52 . متغیر بودن مابهازای تعهدشده توسط مشتری، ممکن است به صراحت در قرارداد ذکر شده باشد. افزون بر شرایط قرارداد، در صورت وجود هر یک از شرایط زیر، مابهازای تعهدشده، متغیر است:
الف. مشتری در نتیجه رویههای مرسوم تجاری، سیاستها یا بیانیههای خاص منتشرشده واحد تجاری، توقع به جایی داشته باشد که واحد تجاری مبلغ مابهازایی کمتر از قیمت ذکرشده در قرارداد را بپذیرد. یعنی انتظار میرود که واحد تجاری مشوق قیمت پیشنهاد کند. این پیشنهاد، با توجه به حوزه مقرراتی، صنعت یا مشتری میتواند به عنوان تخفیف، استرداد یا اعتبار مطرح شود.
ب. سایر واقعیتها و شرایط نشان دهد که قصد واحد تجاری هنگام انعقاد قرارداد با مشتری، پیشنهاد مشوق قیمت به مشتری است.
53 . واحد تجاری باید با استفاده از یکی از روشهای زیر، بسته به اینکه واحد تجاری انتظار دارد کدام روش مبلغ مابهازایی که نسبت به دریافت آن محق خواهد بود را بهتر پیشبینی کند، مبلغ مابهازای متغیر را برآورد نماید:
الف. ارزش مورد انتظار- ارزش مورد انتظار، مجموع مبالغ موزونشده بر اساس احتمالات، در دامنهای از مبالغ ممکن مابهازا است. در صورتی که واحد تجاری تعداد زیادی قرارداد با ویژگیهای مشابه داشته باشد، ارزش مورد انتظار ممکن است برآورد مناسبی از مبلغ مابهازای متغیر باشد.
ب. محتملترین مبلغ- محتملترین مبلغ، مبلغی است که در دامنهای از مبالغ مابهازای ممکن، بیشترین احتمال وقوع را دارد (یعنی محتملترین نتیجه قرارداد). در صورتی که قرارداد تنها دو نتیجه ممکن داشته باشد (برای مثال، اینکه واحد تجاری به پاداش عملکرد میرسد یا خیر)، محتملترین مبلغ، ممکن است برآورد مناسبی از مبلغ مابهازای متغیر باشد.
54 . واحد تجاری برای برآورد اثر عدم اطمینان بر مبلغ مابهازای متغیری که نسبت به آن محق است، باید یک روش را بطور یکنواخت در کل دوره قرارداد بکار گیرد. افزون بر این، واحد تجاری باید تمام اطلاعاتی (تاریخی، جاری و پیشبینی) که بطور معقول به آنها دسترسی دارد را مدنظر قرار دهد و میزان معقول مبالغ مابهازای ممکن را مشخص کند. اطلاعاتی که واحد تجاری برای برآورد مبلغ مابهازای متغیر استفاده میکند، بطور معمول مشابه اطلاعاتی است که مدیریت واحد تجاری در فرایند پیشنهاد قیمت و در تعیین قیمت کالاها یا خدمات تعهدشده مورد استفاده قرار میدهد.
بدهیهای استرداد
55 . در صورتیکه واحد تجاری مابهازایی از مشتری دریافت کند و انتظار استرداد تمام یا قسمتی از آن مابهازا را به مشتری داشته باشد، واحد تجاری باید بدهی استرداد شناسایی کند. بدهی استرداد، به مبلغ مابهازای دریافتی (یا دریافتنی) که واحد تجاری انتظار ندارد نسبت به آن محق باشد، اندازهگیری میشود (یعنی مبالغی که در قیمت معامله منظور نشده است). بدهی استرداد (و تغییر متناظر در قیمت معامله و بنابراین بدهی ناشی از قرارداد) باید در پایان هر دوره گزارشگری، بابت تغییر در شرایط بهروزآوری شود. واحد تجاری برای به حساب گرفتن بدهی استرداد مربوط به فروش با حق برگشت، باید رهنمود مندرج در بندهای ب20 تا ب27 را بکار گیرد.
محدود کردن برآوردهای مابهازای متغیر
56 . واحد تجاری باید تمام یا قسمتی از مبلغ مابهازای متغیر برآوردشده طبق بند 53 را تنها تا میزانی در قیمت معامله منظور کند که در صورت برطرف شدن عدم اطمینان مرتبط با مابهازای متغیر در آینده، بسیار محتمل باشد که برگشت عمدهای در مبلغ درآمد عملیاتی انباشته شناساییشده رخ ندهد.
57 . در ارزیابی اینکه در صورت برطرف شدن عدم اطمینان مرتبط با مابهازای متغیر در آینده، آیا بسیار محتمل است که برگشت عمدهای در مبلغ درآمد عملیاتی انباشته شناساییشده رخ ندهد، واحد تجاری باید احتمال برگشت درآمد عملیاتی و میزان برگشت درآمد عملیاتی را مدنظر قرار دهد. عواملی که میتواند احتمال یا میزان برگشت درآمد عملیاتی را افزایش دهد، شامل موارد زیر است، اما محدود به آنها نمیشود:
الف. مبلغ مابهازا نسبت به عواملی که خارج از کنترل واحد تجاری است، بسیار حساس باشد. این عوامل ممکن است شامل نوسان در بازار، قضاوت یا اقدامات اشخاص ثالث، وضعیت آب و هوا و ریسک بالای منسوخ شدن کالا یا خدمت تعهدشده باشد.
ب. انتظار نرود عدم اطمینان مرتبط با مبلغ مابهازا، برای مدت طولانی برطرف شود.
پ. تجربه واحد تجاری (یا سایر شواهد) در ارتباط با انواع قراردادهای مشابه محدود باشد، یا تجربه (یا سایر شواهد) مذکور، ارزش پیشبینیکنندگی محدودی داشته باشد.
ت. رویه واحد تجاری، پیشنهاد دامنه وسیعی از مشوقهای قیمت یا تغییر مفاد و شرایط پرداخت قراردادهای مشابه در شرایط مشابه باشد.
ث. قرارداد دارای تعداد زیادی و دامنه وسیعی از مبالغ مابهازای ممکن باشد.
58 . واحد تجاری برای به حساب منظور کردن مابهازا به شکل حق امتیاز مبتنی بر فروش یا مبتنی بر استفاده که در ازای مجوز دارایی فکری تعهد شده است، باید بند ب67 را بکار گیرد.
ارزیابی مجدد مابهازای متغیر
59 . واحد تجاری باید در پایان هر دوره گزارشگری، قیمت برآوردی معامله را به منظور بیان صادقانه شرایط موجود در پایان دوره گزارشگری و تغییر در شرایط طی دوره گزارشگری، بهروزآوری کند (شامل بهروزآوری ارزیابی اینکه برآورد مابهازای متغیر، محدود شده است یا خیر). واحد تجاری باید تغییر در قیمت معامله را طبق بندهای 87 تا 90 به حساب منظور کند.
وجود جزء تأمین مالی بااهمیت در قرارداد
60 . در تعیین قیمت معامله، واحد تجاری در صورتی باید مبلغ مابهازای تعهدشده را بابت آثار ارزش زمانی پول تعدیل کند که زمانبندی پرداختهای مورد توافق طرفهای قرارداد (بطور صریح یا ضمنی)، برای مشتری یا واحد تجاری منافع عمدهای از طریق تأمین مالی جهت انتقال کالاها یا خدمات به مشتری فراهم کند. در چنین شرایطی، قرارداد دربردارنده جزء تأمین مالی بااهمیت است. جزء تأمین مالی بااهمیت ممکن است از طریق تصریح تعهد تأمین مالی در قرارداد یا بیان ضمنی از طریق شرایط پرداخت مورد توافق طرفهای قرارداد، وجود داشته باشد.
61 . هدف واحد تجاری هنگام تعدیل مبلغ مابهازای تعهدشده بابت جزء تأمین مالی بااهمیت، شناسایی درآمد عملیاتی به مبلغی برابر با قیمتی است که اگر قرار بود مشتری برای کالاها یا خدمات تعهدشده، در زمان (یا در طول زمان) انتقال کالاها یا خدمات به مشتری وجه نقد پرداخت کند (یعنی قیمت فروش نقدی)، قیمت مزبور را بابت آن کالاها یا خدمات پرداخت میکرد. واحد تجاری برای ارزیابی اینکه قرارداد جزء تأمین مالی دارد یا خیر و اینکه جزء تأمین مالی مذکور، در قرارداد از اهمیت برخوردار است یا خیر، باید تمام واقعیتها و شرایط مربوط، شامل هر دو مورد زیر را مدنظر قرار دهد:
الف. تفاوت بین مبلغ مابهازای تعهدشده و قیمت فروش نقدی کالاها یا خدمات تعهدشده، در صورت وجود؛ و
ب. اثر ترکیبی هر دو مورد زیر:
1 . مدت زمان مورد انتظار بین زمان انتقال کالاها یا خدمات تعهدشده توسط واحد تجاری به مشتری و زمان پرداخت توسط مشتری بابت کالاها یا خدمات مذکور؛ و
2 . نرخهای سود رایج در بازار مربوط.
62 . علیرغم ارزیابی مندرج در بند 61، در صورت وجود هر یک از عوامل زیر، قرارداد با مشتری جزء تأمین مالی بااهمیت ندارد:
الف. مشتری بابت کالاها یا خدمات، پیشپرداخت انجام داده باشد و زمانبندی انتقال کالاها یا خدمات مذکور، در اختیار مشتری باشد.
ب . قسمت عمده مبلغ مابهازای تعهدشده توسط مشتری، متغیر باشد و مبلغ یا زمانبندی مابهازای مذکور، برمبنای وقوع یا عدم وقوع یک رویداد آتی که اساساً در کنترل واحد تجاری یا مشتری نیست، تغییر کند (برای مثال، در صورتیکه مابهازا، حق امتیاز مبتنی بر فروش باشد).
پ . تفاوت بین مابهازای تعهدشده و قیمت فروش نقدی کالا یا خدمت (طبق توصیف بند 61)، به دلایلی غیر از تأمین منابع مالی برای مشتری یا واحد تجاری ایجاد شده باشد، و تفاوت بین آن مبالغ متناسب با دلیل تفاوت باشد. برای مثال، شرایط پرداخت ممکن است بهگونهای باشد که از مشتری یا واحد تجاری در برابر عدم ایفای کامل تمام یا قسمتی از تعهدات مندرج در قرارداد توسط طرف دیگر، محافظت کند.
