات در مواد بعدی فصل مالیات بر درآمد املاک بیان شده است.
درآمد حاصل از اجاره ملک، رایجترین مصداق مالیات بر درآمد املاک محسوب میشود.
بله. درآمد حاصل از واگذاری تمام یا بخشی از حقوق مربوط به ملک میتواند مشمول مالیات باشد.
تعیین اصل شمول مالیات بر درآمدهای ناشی از واگذاری حقوق نسبت به املاک واقع در ایران.
چگونه مالیات بر درآمد املاک (ماده ۵۲) را محاسبه و پرداخت کنیم؟
زمان مورد نیاز: 45 دقیقه
راهنمای گامبهگام و کاربردی برای تعیین وضعیت، محاسبه و تسلیم اظهارنامه مالیات املاک جهت جلوگیری از جرایم قانونی.
- تعیین نوع واگذاری حقوق ملک
مشخص کنید واگذاری از نوع اجاره، نقل و انتقال قطعی، یا واگذاری حق کسب و پیشه (سرقفلی) است.
- شناسایی و کسر معافیتهای قانونی
معافیتهای موضوع ماده ۵۳ (مانند ۸۰ درصد درآمد اجاره در تهران) یا سایر معافیتهای مرتبط را از کل درآمد کسر کنید.
- محاسبه درآمد مشمول مالیات
مابقی درآمد را پس از کسر معافیتها مبنای محاسبه قرار داده و نرخهای مقرر (ماده ۱۳۱ برای حقیقی یا نرخ ۲۵٪ برای حقوقی) را اعمال کنید.
- ثبت و ارسال اظهارنامه در سامانه مودیان
اطلاعات ملک و قرارداد را در مهلت قانونی در سامانه سازمان امور مالیاتی ثبت و فیش مالیاتی را دریافت کنید.
راهنمای جامع مالیات بر درآمد املاک (تفسیر ماده ۵۲ قانون مالیاتهای مستقیم)
مالیات بر درآمد املاک یکی از بخشهای مهم قوانین مالیاتی کشور است که مستقیماً با حقوق مالکان و مستاجران ارتباط دارد. ماده ۵۲ قانون مالیاتهای مستقیم به عنوان دروازه ورود به این بخش، اصل کلیدی مشمولیت درآمد املاک را تبیین میکند.
در این مقاله، به تمامی سوالات اساسی شما درباره این ماده، نحوه محاسبات، معافیتها و تفاوتهای آن به زبان ساده و کاربردی پاسخ میدهیم.
ماده ۵۲ قانون مالیاتهای مستقیم چه میگوید؟
متن صریح قانون بیان میکند که هرگونه درآمد شخص حقیقی یا حقوقی ناشی از واگذاری حقوق خود نسبت به املاک واقع در ایران، پس از کسر معافیتهای مقرر، مشمول مالیات بر درآمد املاک است.
به زبان سادهتر، این ماده دو نکته کلیدی را روشن میکند: ۱. شکل حقوقی مالک مهم نیست: هم افراد عادی (اشخاص حقیقی) و هم شرکتها (اشخاص حقوقی) مشمول این قانون هستند. ۲. ملاک، درآمد ناشی از واگذاری حقوق ملک است: این واگذاری میتواند موقت (مانند اجاره) یا دائم (مانند فروش و نقل و انتقال) باشد.
چه درآمدهایی مشمول مالیات بر درآمد املاک هستند؟
بر اساس فصل اول از باب سوم قانون مالیاتهای مستقیم، درآمد حاصل از املاک به چند دسته اصلی تقسیم میشود که مهمترین آنها عبارتند از:
- مالیات بر درآمد اجاره املاک: درآمدی که مالک از راه اجاره دادن ملک خود به دست میآورد.
- مالیات نقل و انتقال قطعی املاک: مالیاتی که در زمان فروش و انتقال مالکیت ملک دریافت میشود.
- مالیات بر درآمد رضایتمالکانه (حق سرقفلی): درآمد حاصل از واگذاری حقوق کسب و پیشه یا سرقفلی.
- مالیات بر خانههای خالی یا لوکس: که تحت شرایط و قوانین خاص مصوب سالانه اخذ میشود.
آیا اجاره ملک و مغازه مالیات دارد؟
بله. درآمد حاصل از اجاره تمامی املاک، اعم از مسکونی، تجاری (مغازه) و اداری مشمول مالیات است. بنابراین اجاره مغازه نیز به عنوان یک ملک تجاری قطعاً مشمول مالیات بر درآمد اجاره خواهد بود و نرخ آن معمولاً به دلیل ماهیت تجاری و فاقد برخی معافیتهای مسکونی بودن، با دقت بیشتری توسط سازمان امور مالیاتی بررسی میشود.
آیا اشخاص حقوقی هم مشمول مالیات اجاره هستند؟
بله. اگر یک شرکت یا موسسه (شخص حقوقی) ملکی را اجاره دهد و از آن درآمد کسب کند، باید مالیات آن را پرداخت کند. تفاوت اصلی در این است که درآمد اجاره اشخاص حقوقی با نرخ ثابت ۲۵ درصد (موضوع ماده ۱۰۵) محاسبه میشود، در حالی که اشخاص حقیقی طبق نرخهای پلکانی ماده ۱۳۱ مالیات میدهند.
معافیتهای مالیات بر درآمد املاک چیست؟
قانونگذار برای حمایت از مودیان، معافیتهای متنوعی را در نظر گرفته است که مهمترین آنها در بخش اجاره مسکونی اعمال میشود:
- معافیت متراژ (ماده ۵۷): در تهران تا مجموع ۱۵۰ متر مربع و در سایر شهرها تا مجموع ۲۰۰ متر مربع زیربنای مفید املاک مسکونی از پرداخت مالیات بر درآمد اجاره معاف است.
- معافیت منبع درآمد بازنشستگان و افراد خاص: شخص حقیقی که هیچگونه درآمدی به غیر از حقوق بازنشستگی یا وظیفه دریافتی یا مستمری ندارد، تا سقف معافیت مالیاتی سالانه که دولت اعلام میکند، از پرداخت مالیات بر درآمد اجاره معاف خواهد بود.
- اجاره به اقارب درجه اول: طبق قانون، اگر ملک مسکونی به صورت رایگان در اختیار پدر، مادر، همسر یا فرزند قرار گیرد، اجاری تلقی نمیشود مگر اینکه خلاف آن ثابت شود.
مالیات اجاره ملک چگونه محاسبه میشود؟ (همراه با فرمول)
فرمول کلی محاسبه درآمد مشمول مالیات اجاره بر اساس ماده ۵۳ قانون مالیاتهای مستقیم بسیار ساده است. دولت به صورت فرض قانونی، ۲۵ درصد از کل مالالاجاره (شامل اجارهبها و ارزش رهن) را بابت هزینهها، استهلاک و تعهدات مالک نسبت به ملک کسر میکند. به این معنی که تنها ۷۵ درصد درآمد حاصل از اجاره مشمول مالیات میشود.
فرمول محاسبه درآمد مشمول مالیات:
اگر درآمد سالانه حاصل از اجاره را A فرض کنیم، درآمد مشمول مالیات (B) برابر است با:
B=A×0.75
نحوه تبدیل رهن (قرضالحسنه) به اجاره:
طبق عرف سازمان مالیاتی، در قراردادهای رهن کامل یا ترکیبی، به ازای هر میلیون تومان رهن، مبلغی به عنوان معادل اجاره ماهیانه محاسبه و به کل درآمد اضافه میشود (این نرخ بر اساس بخشنامههای سالانه سازمان تعیین میشود).
مثال کاربردی:
فرض کنید یک شخص حقیقی از بابت اجاره یک ملک مسکونی (مازاد بر متراژ معافیت) سالانه مبلغ ۱ میلیارد ریال درآمد خالص اجاره دریافت میکند.
۱. محاسبه درآمد مشمول مالیات:
۱,۰۰۰,۰۰۰,۰۰۰×0.75=۷۵۰,۰۰۰,۰۰۰
۲. تعیین مالیات نهایی: مبلغ ۷۵۰ میلیون ریال طبق نرخهای پلکانی ماده ۱۳۱ مشمول مالیات میشود. با فرض قرارگیری در طبقه ۱۵ درصد:
۷۵۰,۰۰۰,۰۰۰×0.15=۱۱۲,۵۰۰,۰۰۰
مالیات سالانه این ملک مبلغ ۱۱۲ میلیون و ۵۰۰ هزار ریال خواهد بود.
تفاوت مالیات اجاره و مالیات نقل و انتقال ملک چیست؟
این دو مالیات ماهیتی کاملاً متفاوت دارند و نباید با یکدیگر اشتباه گرفته شوند:
| شاخص مقایسه | مالیات بر درآمد اجاره املاک | مالیات نقل و انتقال قطعی |
|---|---|---|
| ماهیت درآمد | درآمد مستمر و دورهای (ماهانه یا سالانه) ناشی از واگذاری موقت منافع ملک. | درآمد یکباره ناشی از فروش و واگذاری دائم مالکیت عین ملک. |
| مبنای محاسبه | ۷۵ درصد از کل مبالغ دریافتی سالانه به عنوان اجارهبها. | ارزش معاملاتی ملک (ارزش دفترچه ای کمیسیون تقویم املاک) نه قیمت روز بازار. |
| زمان پرداخت | هر سال تا پایان تیرماه سال بعد (مهلت تسلیم اظهارنامه اجاره). | در زمان ثبت رسمی انتقال ملک در دفاتر اسناد رسمی. |


